Iran wordt al twee weken geconfronteerd met intense landelijke protesten, wat de grootste uitdaging vormt voor het heersende regime van het land in jaren – en aanleiding geeft tot beloften van president Trump om namens de demonstranten in te grijpen als ze te maken krijgen met gewelddadig optreden.
Aanvankelijk veroorzaakt door IranDoor de economische vrije val en de ernstige inflatie zijn de protesten overgekookt, waarbij ongeveer 185 steden te maken kregen met demonstraties. Een monitoringgroep heeft duizenden arrestaties en meer dan 100 doden gemeld sinds het begin van de protesten.
Dit is wat u moet weten:
Hoe de protesten in Iran begonnen en wat ze zijn geworden
De huidige golf van protesten begon eind december in de hoofdstad Teheran, toen winkeliers in staking gingen en de straat op marcheerden. Eigenaars van kleine bedrijven in Iran worden lange tijd gezien als voorstanders van het regime, maar de woede over de stijgende inflatie en de devaluatie van de Iraanse munt, die vorig jaar meer dan 40% van zijn waarde verloor, waardoor alledaagse goederen voor veel mensen onbetaalbaar werden, leidde tot de demonstraties.
De protesten verspreidden zich snel, waarbij mensen deelnamen aan marsen door het hele land om niet alleen de economische problemen aan de kaak te stellen, maar ook om een bredere ontevredenheid over het harde regime van het land te uiten.
MAHSA/Midden-Oosten Afbeeldingen/AFP via Getty Images
Vanaf zaterdag werden er protesten gemeld in minstens 185 steden in alle 31 provincies van het land, aldus het rapport. Het persbureau Human Rights Activistsof HRANA, een in de VS gevestigde monitoringgroep opgericht door anti-regime-activisten.
Sinds eind december zijn er ook demonstraties gemeld op tientallen universiteitscampussen, en werden er stakingen en winkelsluitingen gemeld op markten in meer dan een dozijn steden, aldus HRANA.
Kamran/Midden-Oosten Afbeeldingen/AFP via Getty 
Er zijn vrijwel elke avond video’s te zien die op sociale media zijn geplaatst menigten demonstranten marcheren door de straten van verschillende Iraanse stedenzingen anti-regeringsslogans en in sommige gevallen botst het met de veiligheidstroepen van het land.
Hoe de Iraanse autoriteiten hebben gereageerd
Sinds het begin van de golf van protesten zijn ruim 2.600 mensen gearresteerd, waaronder minstens 167 onder de 18 jaar. volgens HRANA. Ongeveer 116 mensen zijn gedood, zei de groep, waaronder minstens zeven mensen onder de 18 jaar en 37 leden van de veiligheidsdiensten.
De groep ontdekte dat de meeste slachtoffers “werden gedood door scherpe munitie of pelletvuur, voornamelijk van dichtbij.”
De Iraanse procureur-generaal waarschuwde op 10 januari dat iedereen die aan de protesten deelneemt, volgens The Associated Press als een ‘vijand van God’ zou worden beschouwd, een aanklacht waarop de doodstraf staat.
Dat heeft het semi-officiële persbureau Fars van de Islamitische Republiek bekendgemaakt aangevraagd op 5 jan dat tijdens de onrust ongeveer 250 politieagenten en 45 leden van de gevreesde Basij-veiligheidsmacht gewond waren geraakt.
Iraanse autoriteiten Onderbroken telefoondienst en internettoegang donderdag nacht door het hele land, volgens internetwaakhond NetBlocks, die zei dat er vrijdag een “landelijke internet-black-out” aanhield.
“Zelfs Starlink, dat de belangrijkste communicatielijn was voor sommige activisten in verschillende delen van het land, is geblokkeerd”, vertelde Maziar Bahari, redacteur van de onafhankelijke nieuwssite IranWire, vrijdag aan CBS News, verwijzend naar het satellietcommunicatiesysteem van Elon Musk.
CBS News heeft om commentaar gevraagd aan SpaceX, dat Starlink exploiteert, maar kreeg niet onmiddellijk een reactie.
