In het vluchtelingenkamp Aysaita in de Afar-regio in het noordoosten van Ethiopië worstelen ongeveer 40.000 Eritreeërs om in hun dagelijkse basisbehoeften te voorzien. Voor de 10.000 kinderen onder de 10 jaar die in het kamp wonen, omvat dat één vaak over het hoofd gezien hulpmiddel: spelen.
In veel vluchtelingenkampen over de hele wereld kan spelen begrijpelijkerwijs een bijzaak worden, omdat humanitaire organisaties zich concentreren op het leveren van essentiële zaken zoals huisvesting en eten. Maar uit onderzoek blijkt dat spelen essentieel is om kinderen te helpen zich te ontwikkelen executieve motoriek en relationele vaardigheden. Dat is het ook een centraal therapeutisch instrument voor kinderen die een trauma hebben meegemaakt. Deze inzichten inspireerden Speelopkomsteen Britse liefdadigheidsinstelling die speelstructuren ontwerpt voor kinderen die op rampenbestrijdingslocaties over de hele wereld wonen.
Alexander Meininger, oprichter en directeur van Speelopkomstzegt dat het concept voor de non-profitorganisatie begin 2024 tot bloei kwam. Terwijl hij zag hoe zijn eigen twee jonge kinderen spelenderwijs leerden, volgde hij tegelijkertijd een stroom nieuws over conflicten en oorlog op verschillende locaties in de wereld, waaronder Oekraïne, Gaza, Soedan en Eritrea. Gedurende deze tijd maakte hij zich steeds meer zorgen over de gevolgen van het gebrek aan toegang tot kinderen die door geweld ontheemd waren geraakt speelstructuren.
“Spelen is in het algemeen belangrijk voor de ontwikkeling van elk kind, maar vooral voor kinderen die zich in deze werkelijk extreme omstandigheden bevinden, helpt het hen een gevoel van normaliteit terug te krijgen, een trauma te overwinnen en te ontsnappen aan de verschrikkingen die ze hebben meegemaakt”, zegt Meininger. “Het gaat echt verder dan de fysieke en mentale ontwikkeling van elk kind: voor hen speelt spelen een heel grote rol bij genezing.”
Samen met het architectenbureau in Londen OMMXdat gespecialiseerd is in wat het ‘maatschappelijk verantwoorde architectuur’ noemt, heeft Meininger de afgelopen twee jaar gewerkt aan een prototype voor een plat verpakte speelstructuur die gemakkelijk ter plaatse kan worden verzonden en gebouwd. De eerste Playrise-structuur waar naartoe wordt verzonden Aysaita kamp eind april – is oneindig herconfigureerbaar, veilig om te klimmen en ontworpen om aan elke omgeving aan te passen.
Op de lange termijn is het de bedoeling om spelen universeel toegankelijk te maken voor iedereen die dichtbij staat 50 miljoen kinderen die momenteel uit hun huizen zijn verdreven vanwege geweld en conflicten.
Speel als een hulpmiddel voor genezing
Voordat het Playrise-team echt met het ontwerpproces begon, overlegden ze met verschillende vluchtelingengemeenschappen over de hele wereld om inzicht te krijgen in hun unieke uitdagingen, natuurlijke omgevingen en hoe de kinderen zelf eigenlijk wilden spelen.
Om deze inzichten te verzamelen, gebruikten OMMX mede-oprichter en directeur Hikaru Nissanke, Meininger en een team van projectleden juni en juli 2025 om workshops te geven. Ze reisden naar Caïro, waar veel Palestijnse kinderen zijn gevlucht De oorlog tussen Israël en Hamas; zes verschillende dorpen in Zuid-Egypte, waar een groep vluchtelingen vandaan komt Soedan; en het vluchtelingenkamp Aysaita.
Nissanke bracht een set stoffen stukken mee, gemaakt door een kleermaker in de buurt van zijn kantoor in Londen, om op elke locatie geïmproviseerde speeltuinen te creëren. In Groot-Brittannië, legt hij uit, betrekt zijn team kinderen doorgaans via gestructureerde activiteiten zoals kleuren, spelen met gereedschap of werken met stickers. In de workshops concentreerden ze zich in plaats daarvan op bewegingen zoals dansen, springen en zingen – intuïtieve speelhulpmiddelen die de kinderen zelf konden begeleiden, in plaats van dat er buitensporige uitleg of instructie via een vertaler nodig was.
“We wilden iets heel directs, authentieks en actueels”, zegt Nissanke. “We wilden niet slechts één manier van denken overnemen, zoals Dit is hoe we het in Groot-Brittannië doen, en daarom zullen we het ook in Ethiopië doen. We wilden zoveel mogelijk van hen leren, in plaats van lesgeven.”
Met de vrije hand bloeide de creativiteit van de kinderen op. Ze veranderden stof in parachutes, glijbanen, klimrekken en hangmatten – kenmerken die ten grondslag lagen aan het ontwerp van Playrise. “Een belangrijke conclusie is dat ze van alles hielden”, zegt Nissanke. “Het was echt een grote uitdaging.”
