Stress komt niet slechts af en toe in ons leven voor, het is meer een gast die nooit de hint heeft gekregen om weg te gaan. Tussen economische onzekerheid, onrust op de werkplek, ontslagen en de heerlijke onvoorspelbaarheid van het dagelijks leven (verrassende files, iemand?) Leven de meesten van ons in een vrijwel constante staat van lichte paniek.
Maar dit is iets wat de meeste mensen zich niet realiseren: veerkracht – het vermogen om kalm, flexibel en creatief te blijven ondanks stress – is niet alleen een aangeboren kwaliteit. Het is een vaardigheid. Een die geleerd, geoefend en versterkt kan worden. En enkele van de meest effectieve hulpmiddelen om dat te doen komen niet alleen uit het bedrijfsleven of de psychologie, maar ook uit improvisatiekomedie.
Ik kwam dit verband ruim tien jaar geleden tegen. Overdag werkte ik met startups en managers – na de les oefende en voerde ik improvisatie uit. Uiteindelijk merkte ik de overlap op: dezelfde tools die improvisatiekomieken helpen gedijen op het podium, kunnen iedereen helpen navigeren door de ongeschreven, vaak absurde realiteit van het moderne werk en leven.
En onderzoek ondersteunt dit. Een studie Ik voerde in samenwerking met de neurowetenschapper Dr. Ori Amir uit dat improvisatieactiviteiten de creativiteit, het zelfvertrouwen en zelfs de slaap verbeteren, om er maar een paar te noemen sleutelelementen van veerkracht.
Hier zijn drie specifieke, op improvisatie geïnspireerde praktijken die ik zelf gebruik en deel met leiders, teams en individuen die omgaan met verandering, onzekerheid en een nieuwe manier willen om met de stressoren van het leven om te gaan. Ze zijn bedrieglijk eenvoudig, maar verrassend effectief, juist omdat ze werken met de stressreactie van de hersenen, en niet ertegen.
De ‘Ja, en’-mentaliteit: van weerstand naar vindingrijkheid
We hebben het allemaal meegemaakt: de reikwijdte van het project verandert op het laatste moment. De klant schrapt maanden werk. De markt keldert van de ene op de andere dag. De instinctieve reactie? Weerstand. Frustratie. Bevriezingsmodus. Het is niet alleen emotioneel, het is neurologisch. Wanneer onze hersenen een bedreiging waarnemen (zelfs een agenda-uitnodiging met de titel ‘dringend’), gaat het lichaam in de vecht-, vlucht- of bevriezingsmodus, waardoor we worden overspoeld met cortisol en onze focus wordt beperkt tot overleven.
Bij improvisatie is de basisregel ‘Ja, en’. Het betekent accepteren wat er gebeurt (zelfs als het niet is wat je wilde) en daarop voortbouwen. Het gaat niet om blinde overeenstemming; het gaat over het erkennen van de realiteit, zodat je verder kunt komen in plaats van vast te lopen. Vanuit het perspectief van het zenuwstelsel bootst ‘Ja en’ na emotionele acceptatie en fungeert als een regelgevend instrument: het signaleert veiligheid aan de hersenen door de weerstand te verminderen, waardoor u uit de overlevingsmodus wordt gehaald en naar een flexibelere, oplossingsgerichte modus gaat.
Denk eens aan dit voorbeeld uit de praktijk: toen de pandemie toesloeg, werden veel restauranteigenaren geconfronteerd met een ondergang. Sommigen die het goed deden, zoals degenen die de overstap maakten naar pop-upmarkten of maaltijdpakketten, oefenden effectief ‘Ja, en’. Ze herkenden de realiteit en improviseerden vooruit.
De volgende keer dat de stress toeslaat, probeer dan dit: zeg letterlijk tegen jezelf: “Ja, dit gebeurt. En hier is één ding dat ik kan doen.” Zelfs het identificeren van een kleine actie helpt de verlamming van de overweldiging te doorbreken.
