50 jaar later is het eerste meesterwerk van Martin Scorsese relevanter dan ooit

‘Op een dag zal er een echte regenbui komen die al dit uitschot van de straat zal spoelen.’

De meest angstaanjagende beelden in Taxichauffeur — Martin Scorsese klassiek psychologisch drama – waarbij meestal vuurwapens betrokken zijn, zowel echte als ingebeelde. Op intieme momenten en publieke confrontaties richt de ex-Amerikaanse marinier Travis Bickle (Robert De Niro), nu een slapeloze taxichauffeur, echte wapens en L-vormige vingers naar zichzelf en anderen, misschien wel het meest memorabel, in een spiegel. “Praat je tegen mij?” De Niro improviserenen richt recht in de lens terwijl het publiek zowel het slachtoffer van Bickle als zijn gewelddadige spiegelbeeld wordt. Als je de film vandaag de dag bekijkt, is het moeilijk om je niet af te vragen of Scorsese wist dat hij dat nog steeds wilde praten‘ voor ons met zoveel duidelijkheid 50 jaar later.

Na een eervol ontslag keert Bickle terug naar de Big Apple om als taxichauffeur in het maanlicht te gaan werken, al was het maar om zijn onverklaarbare slapeloosheid te verwerken. Geleidelijk aan maken we kennis met zijn gemoedstoestand in de vorm van een meanderende voice-over terwijl we hem langzaam horen vertellen over zijn dagboek – een handtekening van scenarioschrijver Paul Schrader – waarin hij nerveus proza ​​schrijft dat geschikt is voor een vierdeklasser over hoezeer hij de morele rotting van de stad verafschuwt. Het duurt niet lang voordat zijn misplaatste obsessie met een mooi meisje, Betsy (Cybill Shepherd), en zijn toevallige ontmoeting met Iris (Jodie Foster), een tiener op het platteland die wordt verhandeld, een redderscomplex voeden, waardoor hij zijn vizier richt op iedereen die hij schuldig acht.

De Palme d’Or-winnaar is een belangrijke schakel in het verhaal van burgerwachten op het scherm, die vuile voorouders zoals Doodswens (1974) en Vuile Harry (1971) naar meer populistische opnames als Bewakers’s komische antiheld Rorschach, en recentere superheldenfilms zoals grappenmaker. Bickle heeft lang geduurd geweest geparodieerd op een manier die vluchtige echo’s van dramatische intentie behoudt, maar hem vervlakt tot een brede culturele iconografie; dat is het lot van alle populaire cinema dat een snaar raakt. Maar zo nu en dan bieden schokkende beschuldigingen uit de echte wereld – zoals Luigi Mangione’s vermeende moord op een CEO van de gezondheidszorg – huiveringwekkende herinneringen aan wat een steeds gebruikelijker mentaliteit is geworden in de moderne Amerikaanse psyche.

In de film neemt de jazzy, melodieuze partituur van Bernard Hermann net zo vaak en plotseling verontrustende wendingen als Bickle gewelddadige uitbarstingen overweegt. Hij beschikt misschien niet over het standaard stel gevaarlijke mannen, maar De Niro’s onvoorspelbare optreden maakt duidelijk – zoals wanneer hij wordt afgewezen door Betsy en haar werkplek binnen stormt, waarbij zijn schaamte uitmondt in woede – dat er een duisternis in hem op de loer ligt, en hij bereid is elk excuus te vinden om zijn frustraties elders te kanaliseren. Geminacht worden door een blonde vrouw leidt tot een ongezonde, paternalistische, Pizza Gate-achtige obsessie met het redden van Iris, een blonde tiener-sekswerker, op alle mogelijke manieren, evenals een obsessie met Betsy’s werkgever, presidentskandidaat senator Charles Palentine (Leonard Harris). Bickle’s aanslag op het leven van de senator vindt plaats om onduidelijke redenen die – zoals het neerschieten van Charlie Kirk en de moord op Donald Trump – een duidelijk politiek wereldbeeld ontberen, op momenten waarop het zoveel gemakkelijker en geruststellender zou zijn geweest om het motief te achterhalen. Het onvermogen van Bickle om onsamenhangende motieven door te voeren, leidt op zijn beurt tot zijn vurige redding van Iris in een daad van opoffering die voorbestemd is om haar getraumatiseerd achter te laten. Toegegeven, er is geen manier om tweeledige ideologieën uit de echte wereld in kaart te brengen in de vage kijk van de film (terwijl Palentine een populist is, worden zijn opvattingen slechts geïmpliceerd), maar wat nog steeds bekend is in Taxichauffeur is de manier waarop Bickle’s eigen onbepaalde politiek verandert afhankelijk van stemming en fantasie.

