Tientallen jaren na haar daad van verzet moedigde Rosa Parks een groep activisten aan om tegen hun eigen omstandigheden te protesteren, en hoewel de omvang van haar nalatenschap aan hen nog steeds in beeld komt, blijft deze net zo krachtig.
Ze vochten voor toegang voor gehandicapten en gebruikten, net als Parks, het openbaar vervoer als springplank.
De beweging voor de rechten van gehandicapten kreeg vorm dankzij de burgerrechtenbeweging van de jaren zestig en groeide elk jaar in omvang. In de jaren tachtig had het land vooruitgang geboekt, met succes wetgeving aangenomen en de zichtbaarheid van mensen met een handicap vergroot.
Maar op wegen en spoorwegen hebben kleine verbeteringen in de toegankelijkheid van bussen door de jaren heen weinig bijgedragen aan de behoeften van pendelaars met een handicap, wier gebruik van het openbaar vervoer ernstig beperkt was. Vaak werden ze gedegradeerd tot het volledig gebruiken van afzonderlijke diensten, waarbij ze vertrouwden op transitdiensten zoals Dial-a-Ride, waarbij passagiers een ophaalservice moesten aanvragen en die vaak onbetrouwbaar waren.
In 1984 veranderde er iets. In Chicago positioneerden ongeveer een dozijn rolstoelactivisten van de gehandicaptenrechtengroep ADAPT zich voor stadsbussen om te protesteren tegen het besluit van de Chicago Transit Authority om meer dan 350 bussen te kopen – waarvan geen enkele voor hen toegankelijk was vanwege de weigering van de stad om te betalen voor rolstoelliften.
De demonstratie herinnerde aan Parks’ eigen protest dat meer dan 1100 kilometer naar het zuiden en bijna 30 jaar eerder had plaatsgevonden, toen ze weigerde haar stoel op te geven voor een blanke passagier. Toen wetshandhavers ter plaatse arriveerden, werd op elk naamplaatje van de demonstranten een enkele zin geschreven: “Mijn naam is Rosa Parks.”
“We gebruikten veel van de tactieken die werden gebruikt door Dr. King en Gandhi, en we werden geïnspireerd door het feit dat Rosa Parks, als zwarte vrouw, niet eens echt voorin de bus kon zitten, en degenen onder ons die rolstoelen gebruiken, niet eens in de bus konden stappen”, zegt Anita Cameron, directeur van minderhedenoutreach bij Not Dead Yet, een groep voor gehandicaptenrechten. Cameron is vrijwilliger bij ADAPT en heeft tientallen jaren in de transportsector gewerkt.
De eigen relatie van ADAPT met Parks was complex. Jaren na het noodlottige protest in Chicago werd ze uitgenodigd voor een evenement van de organisatie in Detroit, een aanbod dat ze afsloeg.
(Bettmann-archief/Getty Images)
‘We hebben geprobeerd Rosa Parks over te halen zich bij ons aan te sluiten, maar dat is haar niet gelukt, en dat heeft veel mensen van streek gemaakt’, zei Cameron. “Het maakte me niet van streek omdat ik het gevoel had dat Rosa Parks haar ding al had gedaan, geweldige dingen had gedaan… Weet je, als zwarte gehandicapte vrouw kon ik zeker niet boos zijn op Rosa Parks, boos zijn op een andere zwarte vrouw die haar contributie betaalde en doormaakte wat zij heeft meegemaakt.”
Toch was de invloed van Parks doorslaggevend in de gehandicaptenbeweging.
Het protest in Chicago leidde tot een jarenlange strijd voor de rechten van gehandicapten. Na een stortvloed aan wetgeving, formele klachten en verschillende demonstraties in het hele land culmineerde dit uiteindelijk in de goedkeuring van de American with Disabilities Act (ADA) in 1990.
Veel van het werk en de overtuiging dat dit mogelijk is, komt van de burgerrechtenbeweging en individuen als Rosa Parks.”
Anita Cameron
“Het is interessant omdat Rosa Parks vooral bekend staat als burgerrechtenactivist en als daad van burgerlijke ongehoorzaamheid en als een soort belangenbehartiging rond segregatie, rassenscheiding in bussen en transport”, zegt Alex Elegudin, medeoprichter van Wheeling Forward, een belangenorganisatie voor mensen met een handicap. “Het is verbazingwekkend hoe het toekomstige werk van gehandicaptenadvocaten zowel heeft geïnspireerd als aangepast en geleid.”
In de jaren die volgden op het protest van Parks, hebben andere bewegingen, waaronder de LGBTQ+-rechtenbeweging, hun eigen vooruitgang geboekt – een prestatie die Elegudin ook aan Parks toeschrijft.
“Veel van het werk en de overtuiging dat dit mogelijk is, komt van de burgerrechtenbeweging en individuen als Rosa Parks”, zei hij.
Ondersteuning op de 19e
Vrouwen en LHBTQ+-mensen worden lange tijd buitenspel gezet in het reguliere nieuws. Op The 19th centreren we hun ervaringen met de diepgang en nuance die ze verdienen – en jouw donatie helpt ervoor te zorgen dat zij een gelijkwaardigere rol spelen bij het vormgeven van de toekomst van Amerika.
Doneer vandaag nog
Terwijl het land afstand neemt van de progressieve maatregelen die mensen als Parks in gang hebben gezet, zei Cameron dat mensen met een handicap enorm gekwetst zullen worden. “Ik geloof dat onze rechten niet zomaar worden weggenomen”, zei ze. “Ze zullen mogelijk worden vervangen door buitengewoon repressieve, onderdrukkende maatregelen – maatregelen die ertoe kunnen leiden dat velen van ons, gehandicapten, omkomen.”
Toen Cameron werd geboren, was de wet op het stemrecht nog niet aangenomen en konden mensen met een handicap geen onderwijs volgen. Toen ze volwassen werd en werd geïnspireerd door figuren als Parks, raakte ze nauw betrokken bij de belangenbehartiging van gehandicapten.
“Als zwarte persoon, als iemand die gehandicapt is, kijk ik naar de dingen die Rosa Parks heeft gedaan en de strijd die ze heeft gevoerd, en ik ben vooral dankbaar omdat we aan het verliezen zijn”, zei ze.
De rechten waar ze ooit voor vocht, worden langzaamaan weggenomen.
‘Ik heb genoeg geschiedenis meegemaakt’, zei ze. “Ik heb deelgenomen aan de strijd voor de ADA. Ik heb deelgenomen aan de Capitol-crawl, de rotonde-overname, deelgenomen aan de strijd voor Medicaid in 2017 en wat niet. Ik kan je niet vertellen hoe vaak ik mezelf aan het Witte Huis heb vastgeketend en in het Witte Huis ben gearresteerd onder Democratische en Republikeinse regeringen die vochten voor de rechten van gehandicapten – maar we zullen die buitengewone rechten zien verdwijnen… blijf vechten.”
Haar moed inspireerde ons.”
Anita Cameron
Voor haar is de invloed van Parks op de gehandicaptenbeweging en de burgerrechtenbeweging een paradigma van burgerlijke ongehoorzaamheid, en het is een paradigma dat ze hoopt voort te zetten.
‘Haar moed inspireerde ons’, zei ze. “Rosa Parks kon doen wat zij deed in een tijd dat zwarte mensen geen rechten hadden. Wij mensen met een handicap konden dit doen in een tijd waarin we op zijn minst minimale mensenrechten hadden.”
Naarmate ze verder komt, hoopt Cameron het belang van het leven van Parks te blijven delen. “Ik kan niets anders doen dan haar eren als voorouder en haar nagedachtenis eren.”
