De oorlog in Iran sinds eind februari heeft een schok in de energieprijzen teweeggebracht, die gevolgen heeft gehad voor olie, benzine, diesel en gas.
RECLAME
RECLAME
De hogere kosten voor consumenten en energie-intensieve industrieën zoals de chemie en de staalsector zetten ook druk op de Duitse economie – die al onder druk staat als gevolg van minder dan ideale economische voorspellingen.
Nu lijdt de euro, die momenteel op ongeveer $1,16 wordt gewaardeerd, ook. De euro zou bijzonder hard getroffen kunnen worden als het scenario van de oorlog met Iran aanzienlijk langer zou duren dan de door de Amerikaanse president aangekondigde “vier weken” werkelijkheid zou worden.
Econoom Daniel Stelter waarschuwt dat “een toch al structureel zwakke euro als gevolg van lage groei, hoge schulden en politieke onenigheid nog verder onder druk zou komen te staan omdat kapitaal zou vloeien in dollarinvesteringen, die als veilig worden beschouwd”, vertelde hij aan Euronews.
De hoofdeconoom van de ING Bank, Carsten Brzeski, waarschuwt dat “in een dergelijk scenario de dollar de eerste zou zijn die zou stijgen en de euro verder zou dalen.”
Hoe gevaarlijk laag kan de euro vallen?
Een worstcasescenario voor de euro zou zich voordoen in het geval van een aanhoudende regionale escalatie in het Midden-Oosten, met enorme energieverstoringen die Europa treffen.
In crisissituaties is de kans groter dat beleggers aandelen aan de kant zetten en naar ‘veilige havens’ zoals de Amerikaanse dollar vluchten. Naarmate er meer aan de dollar gekoppelde aandelen worden gekocht, wordt de dollar waardevoller en daalt de euro.
Brzeski vertelde Euronews dat “als de blokkade bij Hormuz langer duurt, dat wil zeggen meerdere weken, de olieprijs ook zou kunnen stijgen tot $100 per vat (of) meer. In een dergelijk scenario zou de dollar de eerste zijn die stijgt en de euro verder zou dalen. Waarschijnlijk tot ongeveer $1,10 per euro.”
In dit geval zou de wisselkoers tussen de euro en de Amerikaanse dollar kunnen dalen tot tussen $1,10 en $1,12 of veel lager. Dat zou een aanzienlijke depreciatie ten opzichte van de dollar betekenen van ongeveer 5% tot 8%.
Een vakantie in de VS, inclusief hotels, vluchten en winkelen, zou dan ook duurder worden, en geïmporteerde goederen als olie, elektronica en grondstoffen zouden omgerekend naar euro’s dus ook duurder worden.
Een daling van 5 tot 8 procent in de komende weken zou het laagste niveau zijn sinds de energiecrisis van 2022-2023, veroorzaakt door de grootschalige invasie van Oekraïne.
Deze ontwikkeling “betekent niet noodzakelijkerwijs een recessie” in Duitsland, “maar dit worstcasescenario zou een enorme domper zijn op het herstel dat zich momenteel aandient”, legt Brzeski uit.
Stelter voorspelt zelfs een nog diepere achteruitgang.
“In het ergste geval denk ik dat de euro ver onder het dieptepunt van de crisis van 2022-2023 zou kunnen zakken en op dat moment tijdelijk onder de pariteit met de dollar zou kunnen zakken, dus een scenario van $0,90 tot $0,95 per euro.”
Recessie? Ernstige gevolgen voor Duitsland
Econoom Daniel Stelter daarentegen ziet bijzonder ernstige gevolgen voor Duitsland in het ergste geval, zoals een maandenlange blokkade, langdurige oorlog en vernietiging van cruciale infrastructuur.
“Hogere energieprijzen fungeren als een extra belasting die de consumptie en investeringen tempert. Zwak geïndustrialiseerde landen zoals Duitsland zullen diep in een recessie afglijden – de hele eurozone in op zijn minst een technische recessie”, legt Stelter uit.
De voorspelling van Stelter is dat de winstmarges in energie-intensieve sectoren – chemie, staal, auto-industrie en machinebouw – zullen instorten. De Europese indices zullen waarschijnlijk “veel scherper dalen dan de Amerikaanse markten”.
Het ‘energie in, industrie uit’-bedrijfsmodel zou opnieuw onder druk komen te staan.
