Tientallen van de grootste rivieren ter wereld zijn zo zwaar drooggelegd dat ze vaak droogvallen voordat ze de zee bereiken. Meer dan de helft van alle grote meren krimpt, en de meeste van de belangrijkste ondergrondse bronnen ter wereld gaan onomkeerbaar achteruit, omdat landbouwpompen water afvoeren dat eeuwen of zelfs duizenden jaren nodig heeft gehad om zich op te hopen.
In een rapport van deze week waarschuwen VN-wetenschappers dat de wereld een nieuw tijdperk van ‘mondiaal waterfaillissement’ is binnengegaan – een term die scherp de urgentie onderstreept van actie om te beschermen wat er nog over is.
“Te lang hebben we buiten onze hydrologische mogelijkheden geleefd”, zegt hoofdauteur Kaveh Madani, directeur van het Instituut voor Water, Milieu en Gezondheid van de VN-universiteit.
Op basis van uitgebreid onderzoek zegt het rapport dat steeds meer regio’s in de wereld al hun waterrekeningen te veel gebruiken en dat hun reserves afnemen. De term ‘watercrisis’ wordt vaak lokaal en mondiaal gebruikt, maar de onderzoekers zeggen dat het een tijdelijke noodsituatie aanduidt waarvan een regio zich kan herstellen, terwijl veel delen van de wereld het water buiten veilige grenzen uitputten en nu failliet zijn of bijna failliet zijn.
Veel rivieren, meren, aquifers en wetlands zijn voorbij de ‘omslagpunten’ geduwd en kunnen niet meer terugveren, aldus het rapport.
“Miljoenen boeren proberen meer voedsel te verbouwen uit krimpende, vervuilde of verdwijnende waterbronnen”, zegt Madani.
Er wordt geschat dat 70% van het water wereldwijd wordt gebruikt voor de landbouw. Wanneer de watervoorraden uitgeput raken, kan dit instortende economieën, ontheemding en conflicten betekenen. De rapport zegt dat ongeveer 3 miljard mensen en meer dan de helft van de mondiale voedselproductie geconcentreerd zijn in gebieden waar de watervoorraden afnemen.
De onderzoekers zeggen dat meer dan de helft van de grote meren ter wereld sinds de jaren negentig is gekrompen. Ongeveer 35% van de natuurlijke wetlands op aarde, bijna zo groot als de Europese Unie in totaal, is sinds de jaren zeventig weggevaagd.
Het overmatig oppompen van grondwater heeft geleid tot langdurige dalingen in ongeveer 70% van de grootste watervoerende lagen ter wereld, en in veel gebieden zorgt deze afname ervoor dat de grond wegzakt. Landdaling als gevolg van het overpompen van grondwater vindt volgens het rapport plaats over ruim 2,3 miljoen vierkante kilometer, bijna 5% van het mondiale landoppervlak. Dit vermindert permanent wat de aquifers kunnen bevatten en verergert ook het risico op overstromingen.
Ongeveer 4 miljard mensen lijden minstens één maand per jaar aan ernstige waterschaarste.
Waterschaarste is niet alleen een probleem in de dorre gebieden van de wereld, zei Madani. “Net als bij een financieel faillissement gaat het niet om hoe rijk of arm je bent. Het gaat erom hoe je je budget beheert.”
En in veel regio’s is het watergebruik jaar na jaar consistent groter dan het aanbod, waardoor het budget feitelijk wordt overschreden.
Het rapport wijst erop Colorado-rivier en de uitgeputte reservoirs waar Californië en andere westerse staten op vertrouwen als symbolen van te veel beloofd water. Andere hotspots van chronische overconsumptie zijn onder meer delen van Zuid-Azië, het Midden-Oosten en Noord-Afrika.
“We moeten prioriteit geven aan het voorkomen van verdere schade aan ons resterende spaargeld”, zei Madani. “Door de realiteit van waterschaarste te erkennen, kunnen we eindelijk de moeilijke keuzes maken die mensen, economieën en ecosystemen zullen beschermen. Hoe langer we uitstellen, hoe groter het tekort wordt.”
Waterschaarste wordt ook veroorzaakt door ontbossing, verlies van wetlands en vervuiling, aldus de onderzoekers. Deze problemen worden verergerd door de klimaatverandering, die de watercyclus vergroot en ernstigere droogtes en overstromingen veroorzaakt.
De rapport werd vrijgelaten vóór a Waterconferentie van de Verenigde Naties in de Verenigde Arabische Emiraten in december.
Madani schreef ook een peer review artikel deze week presenteert een definitie van watertekort, waarbij wordt gezegd dat de term een diagnose is om “de ernst van het probleem en de urgentie van een transformerende nieuwe start over te brengen.”
De bancaire analogie die in het hele rapport wordt gebruikt, wijst op oplossingen die vergelijkbaar zijn met het omgaan met een financieel faillissement: het behouden van het resterende kapitaal en het terugdringen van de uitgaven.
Oplossingen om met uitgeputte watervoorraden om te gaan zullen van regio tot regio verschillen, zei Madani, en zullen rekening moeten houden met de realiteit dat ‘alleen al het wegnemen van water van boeren kan leiden tot werkloosheid, onmiddellijke spanning en chaotische situaties’, en dat boeren en anderen hulp nodig hebben om minder water te gebruiken en zich aan te passen.
In een gerelateerd studie Vorig jaar gepubliceerd, analyseerden onderzoekers meer dan twintig jaar aan satellietgegevens en ontdekten dat grote delen van de wereld zoet water verliezen en droger worden.
In een recente Rapport van de Wereldbankzeggen onderzoekers dat het mondiale watergebruik “tussen 2000 en 2019 met 25 procent is toegenomen, waarbij ongeveer een derde van deze toename plaatsvindt in regio’s die al aan het uitdrogen zijn.”
Jay Famiglietti, een hydroloog en professor aan de Arizona State University, zei dat het omarmen van het concept van waterschaarste “een uitstekende manier is om duidelijk te maken dat watervoorraden slecht beheerd en overgeëxploiteerd zijn en niet langer beschikbaar zijn voor huidige en toekomstige generaties.”
Hij zei dat waterexperts moeite hebben om de juiste ‘haak’ te vinden om de ernst en urgentie van het probleem over te brengen, en dat het een watercrisis belooft aan te slaan.
