Terwijl het vliegdekschip USS Gerald Ford naar het Caribisch gebied vaart, blijft het Amerikaanse leger drugsvervoerende boten voor de Venezolaanse kust en de regering-Trump aanvallen bespreken wat te doen over de Venezolaanse dictator Nicolás Maduro lijkt één ding zeker: Venezuela en het westelijk halfrond zouden allemaal beter af zijn als Maduro zijn koffers zou pakken en de resterende jaren in ballingschap zou doorbrengen.
Dat is zeker waar de Venezolaanse oppositieleider María Corina Machado naartoe werkt. De Nobelprijswinnaar van dit jaar heeft onlangs een groot deel van zijn tijd in de Verenigde Staten doorgebracht met lobbyen bij politici om Maduro onder druk te zetten om de macht te verlaten. Machado loopt voortdurend het risico in zijn eigen land te worden opgesloten oproepen verlenen en het bijeenroepen van conferenties om regimeverandering te bepleiten. Haar gespreksonderwerpen zijn duidelijk op maat gemaakt voor de regering-Trump: Maduro is het hoofd van een drugskartel dat Amerikanen vergiftigt; zijn dictatuur rust op zwakke pijlers; en de krachten van de democratie in Venezuela zijn volledig bereid om de mantel over te nemen zodra Maduro weg is. ‘We zijn klaar om de regering over te nemen’, zei Machado verteld Bloomberg News in een interview in oktober.
Maar zoals het oude gezegde luidt: als het te mooi klinkt om waar te zijn, is het dat waarschijnlijk ook. Hoewel er geen twijfel over bestaat dat Maduro een despoot en een fraudeur is die verkiezingen steelt, kunnen Amerikaanse politici niet zomaar aannemen wat Machado zegt. Washington leerde dit op de harde manier in de aanloop naar de oorlog in Irak, toen een oppositieleider genaamd Ahmed Chalabi Amerikaanse politici een voorstel deed over hoe pijnloos de wederopbouw van een post-Saddam Hoessein-Irak zou zijn. We weten allemaal hoe het verhaal zich ontvouwde: de Verenigde Staten kwamen terecht in een bezetting die de Amerikaanse hulpbronnen ondermijnde, onvoorziene regionale gevolgen teweegbracht en moeilijker bleek te zijn dan de voorstanders aanvankelijk beweerden.
Om eerlijk te zijn, Machado is geen Chalabi. De laatste was een bedrieger; de eerste is de leider van een oppositiebeweging waarvan de kandidaat, Edmundo González Urrutia, won tweederde van de stemmen tijdens de Venezolaanse presidentsverkiezingen van 2024 (Maduro claimde niettemin de overwinning, waardoor González tot ballingschap werd gedwongen). Maar het feit dat haar motieven goed zijn, betekent niet dat we haar beweringen niet in twijfel mogen trekken.
Zou een regimeverandering in Caracas de westerse democratie opleveren die Machado en haar aanhangers verwachten? Niemand van ons kan het uitsluiten. Maar de regering-Trump kan hier niet op vertrouwen als resultaat van een post-Maduro-toekomst. Andere scenario’s zijn net zo waarschijnlijk, zo niet waarschijnlijker – en sommige daarvan zouden kunnen leiden tot meer geweld tegen Venezolanen en meer problemen voor het Amerikaanse beleid in Latijns-Amerika.