Bickle is, in een paar woorden, in de war, maar zijn verleidelijke normaliteit verdomde up-heid – in momenten van stilstand en een informeel gesprek met andere taxichauffeurs – is het de perfecte vermomming tijdens dienst, als het onbedoeld is. Hij loert in het volle zicht en laat ons met de open vraag achter of hij in de loop van de film langzaam een ​​moordenaar wordt, of dat hij er al een was toen hij begon. Claims van a epidemie van mannelijke eenzaamheid zijn moeilijk te negeren in hedendaagse lezingen van Taxichauffeural was het maar omdat deze crisis wordt voorgesteld als een moderne malaise, en niet als iets ouds met nieuwe labels. Aan de andere kant spreken sommige van deze descriptoren (‘blackpilled’, ‘incel’, ‘groyper’ etc.) ook over meer specifieke en gefragmenteerde moderne ontwikkelingen van precies de dingen die Scorsese probeerde te portretteren, wat de vraag doet rijzen waar iemand als Bickle precies in 2026 zou kunnen passen. De hedendaagse Amerikaanse psyche wordt bepaald door beide kanten van politieke hulpeloosheid en vaak met minder gevolgen. vormen (Kan enorme bezuinigingen op vitale infrastructuur niet ongedaan worden gemaakt? Kan net zo goed tegen transvrouwen online schreeuwen), De Niro’s eenzame wolf leeft voort als zijn hedendaagse, vaak abstracte belichaming.

Natuurlijk kan dit gesprek niet gevoerd worden zonder het centrale principe van zulke schadelijke moderne ideologieën aan de orde te stellen: de blanke suprematie. Hoewel de woorden van Bickle laten zien hoe weinig hij geeft om het ras van mensen, wordt zijn blik vaak getrokken naar zwarte pooiers en drugsdealers die een uitspraak herhalen. vorige versie van het script van Paul Schrader, waarin de slachtoffers van Bickle’s vandalisme, zoals Harvey Keitel’s kinderdealer Sport, overwegend Afro-Amerikaans waren. Misschien zou deze meer racistische versie van Bickle (die Columbia Pictures voldoende van streek maakte om veranderingen te eisen) wat openlijker of explicieter commentaar hebben geleverd op de raciale kloof in Amerika. Maar de film, zoals die bestaat, laat de vooroordelen van Bickle over aan de subtekst en de verbeelding, waardoor het een fascinerend product wordt van zijn misplaatste haat tegen sociale ongelijkheid. Uiteindelijk is hij iemand die zich richt op de symptomen in plaats van op de oorzaken.

In Scorsese’s post-Vietnamese perceptie van Amerika ligt de noodzaak om dominantie te laten gelden (en een verloren of gestolen mannelijke bekwaamheid opnieuw te bevestigen) op het puntje van de tong van de film. Dit grijpt terug op enkele van de vroegste werken van de regisseur, waaronder en vooral zijn zenuwslopende korte film uit 1967. De grote scheerbeurt (ook bekend als Vietnam ’67), waar een terugkerende soldaat kalm en stoïcijns emmers bloed vergiet tijdens een routinematige scheerbeurt. Zelfs een decennium eerder TaxichauffeurScorsese begreep iets fundamenteels over Amerika in de tweede helft van de twintigste eeuw, wat ook van toepassing is op de wereld van na 11 september: dat de Verenigde Staten als samenleving bevroren zijn in een constante ‘naoorlogse’ staat die het mannelijke ego transformeert in een entiteit waaruit geweld praktisch van binnenuit voortkomt, als middel om te overleven.

Voor Bickle is het verwerven van wapens en het bouwen van mechanische apparaten om ze te verbergen en te onthullen – als een selfmade geheim agent – ​​net zo fundamenteel voor zijn zelfbehoud als autorijden is voor het omgaan met slapeloze nachten. Geen van beide zal genezen wat hem scheelt, maar ze doordrenken hem allebei met een gevoel van doelgerichtheid en de wil om vormen van rechtvaardigheid in te voeren in een wereld die hij als onrechtvaardig beschouwt – om geen andere reden dan dat hij niet weet hoe hij het echt moet oplossen. In het Amerika van Scorsese zijn er weinig dingen angstaanjagender dan een blanke man met een vuurwapen en een misplaatst gevoel van deugd.

Taxichauffeur kan worden gestreamd op HBO Max.