Trump waarschuwt dat hij Iran “zeer hard” zal treffen als het demonstranten doodt
De heer Trump heeft gedreigd Sinds het begin van de protesten heeft hij herhaaldelijk gezegd dat hij Amerikaanse interventie kon gelasten als de Iraanse autoriteiten demonstranten zouden doden.
“Iran kijkt naar VRIJHEID, misschien als nooit tevoren. De VS staat klaar om te helpen!!!”, aldus de schreef voorzitter over Truth Social op 10 januari.
Tijdens een toespraak in het Witte Huis op 9 januari zei de heer Trump dat hij open stond voor enige vorm van Amerikaanse actie, hoewel hij zei dat dit geen Amerikaanse invasie zou inhouden.
‘Ik heb heel krachtig gezegd dat als ze mensen gaan vermoorden, zoals ze in het verleden hebben gedaan, wij erbij betrokken zullen raken’, zei Trump. “We gaan ze heel hard slaan waar het pijn doet. En dat betekent niet dat de laarzen op de grond staan, maar het betekent wel dat we ze heel, heel hard gaan slaan waar het pijn doet. Dus we willen niet dat dat gebeurt.”
In een bericht van 2 januari over De waarheid Sociaalhij zei: “Als Iran (schiet) en vreedzame demonstranten met geweld doodt, wat hun gewoonte is, zullen de Verenigde Staten hen te hulp schieten.”
‘We zijn opgesloten en geladen en klaar om te vertrekken’, zei de president.
Tijdens een toespraak op Fox News op 8 januari zei de heer Trump dat de Verenigde Staten “klaar” waren om Iran hard te treffen als er demonstranten zouden worden gedood, maar voegde eraan toe dat “meestal niet het geval is”.
De opmerkingen van de president kwamen iets meer dan zes maanden na hemzelf gaf opdracht tot luchtaanvallen op drie Iraanse nucleaire installatiesin het midden van één dodelijk, dagenlang conflict tussen Iran en Israël.
De onrust in Iran komt ook als Mr. Trump neemt een agressievere houding aan op het wereldtoneel.
Amerikaanse troepen hebben de voormalige Venezolaanse president Nicolás Maduro gevangengenomen militaire operatie vannacht in Caracas op 3 januari, en de heer Trump heeft gesuggereerd dat hij openstaat voor militaire actie in Colombia om de drugshandel te bestrijden en zelfs de controle over Groenland over te nemen.
Alex Vatanka, een senior fellow bij het Middle East Institute die Iran bestudeert, vertelde CBS News vorige week dat de steunbetuigingen van Trump Iraanse demonstranten zouden kunnen aanmoedigen, en zei dat zijn opmerkingen “het enige ingrediënt kunnen zijn dat je nodig hebt om de straatbeweging levend te houden.”
Bahari van IranWire zei dat Iraanse functionarissen hem hadden verteld dat ze bezorgd waren dat de heer Trump mogelijk zou kunnen ingrijpen in Iran, zelfs voordat de protesten begonnen.
De laatste Amerikaanse aanval op Venezuela “heeft veel Iraanse functionarissen echt bang gemaakt en heeft mogelijk hun acties beïnvloed in termen van hoe ze de demonstranten moesten confronteren. Maar tegelijkertijd heeft het veel demonstranten geïnspireerd om naar buiten te komen, omdat ze weten dat de leider van ‘s werelds grootste supermacht hun zaak steunt.”
Iraanse leiders erkennen de problemen, maar geven de VS de schuld
In een toespraak op de staatstelevisie die vrijdag werd uitgezonden na een intense nacht van protesten, beloofde de Iraanse Opperste Leider, Ayatollah Ali Khamenei, dat zijn regime “niet zal terugdeinzen”, riep hij op tot eenheid en beschuldigde hij “een stel vandalen” in Teheran ervan grote schade aan te richten in de hoofdstad “om de Amerikaanse president een plezier te doen.”
In sommige gevallen hebben Iraanse functionarissen geprobeerd een verzoenende toon aan te slaan en het volk te erkennen financiële zorgen en benadrukt dat mensen dat hebben gedaan recht om vreedzaam te protesteren. Staatsmedia meldden dat president Masoud Pezeshkian dat had gedaan aangestuurde veiligheidstroepen niet hard optreden tegen vreedzame demonstranten.
