De oude, op regels gebaseerde orde die voortkwam uit de as van de Tweede Wereldoorlog bestaat niet meer – althans dat is het oordeel van de Duitse bondskanselier, en het bewijsmateriaal is duidelijk zichtbaar.
De VS hebben afgelopen weekend op een grote veiligheidsconferentie in München aangegeven dat zij bereid zijn het alleen te doen, zonder hun Europese bondgenoten – tenzij zij serieus worden over herbewapening.
Rusland toont geen echt verlangen om zijn oorlog te beëindigen Oekraïne.
En China verkrijgt een niveau van kracht en invloed dat alleen door Amerika kan worden geëvenaard.
Dit alles betekent dat de zogenaamde grootmachtsconcurrentie – die mogelijk tot grote conflicten kan leiden – terug is, en dat kleine en middelgrote landen zoals Groot-Brittannië en zijn Europese bondgenoten elkaar meer dan ooit nodig hebben.
Dat was een kernboodschap van de veiligheidsconferentie van dit jaar in München.
Het werd gehouden via toespraken van premiers, presidenten en ministers van Buitenlandse Zaken op een groot podium in een hotel, omringd door politie, barricades en veiligheidskordons.
Friedrich Merzde Duitse leider zette de toon met zijn toespraak op vrijdag, de eerste dag van het evenement, dat zich uitstrekte tot zondagochtend.
“In het tijdperk van de grote mogendheden is onze vrijheid niet langer eenvoudigweg gegarandeerd. Ze wordt bedreigd”, zei hij.
“De internationale orde gebaseerd op rechten en regels… bestaat niet meer zoals zij ooit bestond.”
President Vladimir Poetin En President Xi Jinping van China heeft al gewerkt aan het ondermijnen van dit mondiale systeem, dat met opzet in het leven is geroepen om liberale democratieën te bevoordelen en autoritaire regimes te beperken door fundamentele waarden als mensenrechten en de rechtsstaat te verankeren.
Maar het einde van de Koude Oorlog betekende dat veel Europese regeringen ervoor kozen om de financiering weg te halen van hun respectievelijke strijdkrachten, wat hen de sterke militaire kracht had gegeven om deze waarden te kunnen verdedigen en te bevechten als ze in de toekomst ooit opnieuw zouden worden uitgedaagd.
In plaats daarvan vertrouwden ze, vooral in heel West-Europa, op de Verenigde Staten om hen in crisissituaties te verdedigen als onderdeel van de NAVO-alliantie.
De Oekraïense president Volodimir Zelenskij spreekt het publiek toe. Afbeelding: AP
Donald Trump heeft sindsdien echter duidelijk gemaakt dat deze aanname van transatlantische bescherming niet langer als vanzelfsprekend kan worden beschouwd. Zijn regering is ook verder gegaan en heeft de Europese leiders aangevallen op binnenlandse kwesties zoals immigratie en vrijheid van meningsuiting.
Vicepresident JD Vance, die een jaar geleden de Amerikaanse delegatie naar München leidde, vroeg zich af of de Europese waarden überhaupt nog zouden moeten worden verdedigd.
Deze keer kwam hij niet terug.
Het standpunt van Washington werd in plaats daarvan vertegenwoordigd door Marco Rubio, de minister van Buitenlandse Zaken, die een meer diplomatieke, verzoenende toon aansloeg.
Dit werd verwelkomd door de afgevaardigden, maar zijn boodschap was niet minder krachtig: Europa moet een grotere verantwoordelijkheid nemen voor zijn eigen verdediging nu de VS zich terugtrekken om zich te concentreren op andere prioriteiten die belangrijker worden geacht voor de nationale belangen van de VS.
“Wij willen dat Europa sterk is”, zei hij in zijn toespraak op het hoofdpodium.
“Wij geloven dat Europa moet overleven omdat de twee grote oorlogen van de vorige eeuw dienen als een constante herinnering aan de geschiedenis dat ons lot uiteindelijk en altijd verweven zal zijn met het uwe.”
Maar hij voegde eraan toe: “Onder president Trump zullen de Verenigde Staten opnieuw de taak van vernieuwing en herstel op zich nemen, gedreven door een visie op een toekomst die even trots als soeverein en even vitaal is als het verleden van onze beschaving. En hoewel we bereid zijn dit, indien nodig, alleen te doen, heeft het onze voorkeur en onze hoop om dit samen met u, onze vrienden hier in Europa, te doen.”
Beschadigde auto’s op de plaats van een Russische drone-aanval in Odessa. Afbeelding: Reuters
Sir Keir Starmer, de Britse premier, deed zijn best om te zeggen dat Groot-Brittannië en zijn Europese bondgenoten stappen ondernemen om hun geërodeerde verdedigingslinie te herstellen.
“We moeten onze harde macht opbouwen, want dat is de munteenheid van die tijd”, zei hij tegen de afgevaardigden toen het zijn beurt was om te spreken.
“We moeten agressie kunnen afschrikken en ja, indien nodig moeten we bereid zijn om te vechten. Alles doen wat nodig is om onze mensen, onze waarden en onze manier van leven te beschermen.
“En net als Europa moeten we op eigen benen staan.”
Toch wezen militaire insiders er al snel op dat zijn retoriek verre van strookte met de realiteit van de defensiebegroting van zijn eigen land.
Groot-Brittannië is alleen van plan de defensie-uitgaven volgend jaar te verhogen van 2,3% naar 2,5% van het bbp, zonder een gefinancierd plan om deze op te trekken naar de nieuwe NAVO-doelstelling van 3,5% in 2035 en geen teken van enige intentie om de tijdlijn te versnellen, hoewel andere staten veel sneller vooruitgaan.
Elbridge Colby, de Amerikaanse staatssecretaris van Oorlogsbeleid, gaf in een toespraak voor de NAVO-ministers van Defensie in Brussel aan de vooravond van de top van München het duidelijkst mogelijke advies over hoe actie kan worden getoond, en niet alleen maar woorden.
“Het betekent dat we voorbij de input en intenties gaan en naar output en mogelijkheden gaan”, zei hij.
‘Het niveau van de defensie-uitgaven is van belang, en daar is geen vervanging voor. Maar waar het uiteindelijk om gaat is wat die middelen opleveren: parate strijdkrachten, bruikbare munitie, veerkrachtige logistiek en geïntegreerde commandostructuren die onder stress op grote schaal kunnen functioneren.
“Het betekent dat de effectiviteit van oorlogvoering prioriteit moet krijgen boven bureaucratische en regelgevende stagnatie. Het betekent dat je moeilijke keuzes moet maken over de strijdmachtstructuur, paraatheid, voorraden en industriële capaciteit die de realiteit van het moderne conflict weerspiegelen in plaats van de politiek in vredestijd.”
