ANKAWA, Noord-Irak – Een van de oudste christelijke gemeenschappen ter wereld staat op het punt te verdwijnen. Tientallen jaren van oorlog en vervolging in Irak hebben de meeste gelovigen uit het land verdreven, maar niet alle hoop is verloren.
In Erbil, net voorbij de oude citadel, ligt een wijk die anders is dan alle andere. Dit is Ankawa, een christelijke enclave die al bijna 2000 jaar bestaat. Hier spreekt men nog steeds Aramees, de taal van Jezus.
Aartsbisschop van Erbil Bashar Matti Warda zei: “Dit is een plaats van evangelisatie; dit is een plaats waar het christendom in de eerste eeuw ontstond.”
De Assyrische Kerk van het Oosten, de Chaldeeuws-Katholieke Kerk en de Syrisch-Orthodoxe Kerk vinden allemaal hun wortels in dit land, waardoor Irak de thuisbasis is van enkele van de oudste christelijke gemeenschappen op aarde.
Tegenwoordig vervaagt die eeuwenoude aanwezigheid echter. De christelijke bevolking hier neemt al tientallen jaren af.
“Elke keer als er een crisis is, als er oorlog is, als er geweld is, als er vervolging is, beginnen deze oude wonden weer te bloeden”, zei aartsbisschop Warda.
Vóór de door de VS geleide invasie in 2003 was Irak de thuisbasis van maar liefst 1,5 miljoen christenen. Tegenwoordig zijn er nog minder dan 130.000 over. “Het is een beangstigende situatie”, zei aartsbisschop Warda.
Ano Jawhar Abdoka, minister van Transport en Communicatie, is het enige christelijke lid van het kabinet van de Koerdische regering. Hij zegt dat golf na golf van geweld christenen uit hun huizen heeft verdreven.
Na de Amerikaanse invasie kwam de opkomst van ISIS, waardoor ruim 100.000 christenen moesten vluchten.
Abdoka zei: “In slechts twee jaar tijd werden 1.100 kerken aangevallen en 1.328 christenen vermoord vanwege hun identiteit. Onze mensen waren dus het doelwit omdat wij christenen zijn.”
Onder degenen die tientallen jaren geleden zijn vertrokken en de beslissing hebben genomen om terug te keren, bevindt zich Dilan Adamat.
“Ik kwam hier als kind op vakantie, maar voor een paar weken, en het was altijd een beetje frustrerend om terug te gaan naar Frankrijk, omdat ik hier iets miste, iets miste in mijn leven, wat mijn Iraakse kant was nadat ik opgroeide in Frankrijk,” zei hij.
Voor Adamat is deze buurt niet alleen waar hij vandaan komt. Het maakt deel uit van wie hij is. ‘Dit is het huis van mijn oom, dat is het huis van mijn neef, dat is het huis van mijn tante daar,’ zei hij, terwijl hij ons elk huis liet zien dat een connectie heeft.
Geboren in Ankawa en opgegroeid in Frankrijk, keerde hij hier als kind jaren terug en voelde zich nergens anders thuis.
Het voormalige Amerikaanse consulaat is nu het huis van zijn neef. “Ik weet dat je denkt dat iedereen hier mijn neven en nichten zijn (begint te lachen), maar begin jaren 2000 kwam ik hier vaak naar dit huis om hier een paar weken door te brengen”, zei hij.
Voor Adamat is dit meer dan aardrijkskunde. Als Aramees sprekende Chaldeeuwse christen ziet hij Irak als de bakermat van zijn geloof, taal en geschiedenis. “Ik hoop dat mensen dit gebied zullen behouden, omdat het deel uitmaakt van ons erfgoed hier in Ankawa”, zei hij.
Nu komt deze erfenis in gevaar. En na tientallen jaren van geweld en ontheemding vreest hij dat dit misschien wel helemaal zal verdwijnen.
“We bevinden ons op een heel gevoelig moment in de geschiedenis; we zouden binnen een paar generaties volledig kunnen verdwijnen, en als we hier nu niets aan doen, zal het over een paar jaar te laat zijn”, zei Adamat.
In 2019 verliet hij een succesvolle juridische carrière in Frankrijk en keerde terug naar Ankawa om The Return op te richten, een non-profitorganisatie die Irakezen helpt
Christenen keren terug naar hun voorouderlijke huizen.
“Ik wilde het idee om hier terug te komen normaliseren, vooral voor onze gemeenschap. Weet je, we zijn om legitieme redenen vertrokken, mensen waren getraumatiseerd door oorlogen en crises, maar op een gegeven moment besefte ik dat de meeste van deze mensen de droom hadden om terug te komen.”
Het is geen gemakkelijke missie. Irak blijft instabiel en nieuwe regionale spanningen zorgen er opnieuw voor dat gezinnen zich afvragen of het wel veilig is om terug te keren.
Maar sinds 2023 heeft zijn organisatie honderden mensen geholpen die reis naar huis te beginnen. “Een van de belangrijkste elementen van ons christelijk geloof is hoop, en ik merkte dat onze mensen de hoop hadden verloren. Mijn missie is dus om deze hoop terug te brengen in onze samenleving, en dit is diep geworteld in ons christelijk geloof.”
Minister Abdoka ziet tekenen van hoop, vooral hier in de Iraakse regio Koerdistan.
“In Ankawa, dat vaak het Vaticaan van Irak of het Vaticaan van het Oosten wordt genoemd, hadden we slechts twee kerken… dat was in 2003, slechts twee kerken. Nu hebben we in Ankawa meer dan dertig kerken,” zei Abdoka.
Vorig jaar organiseerde de regio haar eerste Koerdische Nationale Gebedsontbijt, waarbij mensen van verschillende religies samenkwamen, een zeldzaam moment van eenheid in een verdeelde regio. “In Koerdistan zeggen we tegen het hele Midden-Oosten dat vrede mogelijk is en dat diversiteit, etnische en religieuze diversiteit geen bedreiging vormen.”
Pastor Malath Baythoon van de Christian Missionary Alliance Erbil heeft die hoop uit de eerste hand gezien. “Koerdistan is voor veel mensen de afgelopen jaren een beetje een veilige plek geworden”, zei hij.
Hij begon zijn kerk in 2012 met slechts twee gezinnen. Het is nu een van de grootste evangelische kerken van Irak.
“Hier hebben we de vrijheid om te werken, om officieel erkend te worden, om uit te breiden, om te bouwen en zelfs om de mensen te bereiken, om een open dienst te hebben, om iedereen te hebben die de kerk wil komen bezoeken, en de overheid zal de kerken altijd steunen.”
Toch weten ze hier dat de toekomst niet gemakkelijk zal zijn.
Adamat zei: ‘We zullen nooit helemaal vrede hebben, maar tegelijkertijd zal het nooit dood zijn. Er zal altijd leven zijn.’