Op elk van de drie locaties was het duidelijk dat de kinderen niet slechts één onveranderlijke structuur wilden; ze wilden kunnen klimmen, forten creëren, scènes bouwen en spelen op basis van hun verbeeldingskracht. Tegelijkertijd benadrukten de workshops hoe verschillend de architecturale omstandigheden in vluchtelingenkampen zijn: in Aysaita was de beschikbare ruimte een uitgestrekte, droge woestijn gemaakt van zandig terrein en blootgesteld aan de zon, terwijl in Caïro de beschikbare ruimte een krappe binnenplaats binnen een ommuurde ruimte was.
Playrise zou een systeem moeten creëren dat in massa geproduceerd, plat verpakt, ter plekke gebouwd en voortdurend opnieuw geconfigureerd kan worden, gebaseerd op zowel de ideeën van de kinderen als de beperkingen van het natuurlijke terrein.
De beste oplossing “was om ze een gereedschapskist te geven, zodat ze vervolgens hun eigen speelvormen konden bouwen voor alles wat ze op dat moment nodig hadden”, zegt Nissanke. Flexibiliteit zorgde er ook voor dat de set cultureel responsiever werd, iets wat het ontwerpteam leerde van workshops in Ethiopië.
“De ouders zeiden dat ze er echt baat bij zouden hebben als hun kinderen een speelstructuur bouwen en onderhouden, omdat het een vaardigheid is die direct kan worden overgedragen op de zorg voor hun huis, dat ongelooflijk kwetsbaar en onveilig is”, voegt Nissanke toe.
Een modulaire speeltuin ontworpen als Lego
In de vroege stadia van het ontwerpproces beschouwden Meininger en Nissanke het modulaire systeem van Playrise als een set gigantische Lego’s: elk onderdeel moest flexibel genoeg zijn om op een oneindig aantal manieren te worden gebruikt, maar sterk genoeg om jarenlang speelplezier te weerstaan.
Ten eerste kozen ze hout als belangrijkste bouwsteen van het systeem. In Ethiopië en Egypte merkte het team verschillende metalen speeltuinen op die verlaten waren omdat een enkele breuk in de structuur het onveilig zou maken en omdat het materiaal in de hitte van de woestijn verzengende temperaturen zou bereiken. Hout daarentegen kan duurzaamheid bieden en relatief koel blijven in direct zonlicht.
De volgende fase van het ontwerpproces, en de meest uitdagende, was het vinden van een manier om het houtwerk vast te zetten. “Het is een beetje een compromis, want als je wilt dat het zo gemakkelijk mogelijk samengaat, zijn de gemakkelijkste dingen dingen die gewoon in elkaar klikken zoals Lego – maar dat zou niet robuust genoeg zijn”, zegt Meininger. In plaats daarvan ontwierpen hij en Nissanke een op maat gemaakte bout die met eenvoudig, gebruiksvriendelijk gereedschap in en uit kon worden geschroefd.
Door samen te werken met een Britse organisatie genaamd Play Inspector, die adviseert over speelstructuren om ervoor te zorgen dat ze aan een hoge veiligheidsnorm voldoen, kwamen Meininger en Nissanke erachter dat elk klein gaatje in een speeltuin vingers bekneld kan raken. Dus boorden ze langs elke houten balk een reeks gaten van 26 millimeter breed (ongeveer 2,5 cm, wat groot genoeg is om veilig te zijn voor kinderhanden) en creëerden ze een fitting bestaande uit een buis, bouten en ringen waarmee deze balken in vrijwel elke configuratie kunnen worden samengevoegd.
Toen de balken klaar waren, was de laatste stap het ontwikkelen van een reeks complementaire onderdelen: de Lego-accessoires van Playrise. Om kinderen tegen de brandende zon te beschermen, ontwierp Nissanke kleurrijke stoffen ‘zeilen’ die tussen de balken kunnen worden vastgebonden om schaduwplekken te creëren. Ze fungeren ook als canvas voor kinderen om te schilderen. Extra onderdelen in de set zijn onder meer beklimbare handgrepen, schommels en een touwnet.
“Ik heb hier het hele jaar aan gewerkt en ik heb duizend foto’s en tekeningen gezien, maar als je het in het echt ziet, lijkt het echt op een gigantisch speelgoed”, zegt Meininger. “Je kijkt ernaar en het lijkt een beetje op Lego en je denkt: Wauw, dat geeft echt voldoening.”
De volgende stap van Playrise
Op dit moment bereidt Playrise zich voor om zijn eerste modulaire speeltuin vóór eind april naar Aysaita te verzenden; speeltuinen in Caïro en Zuid-Egypte volgen.
Meininger en Nissanke zijn van plan de lessen die ze uit deze locaties hebben geleerd, te gebruiken als basis voor toekomstige updates van het ontwerp. Ze breiden de accessoires al uit met meer toegankelijke opties op grondniveau voor kinderen die misschien niet kunnen klimmen, zoals trommels en zintuiglijk speelgoed. Ze willen uiteindelijk een complete set op hun website hebben die de voordelen van spelen kan brengen naar de plaatsen waar dit het meest nodig is.
“Het enige wat kinderen doen is spelen”, zegt Meininger. “Het is hoe ze de wereld ervaren. Het is hoe ze leren. Het is hoe ze groeien en zich ontwikkelen. Sophia Apdi, een kinderpsycholoog die onlangs bij ons aan de ronde tafel zat, verwoordde het heel goed. Ze zei: ‘Spelen is de taal van kinderen.'”
