Er zijn minstens 3.000 Canadese staatsburgers en permanente inwoners Iran terwijl protesten en een bruut optreden tegen het regime het land waarmee Canada geen diplomatieke betrekkingen meer onderhoudt, teisteren.
Canadezen in Iran worden aangespoord om “nu te vertrekken” als het veilig is om dat te doen en de landgrens naar Turkije of Armenië over te steken om toegang te krijgen tot consulaire ondersteuningsdiensten.
Zonder diplomatieke betrekkingen hebben Canada en Iran geen ambassades of diplomatiek personeel in elkaars landen.
Italië fungeert als wat bekend staat als een ‘beschermende macht’ voor Canada in Iran, met een beperkte diplomatieke capaciteit om consulaire noodsituaties het hoofd te bieden.
Zwitserland vervult die rol voor Iran in Canada, en De Iraanse ambassade in Ottawa werd eerder deze week verwoest.
Maar dat is niet altijd zo geweest. Hoe zijn we hier terechtgekomen?
Hoe is de relatie verbroken?
De bevriezing van de diplomatieke betrekkingen dateert van meer dan tien jaar geleden.
De conservatieve regering onder leiding van voormalig premier Stephen Harper legde in 2010 economische sancties op aan Iran vanwege de vrees dat Iran de ontwikkeling van kernwapens nastreefde.
De federale regering zei destijds dat dit gebeurde ‘in nauw overleg met gelijkgestemde partners, waaronder de Verenigde Staten en de Europese Unie’.
Kort daarna, de regering heeft alle bilaterale handel met Iran opgeschort en heeft alle diplomatieke betrekkingen met de Islamitische Republiek Iran verbroken in 2012.
Bij de opschorting van de diplomatieke betrekkingen in 2012 werd de “toenemende militaire hulp” van Iran aan de Syrische dictator Bashar Al Assad aangehaald tijdens zijn brutale onderdrukking van de protesten van de Arabische Lente. waaronder zijn gebruik van chemische wapens tegen zijn eigen volk.
Voormalig minister van Buitenlandse Zaken John Baird noemde Iran destijds “de belangrijkste bedreiging voor de mondiale vrede en veiligheid in de wereld”, en Canada bestempelde Iran als een “staatssponsor van terrorisme”.
De Canadese ambassade in Teheran werd gesloten op 7 september 2012.
Alle Iraanse diplomaten in Canada werden uitgezet en Canadezen in Iran werd gevraagd om voor hulp naar de Canadese ambassade in Ankara, Turkije, te reizen.
Kort nadat Canada zijn ambassade sloot, wees Ottawa Italië aan als beschermende macht.
In 2015 beloofde een nieuwe liberale Canadese regering onder leiding van de toenmalige premier Justin Trudeau de banden te hernieuwen na de nucleaire deal met Iran, ook wel bekend als het Joint Comprehensive Plan of Action, of JCPOA.
Ontvang dagelijks nationaal nieuws
Ontvang het beste nieuws, de politieke, economische en actuele krantenkoppen van de dag één keer per dag in uw inbox.
Als onderdeel van de deal stemde Iran ermee in om elke activiteit in zijn nucleaire programma die zou kunnen leiden tot de productie van uranium voor wapens te beperken.
In ruil daarvoor kwamen de meeste landen overeen een deel van de sancties tegen Teheran op te heffen.
In februari 2016 hief Canada enkele sancties tegen Iran op “om bij te dragen aan de internationale inspanningen om de vooruitgang te erkennen die is geboekt in het kader van het JCPOA.”
Maar er bleven enkele beperkingen bestaan op “de toegang van Iran tot gevoelige goederen uit Canada, vooral met betrekking tot de proliferatie van kernwapens en de ontwikkeling van ballistische raketten.”
De dooi duurde niet lang.
In 2018 trok de eerste regering van de Amerikaanse president Donald Trump zich terug uit de nucleaire deal met Iran.
“We zullen economische sancties van het hoogste niveau opleggen. Elk land dat Iran helpt bij zijn zoektocht naar kernwapens kan ook zwaar worden gesanctioneerd door de Verenigde Staten”, zei Trump.
