WARSCHAU, Polen — Overlevenden van de Holocaust, politici en gewone mensen vierden dinsdag de Internationale Holocaustherdenkingsdag en kwamen bijeen tijdens sombere evenementen in heel Europa en daarbuiten om na te denken over de moord op miljoenen nazi-Duitsland.
Internationale Holocaustherdenkingsdag wordt elk jaar gevierd op 27 januari, de verjaardag van de bevrijding van Auschwitz-Birkenau, het meest beruchte vernietigingskamp van de nazi-Duitsland. In 2005 nam de Algemene Vergadering van de VN een resolutie aan waarin deze dag werd uitgeroepen tot een jaarlijkse herdenking.
“De poging van nazi-Duitsland om de Joden uit het gezicht van Europa te wissen, vat op emblematische wijze al het kwaad samen dat mensen kunnen begaan als ze zich laten besmetten – door oppervlakkigheid, onverschilligheid, lafheid of eigenbelang – door het virus van haat, racisme en onderdrukking”, zei de Italiaanse president in Sergio en de onderdrukking van een overlevende. Rome.
In Auschwitz, gelegen in een gebied in het zuiden van Polen dat tijdens de Tweede Wereldoorlog onder Duitse bezetting stond, sloot de Poolse president Karol Nawrocki zich aan bij de overlevenden tijdens een herdenkingsceremonie die eindigde met het reciteren van gebeden door joodse en christelijke priesters.
Bernard Offen, een 96-jarige overlevende, vertelde de aanwezigen dat hij in de wereld van vandaag ‘tekenen ziet die ik maar al te goed ken’.
“Ik zie dat de haat weer opduikt. Ik zie dat geweld weer gerechtvaardigd begint te worden”, zei Offen. “Ik zie mensen die geloven dat hun woede waardevoller is dan een ander mensenleven. Ik zeg dit omdat ik een oude man ben die heeft gezien waar onverschilligheid toe leidt. En ik zeg dit omdat ik geloof – ik geloof echt – dat we anders kunnen kiezen.”
Nazi-Duitse troepen doodden ongeveer 1,1 miljoen mensen in Auschwitz, de meesten van hen Joden, maar ook Polen, Roma en anderen. Het kamp werd op 27 januari 1945 bevrijd door het Sovjetleger. In totaal werden 6 miljoen Joden gedood tijdens de Holocaust – in getto’s, concentratiekampen en van dichtbij doodgeschoten in de velden en bossen van Oost-Europa.
In het hart van Berlijn brandden kaarsen bij het Gedenkteken voor de vermoorde Joden van Europa, een veld van 2.700 grijze betonnen platen ter ere van de 6 miljoen slachtoffers en een krachtig symbool van Duitslands wroeging.
Andere landen hebben nog steeds moeite om in het reine te komen met de medeplichtigheid van hun voorouders. Mattarella veroordeelde de medeplichtigheid van gewone Italianen aan de rassenwetten van de fascisten, die de joodse gemeenschap in Italië vervolgden, en de deportatie van de joden.
Net als de afgelopen jaren waren Russische vertegenwoordigers niet uitgenodigd voor de festiviteiten in Auschwitz vanwege de invasie van Oekraïne door het land.
Pavel Jelinek, een 90-jarige overlevende uit de stad Liberec – een Tsjechische stad met een vooroorlogse Joodse bevolking van 1.350 – vertelde de aanwezigen in het Hogerhuis van het Tsjechische parlement dat hij nu de laatste levende was van de 37 Joden die na de oorlog naar de stad terugkeerden.
Er zijn naar schatting 196.600 Joodse overlevenden van de Holocaust leven nog steeds wereldwijd, gedaald ten opzichte van 220.000 een jaar geleden, volgens de in New York gevestigde Conferentie over Joodse Materiële Claims Tegen Duitsland. Hun gemiddelde leeftijd is 87 jaar, en bijna allemaal – ongeveer 97% – zijn ‘kindoverlevenden’ die geboren zijn in 1928 en later, aldus de groep.
Hoewel de wereldgemeenschap van overlevenden kleiner wordt, vertellen sommigen nog steeds hun verhalen voor de eerste keer na al die jaren.
In Groot-Brittannië hielden koning Charles en koningin Camilla een receptie voor overlevenden. Een overlevende van de Holocaust sprak ook het Britse kabinet toe in wat premier Keir Starmer omschreef als een primeur. Regeringsleden veegden de tranen weg toen de 95-jarige Mala Tribich beschreef hoe de Duitse invasie van Polen in 1939 haar jeugd verwoestte.
Ze herinnerde zich dat ze op twaalfjarige leeftijd tot dwangarbeid werd gedwongen toen het eerste nazi-getto werd gesticht in haar geboorteplaats Piotrkow Trybunalski, en sprak over de honger, de ziekte en het lijden daar. De nazi’s vermoordden haar moeder, vader en zus. Ze werd naar Ravensbrück en vervolgens naar Bergen-Belsen gestuurd, waar ze in april 1945 door het Britse leger werd bevrijd.
Ze riep de kabinetsleden op om het antisemitisme te bestrijden – en niet te vergeten.
‘Binnenkort zullen er geen ooggetuigen meer zijn’, zei ze tegen hen. “Daarom vraag ik jullie vandaag niet alleen om te luisteren, maar om mijn getuige te worden.”
Veel leiders dachten ook na over de onrust in de wereld van vandaag.
Kaja Kallas, hoofd van het buitenlands beleid van de EU, waarschuwde voor toenemend antisemitisme en nieuwe dreigingen. Ze merkte op dat door AI gegenereerde inhoud nu wordt gebruikt “om de grens tussen feit en fictie te vervagen, de historische waarheid te verdraaien en ons collectieve geheugen te ondermijnen.”
De Oekraïense president Volodymyr Zelensky, wiens land al vier jaar wordt aangevallen door Rusland, zei dat net zoals de wereld zich in 1945 verenigde om de nazi’s te verslaan, “de wereld nu op dezelfde manier moet handelen.”
“Telkens wanneer haat en oorlog naties bedreigen, is eenheid nodig om levens te redden”, zei Zelenskyy.
___
Associated Press-schrijvers Karel Janicek in Praag, Kamila Hrabchuk in Kiev, Danica Kirka in Londen, Nicole Winfield in Rome en Lorne Cook in Brussel hebben bijgedragen aan dit rapport.
