“Alle kunst is politiek.” Het zijn, om zo te zeggen, de oorlogsverklaringen van Helena van Troje die duizend denkstukken op gang hebben gebracht die zowel voor als tegen het concept pleiten. Maar het kan ook een beetje misleidend zijn. Een betere manier om het te formuleren zou misschien zijn: ‘Alle kunst bestaat in een politieke context.’ Een film als ‘Sonic the Hedgehog 3’ is tenslotte misschien niet zo openlijk politiek als ‘Sinners’ of zoveel andere geweldige films uitgebracht in 2025. Maar het is nog steeds een film waarin een immigrant zonder papieren ten onrechte wordt opgepakt en gevangengezet door het Amerikaanse leger als onderdeel van een reeks gruwelijke gebeurtenissen die bijna culmineren in de vernietiging van de aarde. (Ga het nog eens bekijken en zeg me dat ik ongelijk heb!)
Dit is de moeite waard om in gedachten te houden als we enkele opmerkingen onderzoeken die schrijver Andy Weir ooit maakte tijdens een interview Futurisme om zijn sci-fi-roman ‘Artemis’ uit 2017 te promoten. Weir beweerde destijds: “Ik hou niet van sociaal commentaar”, en zei later: “Ik heb helemaal geen politiek of sociaal commentaar in mijn verhalen gestopt.” Weird verduidelijkte verder dat dit ook niets te maken heeft met de vraag of hij het zelf wel of niet eens is met de politieke punten die naar voren worden gebracht. “Als levenslange ‘Star Trek’-fan heb ik er bijvoorbeeld altijd last van gehad dat er binnen de ‘Star Trek’-shows een zogenaamde ‘verantwoordelijkheid’ bestaat om over sociale kwesties te praten. Ik wil gewoon zien dat de Romulans en de Federatie elkaar neerschieten,’ vervolgde hij.
“Ik zeg niet dat iemand anders mijn standpunt zou moeten innemen”, voegde Weir er snel aan toe, en merkte later op dat er geen “verkeerde” manier is om met politiek om te gaan bij het vertellen van verhalen en bij kunst in het algemeen. Laten we dus, in dezelfde genereuze geest, wat tijd nemen om zijn betoog uit te leggen (en of zijn eigen boeken hem ondersteunen).
Star Trek is, net als alle sciencefiction, altijd politiek… maar dat betekent niet dat het altijd goed is
Als je tot de kern doordringt, lijkt Andy Weir eigenlijk te willen bereiken dat de “Star Trek”-franchise en vergelijkbare sciencefictionwerken zich schuldig kunnen maken aan het voorrang geven aan hun boodschappen boven het vertellen van een meeslepend verhaal. En dat is uiteraard terechte kritiek. Het is ook geen exclusief probleem voor sciencefiction. Voor elke geweldige horrorfilm over rouw en traumaer zijn genoeg anderen die zo gefocust zijn op het zeggen van iets dat ze vergeten interessante personages of een ontroerend plot op te nemen.
Aan de andere kant: of een kunstwerk soapboxing is ten koste van entertainment, hangt af van de blik van de toeschouwer. “Star Trek VI: The Undiscovered Country” is niet bijzonder subtiel in de manier waarop het onderzoekt hoe idealisten conservatief worden of zinspelen op echte gebeurtenissen uit de Koude Oorlog, maar ik vond het nog steeds geweldig toen ik het als kind voor het eerst zag. Het blijft mijn favoriete “Star Trek”-film, zelfs nu ik me volledig bewust ben van de politieke allegorieën ervan. Het is ook niet zo dat ‘The Undiscovered Country’ een uitschieter is als het gaat om ‘Star Trek’-projecten die gedurfd sociaal commentaar bieden, wat alleen maar een reden is om met je ogen te rollen voor iedereen die klaagt dat een moderne show als “Starfleet Academy” ervoor heeft gezorgd dat “Star Trek wakker is geworden”.
Maar het feit dat ‘Star Trek’ als merk altijd in-your-face politiek is geweest, wil nog niet zeggen dat de verhalen consistent sterk zijn of dat de punten die het naar voren brengt nooit verdacht zijn. (Laten we zeggen dat je nooit meer op dezelfde manier naar de film “Star Trek Into Darkness” zult kijken als je eenmaal een van de co-schrijvers kent was blijkbaar een complottheoreticus van 9/11.) Maar hoe vergaat het schrijven van Weir in vergelijking?
Andy Weirs werk is politiek, of hij dat nu zo ziet of niet
Het is de moeite waard om te herhalen dat Andy Weir, naar eigen zeggen, een Trekkie is, en dat blijkt uit zijn werk. Zijn debuutroman, ‘The Martian’, bevordert niet alleen internationale samenwerking, maar illustreert ook hoe goede wetenschap kan worden gebruikt om zelfs de meest schijnbaar onoverkomelijke problemen te overwinnen en onderschrijft de overtuiging dat elk leven ertoe doet. Dit zijn allemaal waarden die volledig consistent zijn met de waarden van het ‘Star Trek’-eigendom in het algemeen, en voor mij zijn noch het boek van Weir, noch de door Ridley Scott geregisseerde verfilming bijzonder ingetogen in de presentatie ervan. Dat geldt dubbel voor de andere romans van Weir, zoals ‘Project Hail Mary’ (dat wel nu aangepast tot een beroemd Ryan Gosling-voertuig).
Toch begrijp ik het punt van Weir. ‘The Martian’ en ‘Project Hail Mary’ zitten vol met politiek commentaar, maar het is naadloos verweven in hun overigens boeiende verhalen, tot het punt dat zelfs Weir zich daar niet van bewust lijkt te zijn. En ook al springt het eruit bij iemand als ik, het is letterlijk mijn taak om erachter te komen wat er onder de motorkap van de kunst gebeurt waardoor ik me opgewonden of aangemoedigd voel (of, weet je, het tegenovergestelde). Net zoals ik denk dat het idee dat de enige manier om betekenisvolle kunst te maken het vermijden van een voorhamerbenadering van je berichten is, enigszins beperkend is. Sci-fi-franchises als ‘Star Wars’ en ‘Star Trek’ schreeuwen voortdurend hun politiek naar het publiek. Zolang ze de reis de moeite waard maken, b.v. zoals “Andor” doet met “Star Wars” of ‘Lower Decks’ doet hetzelfde met ‘Star Trek’ het voelt dwaas om vast te houden aan het idee dat je misschien iets leert.
“Project Hail Mary” draait op 20 maart 2026 in de bioscoop.