Stagflatie – hoge inflatie gecombineerd met zwakke groei – zou een verkoopgolf op de Duitse DAX kunnen veroorzaken, terwijl paniekerige beleggers zich tegelijkertijd haasten om aandelen van de hand te doen.
Hoe langer de blokkade, hoe erger de gevolgen
Een langere blokkade zou een onevenwichtigheid op de rente- en obligatiemarkten veroorzaken.
“Uiteindelijk zou de ECB weer sterker in de markt moeten interveniëren om een nieuwe schuldencrisis te voorkomen”, zegt Stelter.
Dit komt omdat “op de lange termijn de nominale rente in eerste instantie kan stijgen als gevolg van zorgen over de inflatie, maar tegelijkertijd de spanning onder landen met zware schulden, waaronder Frankrijk, zal toenemen als gevolg van stijgende risicopremies.”
Zelfs ‘extreme prijsstijgingen’ zijn denkbaar, waarschuwt Stelter, bij escalaties zoals aanvallen op tankers of fysieke schade aan de infrastructuur.
Er zou zich dan een zogenaamde “energie zwarte zwaan”-gebeurtenis in de energiesector voordoen met verstrekkende gevolgen, zoals plotselinge verstoringen van het aanbod of prijsexplosies die de wereldeconomie zouden doen schudden.
“Een dergelijke schok zou het debat over rantsoenering, productiestops en het verplaatsen van de industrie naar het buitenland nieuw leven inblazen”, zegt Stelter.
De export kan ook instorten ondanks de gunstige euro – die de Duitse export theoretisch goedkoper maakt.
De reden: de mondiale vraag stort in nu de hogere energieprijzen op de wereldeconomie als geheel wegen, vooral in energieafhankelijke landen als China, India en de VS.
Als gevolg hiervan geven de ondernemers daar minder geld uit, wat minder bestellingen voor de Duitse industrie betekent.
Stabiliteit eurozone bedreigd?
De Europese Centrale Bank (ECB) staat mogelijk voor een lastig dilemma. Het land heeft een wettelijk mandaat om de inflatie op de middellange termijn rond de 2% te houden.
Als de oorlog met Iran slechts een korte tijd duurt, zal het land de rente moeten verlagen om de economie te ondersteunen: lagere rentetarieven maken leningen gunstiger – dit kan de investeringen en de consumptie stimuleren.
Maar als de oorlog met Iran langer duurt, ontstaat er een probleem voor de ECB: de ECB zou dan niet in staat zijn de rente te verlagen als economische steun als gevolg van de terugkeer van de inflatie. In plaats daarvan zou zij de rente moeten pauzeren of zelfs verhogen.
De euro zal daarom waarschijnlijk onder druk blijven staan. Tegelijkertijd zou de economie aan momentum verliezen; in het ergste geval zouden stagnatie en een recessie op handen zijn. Dat zou ertoe leiden dat het kapitaal Europa zou ontvluchten.
“Stijgende energieprijzen zouden de inflatie in de eurozone wiskundig gezien met minstens nog een procentpunt doen stijgen als de prijzen een paar maanden hoog blijven”, legt Stelter uit.
Tegelijkertijd stort de groei in, wat volgens Stelter “de klassieke stagflatievalkuil” is.
“Politiek gezien is er steeds meer druk om landen met hoge schulden te steunen door middel van lage rentetarieven en obligatieaankopen. Dit plaatst de ECB nog meer in de rol van verborgen overheidsfinanciering – iets waar ik al jaren op heb gewezen.”
“In de logica van mijn eerdere argument roept een dergelijk conflict twijfels op over de stabiliteit op lange termijn van de huidige monetaire orde in de eurozone”, vervolgde hij.
Is een snel einde een happy end?
Een snelle de-escalatie van de oorlog in Iran en een conflict in het Midden-Oosten dat niet langer dan vier tot vijf weken duurt, zouden de euro weer op een iets betere koers kunnen brengen. Tot nu toe is het volkomen onduidelijk wanneer en hoe de oorlog met Iran zal eindigen.
Grote tegenstand in Iran en van het Iraanse leiderschap tegen een zogenaamde ‘regimeverandering’ kan het conflict in het ergste geval enkele maanden aanslepen.
“Het zou geen probleem zijn als het conflict binnen een paar weken voorbij is en de kritieke energie-infrastructuur in Saoedi-Arabië en Qatar niet significant beschadigd raakt”, concludeerde Stelter.