De regering heeft ook enige verlichting geboden in de vorm van een uitkering van zeven dollar per maand, die in supermarkten kan worden gebruikt om basisbehoeften te kopen.
Het Iraanse ministerie van Buitenlandse Zaken heeft dat gedaan Trump veroordeelde de dreigementen van Amerikaanse interventiedie de Verenigde Staten beschuldigt van “het aanzetten tot geweld en terrorisme”.
De Iraanse legerleider, generaal-majoor Amir Hatami woensdag bedreigd om “de hand van elke agressor af te hakken.”
Irans geschiedenis van massaprotesten
Protesten – en zware repressie – zijn een terugkerend thema in Iran.
De laatste grote protestronde vond plaats in 2022, aangespoord door de dood in politiehechtenis van de 22-jarige Mahsa Amini, die door theocratische regeringstroepen werd gearresteerd wegens vermeend misbruik van haar hoofddoek. Honderden mensen waren dat gedood door maanden van demonstraties.
Andere protestbewegingen kwamen binnen 2019 En 2017en Iran was dat ook getroffen door een grootschalige opstand in 2009 over de omstreden presidentsverkiezingen in het land.
“Uit wat we op sociale mediakanalen hebben gezien en ook uit gesprekken met verschillende mensen in Iran blijkt dat het aantal demonstranten in verschillende delen van het land niet zo hoog is als in 2022, maar er zijn meer protesten – de protesten zijn wijdverspreider in verschillende delen van het land”, vertelde Bahari aan CBS News. “Dus zelfs in sommige kleinere steden waar ze in die steden nooit een protest hebben gehad, zien ze tegenwoordig protesten, en ik denk dat de mensen wanhopiger zijn dan voorheen.”
De huidige protesten lijken anders dan voorgaande rondes – en kunnen voor het regime moeilijker te onderdrukken zijn door concessies te doen – vanwege hun wortels in de economische ellende van het land, aldus Mona Yacoubian, directeur en senior adviseur van het Midden-Oostenprogramma bij het Centrum voor Strategische en Internationale Studies.
Ze merkte op dat het regime in 2022 de demonstranten kon sussen door “simpelweg hun klachten over vrouwensluiers enzovoort aan te pakken.”
Maar de demonstranten zijn nu meer gefocust op economische problemen en “er is werkelijk niets (het regime) kan doen” om de stervende Iraanse economie weer op het goede spoor te krijgen, zei ze.
“Deze protesten gaan over de economische situatie, maar ook over waardigheid”, vertelde Bahari aan CBS News. “Het gaat om nationale trots. En daarom zal dit protest heel, heel moeilijk te beheersen zijn.”
De Iraanse kroonprins Reza Pahlavi juicht de protesten toe
De Iraanse kroonprins Reza Pahlavi, wiens vader de voormalige sjah vluchtte vlak voor de islamitische revolutie van 1979 die de huidige geestelijke heerschappij aan de macht bracht, heeft de protesten vanuit ballingschap toegejuicht en er deze week bij de demonstranten op aangedrongen de beweging ‘gedisciplineerd’ en ‘zo groot mogelijk’ te houden.
JOEL SAGET/AFP via Getty Images 
De kroonprins riep de Iraniërs op om op 8 en 9 januari om 20.00 uur plaatselijke tijd, of 12.00 uur Oosters, samen te zingen tegen de leiders van het land, en velen leken gehoor te geven aan zijn oproep.
“Ons doel is niet langer alleen maar door de straten te lopen. Het doel is om ons voor te bereiden op het veroveren en behouden van stadscentra,” zei Pahlavi in een videoboodschap op 9 januari.
Pahlavi’s oproep tot actie “zou een keerpunt kunnen zijn” in de protestbeweging, vertelde Yacoubian donderdag aan CBS News.
“Dit is een regime dat niet bang is om dodelijk geweld te gebruiken”, zei Yacoubian. “Maar de vraag is in hoeverre, als ze overweldigd worden, als de protesten overweldigend groot worden, en als er elementen zijn in de veiligheidstroepen, de politie enzovoort, op een bepaalde manier op lokaal niveau, die zelf lijden onder de gevolgen van deze economische crisis en die besluiten niet op mensen te schieten: dat is het soort vraag dat we volgens mij in de gaten moeten houden.”