In 2019 beschuldigde Canada Iran ervan de naleving van het nucleaire akkoord “stapsgewijs” te verminderen, “onder meer door de verrijkingsactiviteiten uit te breiden en de hoeveelheid hoogverrijkt uranium te vergroten.”
Op 3 januari 2020 doodden de Verenigde Staten de Iraanse topgeneraal Qassem Soleimani bij een luchtaanval, en op 5 januari kondigde Iran aan het trok zich terug volledig onttrekken aan zijn verplichtingen uit hoofde van het nucleaire akkoord.
Iran lanceerde op 7 januari vergeldingsaanvallen op Amerikaanse activa in het Midden-Oostenen op 8 januari Iran heeft vanuit Teheran een passagiersvliegtuig neergeschoten.
Bij het neerhalen van vlucht 752 van Ukraine International Airlines kwamen 176 passagiers en bemanningsleden om het leven, waaronder 55 Canadese staatsburgers en 30 permanente inwoners.
Mahsa Amini-protesten en meer
Op 16 september 2022 stierf de 22-jarige Mahsa Amini in een ziekenhuis in Teheran.
De Iraanse regering zei dat Amini, die werd gearresteerd omdat hij de hijabwetten van het Iraanse regime had overtreden, een hartaanval kreeg op het politiebureau en in coma raakte voordat hij het ziekenhuis bereikte. Er kwamen echter al snel berichten naar voren, onder vermelding van ooggetuigen die zeiden dat ze zwaar was geslagen door de politie en stierf als gevolg van haar verwondingen.
Haar dood leidde tot de grootste golf van massale protesten tegen het Iraanse regime in jaren.
Canada reageerde door sancties op te leggen aan de Islamitische Revolutionaire Garde en de beruchte ‘moraliteitspolitie’ van Iran en door een straat naar Amini in Ottawa te vernoemen.
Trudeau zei dat het Iraanse regime “bloeddorstig” was en dat Canada de individuen zou sanctioneren meest verantwoordelijk voor het flagrante gedrag van Iran.”
In 2024 vermeldde Canada de IRGC als een terroristische organisatie volgens het Wetboek van Strafrecht. Vorig jaar Canada vergezeld door de Verenigde Staten en twaalf Europese bondgenoten Het aan de kaak stellen van wat zij zeiden is een “groeiend aantal staatsbedreigingen” door de Iraanse inlichtingendiensten tegen mensen in het buitenland, waaronder dissidenten, journalisten en Joodse burgers in hun land.
De gezamenlijke verklaring van het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken noemde de pogingen van Iran om “mensen in Europa en Noord-Amerika te doden, te ontvoeren en lastig te vallen” een “duidelijke schending” van de soevereiniteit van die landen.
Vorige maand, Teheran classificeerde de Royal Canadian Navy als een terroristische organisatie.
Waar staan de zaken nu?
Terwijl de massaprotesten tegen het Iraanse regime deze maand heviger werden, waarbij tot nu toe naar schatting meer dan 2.000 mensen zijn omgekomen, zei Canada dat het “de gruwelijke moord op demonstranten in Iran krachtig veroordeelt.”
“We hebben herhaaldelijk een beroep gedaan op de Iraanse autoriteiten om de vervolging van het eigen volk te stoppen en een einde te maken aan repressieve tactieken, waaronder geweld, willekeurige arrestaties en intimidatie.”
Door het ontbreken van een Canadese ambassade in Teheran is het vermogen van Canada om consulaire diensten in Iran te verlenen “uiterst beperkt”, heeft de regering opgemerkt in verklaringen over de aanhoudende protesten.
Hoewel veel luchtvaartmaatschappijen vluchten van en naar Iran hebben opgeschort, blijven de grensovergangen over land naar zowel Turkije als Armenië open. Iedereen met een Canadees paspoort heeft geen visum nodig om deze landen binnen te komen, aldus Global Affairs Canada (GAC).
Canadezen kunnen ook contact opnemen met het Emergency Watch and Response Centre in Ottawa, dat 24 uur per dag, zeven dagen per week geopend is, aldus de GAC.
— Met bestanden van The Canadian Press
