“We noemen het een toekomstspectief”: Inez & Vinoodh in hun nieuwe show

De Nederlandse fotografen Inez van Lamsweerde en Vinoodh Matadin ontmoetten elkaar begin jaren tachtig, als studenten aan de Modeacademie Vogue in Amsterdam. Hun eerste samenwerking vond plaats in 1986 toen Matadin Van Lamsweerde de opdracht gaf een modeshow te fotograferen voor zijn kortstondige kledinglijn Lawina. Zes jaar later werd het duo verliefd en kreeg hun romantische relatie vorm naast hun toch al ontluikende artistieke partnerschap. En ze hebben niet achterom gekeken.

Vier decennia later worden Inez en Vinoodh beschouwd als twee van de belangrijkste beeldmakers van onze tijd, alom gevierd vanwege hun vroege adoptie van digitale manipulatie, hun sleutelrol bij het verschuiven van de dominante grunge-esthetiek uit de jaren 90 naar iets veel glamoureuzer, energieker en sinister, en hun langdurige creatieve samenwerkingen met iedereen, van Katgaaris tot M, die van hen en iedereen, van Katgaaris tot M, die van hen. voortdurende zoektocht om de grenzen van fotografie te verleggen.

Of ze nu kunst, modeartikelen, advertentiecampagnes, muziekvideo’s of portretten maken, hun esthetische en intellectuele doelen blijven hetzelfde: een onderzoek naar “de instabiliteit van de fotografische waarheid, de prestaties van gender, de politiek van schoonheid en de transformatieve kracht van het beeld”, om Margriet Schavemaker te citeren, directeur-generaal van de retrospectieve van het Kunstmuseet, dat zojuist een kunstmuseum in Den Haag heeft geopend.

“Het museum benaderde ons twee jaar geleden en we zeiden: ‘Oké, laten we het doen voor ons 40-jarig jubileum’”, vertelt Van Lamsweerde via videogesprek aan AnOther. Zij en Matadin bezochten het museum kort daarna en waren gefascineerd door de architectuur, waarvan ze al snel besloten dat deze het format van de show zou dicteren. “Het werd in de jaren dertig gebouwd door HP Berlage, een Nederlandse door Bauhaus geïnspireerde architect”, zegt Van Lamsweerde, “en zijn visie was dat bezoekers het gevoel zouden krijgen alsof ze door een bos liepen met kleine, dichtere gebieden en grotere ruimtes zoals open open plekken.”

Met de titel Kan liefde een foto zijn?de tentoonstelling vindt plaats in 16 kamers en wordt thematisch gepresenteerd, onder titels als ‘(U)Real’ en ‘The Psychomorphic Phenomenon’, op een manier die overeenkomt met het intieme of uitgestrekte karakter van elke kamer. In alle zalen op twee na – gevuld met redactioneel werk van het duo voor tijdschriften als AnOther, Vogue en The Face, en hun modecampagnes (voor YSL, Chanel, Balenciaga et al.) – wordt het werk niet-chronologisch getoond. “Het op deze manier inrichten van de show kostte tijd in de tentoonstelling”, legt Matadin uit. “Je zult iets van veertig jaar geleden aantreffen dat hangt aan iets dat dit jaar is gemaakt, en je kon het verschil niet zien.” En het is waar, namelijk omdat Inez en Vinoodh altijd voorop liepen.

In de jaren negentig begonnen ze bijvoorbeeld Quantel Paintbox (een voorloper van Photoshop) en andere computerhulpmiddelen te gebruiken om digitale interventies in hun werk uit te voeren, waarbij ze anticipeerden op alles, van de opkomst van onrealistische schoonheidsnormen op basis van sociale media tot de ondermijning van genderbinaire waarden. In Thank You Thigh Master (1993) verwijderden ze de tepels en genitaliën van vrouwen, waardoor de vormen van de proefpersonen glad en Barbie-achtig werden, terwijl in de Forest-serie liggende mannen te zien zijn in lichtgele poloshirts met over elkaar heen vrouwelijke kenmerken, waaronder haar, lippen en netjes verzorgde handen.

“We hebben vanaf de eerste dag de waarheid en de tijd in de fotografie in twijfel getrokken. We waren altijd blij dat we de tijd konden verstoren door na de shoot naar binnen te gaan, op de computer en te spelen met dit idee van realiteit versus surrealisme”, legt het paar uit. “We zijn nog nooit zo geïnteresseerd geweest in het concept van fotografie als leverancier van de waarheid, omdat we geloven dat zodra je je camera ergens op richt, je de kijker al via je kadrering manipuleert.”

Hoewel de kunstenaars zich uiteraard bewust waren van de dominante concepten die in hun werk spelen, was het zowel verhelderend als stimulerend om 40 jaar beeldvorming in 16 verschillende thema’s te delen. “Het is een hele mooie ervaring om twee jaar lang de eigen praktijk te bestuderen en deze terug te brengen tot de meest centrale werken en ideeën”, zegt Van Lamsweerde. “Elk werk in de show bevat aanwijzingen voor andere mogelijkheden voor ons om in de toekomst meer werk te maken – we noemen het een toekomstperspectief, geen retrospectief.”

Het curatorproces benadrukte ook iets dat ze al wisten: dat mensen, en de connecties die ze met hen maken, de drijvende inspiratie achter hun werk zijn – of ze nu muziekvideo’s maken voor Rihanna, albumhoezen voor Björk, of portretten maken van beroemdheden, hun dierbaren (hun zoon, Charles en zijn partner, Natalie Brumley, ja de sterren uit hun nieuwste serie Think Love) of elkaar. “Het gaat erom dat je je echt concentreert op de persoon voor onze lens, dat je vertrouwen, zorg en liefde voor hem of haar creëert. Die daad van aandacht is wat ons drijft. Het lijkt op het citaat van Simone Weil: ‘Aandacht is de puurste en zeldzaamste vorm van vrijgevigheid.’ Zo ervaren wij ons werkende leven. Daarom kunnen wij dit al 40 jaar. Er is altijd wel iets spannends te vinden, of het nu in iemands hoofd zit of gewoon door de manier waarop hun wimpers hun ogen raken.”

Sterker nog, Van Lamsweerde en Matadin hopen dat de tentoonstelling, een ode aan zowel hun eigen liefde voor eenwording als hun liefde voor mensen in het algemeen, bezoekers zal aanzetten om wat meer bewust van elkaar te zijn. “Dat is eigenlijk de bedoeling”, besluit Van Lamsweerde. “Er worden ongeveer 1,5 biljoen selfies per jaar gemaakt, waarbij iemand 1,5 biljoen keer zegt: ‘Kijk me aan. Ik besta. Ik heb je aandacht nodig. Ik heb je liefde nodig.’ Voor ons is de titel Can Love Be a Photograph? is een verklaring, geen vraag.”

Kan liefde een foto zijn? van Inez & Vinoodh is t/m 6 september 2026 te zien in Kunstmuseum Den Haag in Den Haag.