Ontsteek je innerlijke rechter: breng de kritische stem tot zwijgen die actie blokkeert
Eén ding dat ervoor zorgt dat mensen in stress blijven steken, is een overactieve innerlijke criticus. Bij improvisatie is er geen tijd voor de stem in je hoofd die zegt: ‘Dat is een stom idee’ of ‘Je gaat dit verpesten.’ Je moet handelen voordat je nadenkt.
In elke workshop die ik leid, inclusief een voor een Fortune 500-team dat zich bezighoudt met ontslagen, is het eerste wat ik iedereen vraag te doen ‘de rechter ontslaan’. Iedereen vormt zijn innerlijke criticus, en als we tot drie tellen, zeggen we samen wat er gezegd moet worden om het beoordelen van de activiteiten die we doen, het beoordelen van elkaar en het beoordelen van onszelf los te laten.
Het effect? De meeste mensen melden dat ze zich zowel lichter als scherper voelen omdat ze het interne filter hebben omzeild dat vaak stress en besluiteloosheid veroorzaakt.
Dit is niet alleen theater. Het is neurologisch. Uit onderzoek blijkt dat dat zelfkritiek geassocieerd wordt met hogere angstgevoelens, terwijl het verminderen ervan door zelfcompassie de emotionele regulatie en cognitieve flexibiliteit verbetert. Een verzacht oordeel schept de voorwaarden voor helderder denken en effectiever handelen.
Als het raar voelt, doe het dan: gebruik ongebruikelijke acties om te aarden en te herkaderen
Een van de snelste manieren om een stressspiraal te doorbreken is door iets te doen dat een beetje belachelijk aanvoelt.
Bij improvisatie is het vreemd waar de magie ontstaat. De onverwachte actie, zoals achteruit lopen tijdens een toespraak of het uitbrengen van een wartaal toastje, haalt ons uit de automatische piloot en het heden in. Het doorbreekt het gebruikelijke denken en schept ruimte voor een nieuw antwoord.
Als we iets ‘raar’ doen, werkt dat op twee manieren: ten eerste grondt het ons. Beweging of gebaar helpt bij het reguleren van onze emoties en zenuwstelsel. Ten tweede bereidt het de hersenen voor op mogelijkheden. Vertoont onverwacht gedrag maakt tijdelijk onze greep op ‘hoe de dingen zijn’ los en maakt plaats voor ‘hoe de dingen zouden kunnen zijn’. Het is een resetknop voor de hersenen.
Hier is een “rare” oefening van drie minuten om te proberen. Begin naar objecten om je heen te wijzen en noem ze hardop. Wijs naar een tafel en zeg “tafel”, een plant en zeg “plant”. Doe dit gedurende 30 seconden. Nu overschakelen: wijs objecten aan en label ze met iets dat ze niet zijn. Wijs naar een stoel en zeg “giraffe”, een laptop en zeg “verjaardagstaart”.
Het voelt raar, en dat is ook de bedoeling. Uit onderzoek blijkt dat dat het simpelweg benoemen van wat we zien of voelen het zenuwstelsel kan kalmeren door de aandacht naar het heden te verleggen. Gecombineerd met opzettelijk het automatische denken verstoren (zelfs door het ‘verkeerde’ woord te zeggen), maken we de cognitieve rigiditeit los en openen we de deur naar creatievere probleemoplossing.
Ik heb precies deze oefening geleid met uitvoerende teams die met de druk omgingen, en elke keer ontstond er ruimte. Mensen lachen. De schouders zakken. De ideeën beginnen te stromen. Vreemde werken.
Deze tools zijn niet bedoeld om van jou een komiek te maken. Ze gaan over het bouwen van een responsiever, veerkrachtiger zenuwstelsel, dat de chaos met nieuwsgierigheid tegemoet kan treden in plaats van in te storten. Stress kan de huisgast zijn die nooit weggaat, maar door improvisatie leer je ermee leven, ermee lachen en misschien zelfs ermee dansen. Probeer een van deze oefeningen de volgende keer dat de stress toeslaat, en je zult jezelf misschien verrassen.
