Geeft Amerika Antarctica over aan zijn rivalen? | Nieuws over wetenschap, klimaat en technologie

Terwijl Donald Trump vecht voor controle over Arctisch Groenland, verliest hij aan de andere kant van de wereld, waardoor deze open blijft voor rivalen als China?

Hoewel de Amerikaanse plannen voor Groenland volledig doelbewust zijn, lijkt het terugtrekken van de invloed op Antarctica een toevalligheid.

Voorgestelde bezuinigingen op klimaatgerelateerd onderzoek – dat veel bestrijkt van wat er gebeurt in het snel smeltende Antarctica – zijn ‘catastrofaal’, aldus prof. Ted Scambos, een glacioloog aan de Universiteit van Colorado en een veteraan op het gebied van Amerikaans Antarctisch onderzoek.

Op Antarctica hebben bezuinigingen op de wetenschap bredere implicaties omdat onderzoek de manier is waarop landen hun invloed op het continent lange tijd hebben behouden.

Het Antarctisch Verdrag uit 1959 verbiedt militaire en commerciële activiteiten op het bevroren continent.

Voordien had Groot-Brittannië, samen met Argentinië, Australië, Chili, Frankrijk, Nieuw-Zeeland en Noorwegen, territoriale aanspraken op delen van het continent.

Deze claims zijn op grond van het verdrag ‘on hold’ gezet – feitelijk opgeschort –, maar ieder land kan wetenschappelijk onderzoek uitvoeren.

Degenen met belangen in de regio behouden hun aanwezigheid via wetenschappers, onderzoeksstations en hardware zoals ijsbrekers en vliegtuigen die nodig zijn om hen te ondersteunen.

Groot-Brittannië is geen uitzondering.

De onderzoeksbases in Rothera op het West-Antarctisch Schiereiland en Halley VI verder naar het oosten bevinden zich aan de rand van de wigvormige claim op het continent, die zich uitstrekt van de kust tot aan de Zuidpool.

Het verhult niet dat de wetenschappelijke aanwezigheid twee doelen dient. “Het Antarctisch Verdrag stelt dat Antarctica een continent van vrede en wetenschap is”, zegt professor Dame Jane Francis, directeur van de British Antarctic Survey.

“Wij dragen bij aan het verdrag door wetenschap van wereldklasse te doen, maar ook door een Britse aanwezigheid op Antarctica te hebben.”

Sir David Attenborough is de kracht van Groot-Brittannië als het gaat om de geopolitiek van Antarctica – ja, de naar hem vernoemde onderzoeksijsbreker van £200 miljoen, die fungeert als drijvend laboratorium en bevoorradingsschip voor Britse bases op het continent.

Amerika is lange tijd een van de meest dominante spelers geweest op een continent dat anderhalf keer zo groot is als de aangrenzende Verenigde Staten.

Het Zuidpoolstation is een van de grootste en best gefinancierde op het continent.

Een basis die strategisch gelegen is waar alle andere territoriale aanspraken op Antarctica samenkomen: op de pool.

Lees meer:
Antarctische onderzeese tsunami’s
Wat gebeurt er op Antarctica dat wetenschappers het meest zorgen baart?

Maar dit jaar hebben de VS, als gevolg van de bezuinigingen van Trump en een besluit om het huurcontract voor hun enige ijsbreker op Antarctica niet te verlengen, geen speciaal schip en veel minder wetenschappers op Antarctica.

Dat heeft Amerika in de ongebruikelijke positie gebracht dat het dit jaar een ijsbreker van Oekraïne moest leasen om de activiteiten in stand te houden.

Een situatie die niet onopgemerkt is gebleven.

“Er is een verandering in het leiderschap en het machtsevenwicht, als je wilt”, zei professor Francis.

Het biedt een potentiële kans voor Groot-Brittannië om nieuwe onderzoekspartnerschappen aan te gaan.

Maar ook anderen.

China heeft zijn aanwezigheid op Antarctica snel uitgebreid.

Het Chinese Antarctische onderzoeksbureau CHINARE heeft nu vijf bases op het continent en opende vorig jaar een nieuwe faciliteit die het hele jaar door geopend is. Peking heeft onlangs aangekondigd dat er nog een in de maak is.

In 2024 heeft het een nieuw ijsbrekerschip in gebruik genomen, dat, samen met zijn voorganger, dit jaar beide rond Antarctica aan het werk is.

Net als andere ondertekenaars van het Antarctisch Verdrag doet China onderzoek, soms in samenwerking met andere staten.

Er zijn aanwijzingen dat zowel China als Rusland mogelijk belangen in de regio hebben die buiten de reikwijdte van het verdrag vallen.

China heeft zich verzet tegen pogingen om de bescherming van de visserij in de Zuidelijke Oceaan te verbeteren.

In 2020 kondigde Rusland de ontdekking aan van wat naar eigen zeggen de grootste oliereserve ter wereld is op de zeebodem nabij Antarctica.

Moskou benadrukte dat het onderzoekswerk dat nodig is om dit te ontdekken wetenschappelijk van aard was en heeft tot nu toe geen stappen ondernomen om hiervan te profiteren.

“Landen die het Antarctisch Verdrag hebben ondertekend, zijn daar om wetenschappelijk onderzoek te doen”, zei professor Scambos.

“Maar ze hebben hun ogen gericht op… elke vorm van toekomst voor Antarctica. Of het nu gaat om het handhaven van het verdrag of om het verdrag te heroverwegen in termen van exploitatie.”

Geen enkel land heeft formele stappen ondernomen om het verdrag in te trekken of te wijzigen.

In tegenstelling tot het Noordpoolgebied maakt de afstand tot de meeste grootmachten het geopolitiek minder belangrijk.

De ontoegankelijkheid ervan, om nog maar te zwijgen van het hele jaar door zee-ijs en zes maanden duisternis, verklaart ook waarom de natuurlijke hulpbronnen grotendeels worden genegeerd.

Maar net als het Noordpoolgebied warmt het op en smelten de ijskappen.

En nu de regering-Trump dreigt territoriale conventies te negeren als het gaat om plaatsen als Groenland, wie zal dan zeggen hoe lang Antarctica ongerept zal blijven?