Cao Fei’s nieuwe show kijkt naar werk in het tijdperk van kunstmatige intelligentie

“Technologie is zowel de remedie als het gif”, kunstenaar Cao Fei citeert Bernard Stiegler in de catalogus voor Streepjehaar grote nieuwe tentoonstelling in Fondazione Prada. De titel verwijst naar het hoogfrequente gesis van een drone tijdens de vlucht: het snelle gezoem van intense precisie van een autonome machine die zich buiten het menselijk bereik bevindt. Die spanning is het onderwerp van Dash, met een nieuwe film met dezelfde titel, een virtual reality-game, installaties en een archief geproduceerd als resultaat van drie jaar veldwerk van Fei in China en Zuidoost-Azië met landbouwdronebedrijf XAG.

Technologische revoluties zijn altijd met argwaan gepaard gegaan. De drukpers maakte zich zorgen over het risico van verkeerde informatie en propaganda, en de uitvinding van elektriciteit verstoorde het ritme van dag en nacht. Maar wat de huidige technologische revolutie, gevormd door AI, kenmerkt, is de intimiteit van wat wordt verplaatst. Landbouw is de oudste praktijk van de mensheid, en vandaag de dag is de Chinese agrarische drone-markt exponentieel gegroeid. Tegen 2024 zullen Chinese landbouwdrones het werk voltooien dat meer dan 173 miljoen hectare bestrijkt, waardoor een markt ter waarde van ongeveer 13 miljard yuan (ongeveer 1,8 miljard dollar) ontstaat, een verschuiving die wordt aangedreven door de vergrijzing van het platteland, de klimaatinstabiliteit en de extreme arbeidsbehoeften van de katoen- en rijstteelt. De drones van XAG kunnen binnen enkele minuten een veld besproeien, waardoor het waterverbruik en de chemische input worden verminderd, terwijl landbouwwerk wordt opengesteld voor een jongere, digitaal vloeiende beroepsbevolking en voor vrouwen die voorheen waren uitgesloten van fysiek veldwerk. De effectiviteit valt niet te ontkennen, maar dat geldt ook voor de verstoring. Dash betwist de voordelen van slimme landbouw niet, hoewel het weigert efficiëntie de enige maatstaf te laten zijn.

De begane grond van de tentoonstelling is een hybride landschap van een graanschuur, een boerentrainingsstation en een bananenplantage, en het meest opvallend een tempel die uit mestzakken is genaaid. Binnenin zijn video’s te zien van boeren in Zuidoost-Azië die bloemen en wierook aanbieden aan hun drones. Dit is niet ironisch. In regio’s waar oogsten overleving betekent, krijgt elke eenheid die bij dat overleven betrokken is, een soort heilig gewicht. De afgedankte verpakkingen van industriële landbouwmaterialen waaruit de tempel bestaat, benadrukken precies dat het heilige en het industriële nu dezelfde plaats innemen.

Drones hangen in de tentoonstelling en zweven nog steeds boven het hoofd, terwijl andere op sokkels worden getoond. Hun mechanische behuizingen zijn omgevormd tot sculpturen. Schermen tonen iPhone-opnames en operatorinterfaces. Met een aanraking van de vinger worden machines bestuurd die in staat zijn binnen enkele minuten hectaren te bemesten. Hier komt de kernfocus van de tentoonstelling naar boven. De kennis die door drones is verworven, inclusief het ruimtelijke gevoel van een veld, de patroonherkenning van waar en hoeveel er moet worden gespoten, bevond zich ooit in de lichamen van boeren en intuïtie, informatie die gedurende een heel leven is verzameld. Wanneer die kennis naar het algoritme migreert, verandert het van vorm. De boer die ooit over die kennis beschikte, voert de gegevens nu in een systeem in dat deze voor hem opslaat. De efficiëntie neemt toe, maar dat geldt ook voor de verslaving. Als technologie de kennis absorbeert die ooit in het bezit was van de boer, in welke zin blijft die kennis dan menselijk?

In een hoek kunnen bezoekers communiceren met Dash-180c, een VR-installatie die deelnemers in het perspectief van een afgedankte landbouwdrone plaatst. Binnen deze nieuwe wereld zweef je over bananenvelden, over algoritmisch gegenereerde palmbomen en langs verwoeste tempels, begeleid door een cartoonaap. In een moment dat doordrenkt is van angst voor menselijke veroudering, laat Fei ons leven in technologische veroudering, een gevoel dat verontrustend dicht bij huis is. China heeft ’s werelds grootste migratie van platteland naar stad, en slimme landbouw compenseert deze migratie, waardoor mogelijk de economische logica wordt verdiept die het leven op het platteland onhoudbaar maakt. Het veld wordt productiever en minder bewoond. Of het nu vooruitgang of verlies is, hangt volledig af van waar je denkt dat de landbouw voor dient.

Boven plaatsen archieven met landbouwmateriaal en historische documenten, zelfs vinylplaten van Chinese volksplaten met de titel Busy Farming uit de decennia na de oprichting van de Volksrepubliek China (1949-1980), Fei’s onderzoek in een bredere historische en ideologische context. De ruimte begint met Fei’s eigen conceptuele diagram, getiteld CHT Triad: Cosmos, Human, Technics, dat een niet-hiërarchische relatie suggereert waarin technologie een co-auteur is van het menselijk worden, en een kracht die vormt in plaats van dient. Dit is zowel een eeuwenoud kosmologisch idee als een urgent hedendaags idee, aangezien de instrumenten van vandaag steeds meer zelfstandig beslissingen nemen. Het zal een politieke kwestie zijn. Noch de drone, noch het algoritme zijn neutraal. Dat geldt ook voor de instellingen die ze financieren, opleiden en inzetten.

Dash brengt op inzichtelijke wijze een landelijke transformatie in kaart die zich sneller voltrekt dan onze interpretatieve kaders kunnen bijhouden. En wat blijft hangen is het ongemak dat de relatie tussen mensen en land, een relatie die al millennia lang rituelen, kennis en overleving in stand houdt, in snel tempo en grotendeels zonder culturele afrekening opnieuw wordt geconfigureerd. De drone overhead voert zijn programma uit terwijl de boer nog op het veld aan het werk is. Dash vraagt ​​ons om binnen de kloof te blijven waar technologie en arbeid gescheiden worden. We hebben land nodig en we hebben landbouw nodig. Het werk laat ons met een verontrustende vraag achter: of we het überhaupt zouden merken als we zouden verliezen wat het verplaatst. De boer die tot een drone bidt, weet niet wat technologie is. De vraag is of de stedelijke bevolking, die meer geïsoleerd is door toeleveringsketens en supermarkten, zich voldoende bewust is om te weten wat er wordt overgedragen, aan wie en onder welke omstandigheden.

Streepje van Cao Fei is tot en met 28 september 2026 te zien in de Fondazione Prada in Milaan.