Het grote probleem met regimeverandering is dat je nooit helemaal zeker weet wat er zal gebeuren nadat de zittende macht is afgezet. Dergelijke operaties zijn inherent gevaarlijk en destabiliserend; politieke ordes worden doelbewust verbrijzeld, ze zijn ‘have-nots’ geworden, en kiesdistricten die gewend zijn de teugels van de macht in handen te houden, worden plotseling buitenstaanders. Toen Hoessein in Irak werd afgezet, werden de militaire officieren, loyalisten van de Baath-partij en aan het regime gebonden sycofanten die bijna een kwart eeuw hadden geregeerd, gedwongen genoegen te nemen met een geheel nieuwe situatie. De door de soennieten gedomineerde structuur werd omvergeworpen en leden van de sjiitische meerderheid, die voorheen onderdrukt werden, namen nu gretig hun plaats aan de top van het systeem in. Dit, gecombineerd met het Amerikaanse besluit om iedereen die banden heeft met het oude regime te verbieden overheidsfuncties te vervullen, voedde de ingrediënten voor een grootschalige opstand die de nieuwe regering uitdaagde, een burgeroorlog veroorzaakte en tienduizenden Irakezen doodde.
Regimeverandering kan ook leiden tot een totale afwezigheid van autoriteit, zoals dat gebeurde in Libië na de VS-NAVO-interventie in 2011 daar. Net als Maduro vandaag was Moammar Gaddafi een verguisd figuur wiens dood de weg zou moeten vrijmaken voor een democratische utopie in Noord-Afrika. De realiteit was allesbehalve. In plaats daarvan leidde de verwijdering van Gaddafi tot conflicten tussen de belangrijkste tribale allianties van Libië, concurrerende regeringen en de proliferatie van terroristische groeperingen in een land net ten zuiden van de EU. Vijftien jaar later blijft Libië een mandje van milities, krijgsheren en zwakke instellingen.
In tegenstelling tot Irak en Libië heeft Venezuela ervaring met democratisch bestuur. Het land heeft in het verleden relatief vrije en eerlijke verkiezingen gehouden en heeft geen last van het soort sektarische verdeeldheid dat geassocieerd wordt met staten in het Midden-Oosten.
Toch is dit een koude troost voor degenen die een democratische transitie verwachten. Wil een dergelijke transitie slagen, dan moet het Venezolaanse leger aan boord zijn, hetzij door aan de zijlijn te blijven staan terwijl het regime van Maduro instort, Maduro en zijn topmedewerkers actief te arresteren, hetzij ermee in te stemmen de steun over te dragen aan de nieuwe autoriteiten. Maar nogmaals, dit is een hele opgave, vooral voor een leger waarvan het leiderschap een kernaspect is van het voortbestaan van het Maduro-regime, dat gewend is geraakt aan het verdienen van obscene bedragen aan illegale activiteiten onder de tafel, en waarvan de leden betrokken zijn bij mensenrechtenschendingen. Juist de elites die rijkelijk van het oude systeem profiteerden, zouden met het nieuwe moeten samenwerken. Dit lijkt niet waarschijnlijk, vooral als hun aandeel in de taart zal krimpen op het moment dat Maduro vertrekt.
Tot slot: ook al klinkt een regimeverandering misschien als een goede oplossing voor het probleem dat Venezuela heet, het kan de moeilijkheden in de loop van de tijd alleen maar verergeren. Hoewel het mandaat van het regime van Maduro al beperkt is, zou de volledige ontbinding ervan kunnen leiden tot een vrije strijd tussen elementen van de voormalige regering, drugshandelorganisaties en gevestigde gewapende groepen zoals het Colombiaanse Nationale Bevrijdingsleger, dat Venezuela lange tijd als uitvalsbasis heeft behandeld. Elke post-Maduro-regering zou het moeilijk vinden om dit alles in goede banen te leiden terwijl ze probeert de Venezolaanse economie te herstructureren en haar instellingen opnieuw op te bouwen. De regering-Trump zou dan geconfronteerd worden met het vooruitzicht dat Venezuela een nog grotere bron van drugs en migratie zou gaan vormen, precies de uitkomst die het Witte Huis probeert te voorkomen.
Uiteindelijk zou María Corina Machado gelijk kunnen krijgen. Maar ze verkoopt een best-case aanname. De VS zullen het niet kopen. Post-Maduro-democratie is mogelijk, maar bepaald niet de enige mogelijke uitkomst – en zeker niet de meest waarschijnlijke.
Daniel R. DePetris is fellow bij Defense Priorities.
