Sulaymaniyah, Irak – Op de derde dag van de oorlog met Iran verwoestten luchtaanvallen het detentiecentrum in West-Iran waar Wyra Hassan werd gemarteld.
Agenten van het Iraanse staatsveiligheidsapparaat hielden Hassan 102 dagen lang vast in het gebouw in Sanandaj.
Dus toen hij hoorde dat het was meegenomen, was hij blij.
Nu hoopt hij dat het islamitische regime dat hem vervolgde vanwege het uiten van zijn mening binnenkort ook verdwenen zal zijn.
Maar nu de oorlog door de VS en Israël in de derde week is gelanceerd, blijft de uitkomst van het conflict, waarvan de regering-Trump zondag zei dat het “in de komende weken zou eindigen”, onzeker.
Hoewel het Iraanse leger aanzienlijke verliezen heeft geleden sinds de aanvallen op 28 februari begonnen, controleren hardline geestelijken en politici nog steeds het land.
Mochten ze aan de macht blijven, dan zal Iran volgens Hassan het equivalent zijn van een auto die een nieuwe motor nodig had, maar alleen een bandenwissel kreeg.
“Als de oorlog eindigt zonder het regime af te zetten, zal het een ramp zijn voor het Iraanse volk”, vertelde hij aan Global News in een interview in de boekwinkel die hij nu runt in Sulaymaniyah.
Hassan, geboren drie jaar nadat de Islamitische Revolutie van 1979 een theocratie aan de macht bracht, is een van de vele Iraniërs die de brutaliteit hebben ervaren die de staat gebruikt om afwijkende meningen de kop in te drukken.
Als journalist en lid van de vervolgde Koerdische minderheid in het land werd hij in 2006 gearresteerd op beschuldiging van het organiseren van een demonstratie op de Internationale Vrouwendag.
Toen de politie klaar was met het martelen van hem, vertelden ze hem dat hij zou worden vrijgelaten, maar dat hij Sanandaj moest verlaten en dat het hem verboden was te schrijven.
Omdat hij dergelijke ketenen niet kon aanvaarden, vluchtte hij naar Sulaymaniyah, een stad omgeven door bergen in de regio Noord-Koerdistan van Irak, op slechts 100 kilometer van de grens met Iran.
Hij werd directeur van de Jamal Erfan Cultural Foundation, een ontmoetingsplaats voor boekenliefhebbers gebouwd op de plek van een van de martelcentra van Saddam Hoessein.
Ooit een plek waar de overleden dictator van Irak met geweld ideeën en vrijheden onderdrukte, is het nu gewijd aan de vrije stroom van ideeën.
Veel van de boeken zijn in de Koerdische taal, die in Iran onderdrukt is als onderdeel van een poging om de eigen identiteit van de minderheid weg te nemen.
Hassan zei de reactie van Iran op massale protesten die in januari uitbrak en de oorlog die de maand daarop begon, hebben het ware gezicht van het Iraanse regime laten zien.
Troepen die pro-regime waren, onderdrukten de opstand opent het vuur op demonstrantenduizenden doden.
Als het regime uit de oorlog zou komen die nog steeds aan de macht is, zullen de omstandigheden voor activisten alleen maar verslechteren, zei Hassan.
‘We weten dat als het regime de kans krijgt zich opnieuw op te bouwen en zijn kracht te herwinnen, het harder dan ooit zal optreden’, zei hij.
Ondertussen is de Islamitische Revolutionaire Garde gelanceerd honderden raketten en drones in de buurlanden.
Tenzij het valt, zal het regime een bedreiging blijven vormen, niet alleen voor de Iraniërs, maar voor de hele regio, zei Hassan.
Hij hoopt dat dat niet zal gebeuren.
Hij wil terugkeren naar Sanandaj om nog een boekencentrum te openen, dit op de plek van het detentiecentrum waar hij ooit zat.
‘Ik wil teruggaan en dezelfde bibliotheek oprichten op dezelfde plek waar ik werd gemarteld’, zei hij.
Gezocht voor een Instagrampost
Drie uur onderweg Erbileen andere vluchteling die Iran moest ontvluchten om zijn mening te uiten, zit in een hotellounge en streamt de Instagram-video die hem in de problemen heeft gebracht.
In de video begon Ali Rezaei Majd zichzelf voor te stellen als een jongere die “elke dag onder angst en onderdrukking leeft”.
Iraniërs willen vrijheid en een betere toekomst, zei hij, voordat hij een beroep deed op de Verenigde Staten om “de mensen van Iran te steunen en ons te helpen het licht terug te brengen naar ons land voordat het te laat is.”
De video, die op 6 januari werd uitgebracht, maakte een einde aan het leven dat hij had gekend.
Toen het viraal ging te midden van toenemende protesten tegen Het Iraanse regimehij hoorde van vrienden dat veiligheidsagenten naar hem op zoek waren.
Hij pakte een tas en vluchtte naar Irak.
Ali Rezaei Majd plaatste deze Instagram-video gemaakt in Dorud, Iran op 6 januari 2026.
Twee maanden later gaf Majd in een interview met Global News toe dat hij waarschijnlijk niet genoeg had nagedacht over de gevolgen van zijn woorden.
Hij leek ook ongelovig over wat er van zijn land was geworden: een plek die zich niet eens zou laten verwennen met een oprechte video van minder dan twee minuten.
Majd zei dat hij zich bij de oppositiebeweging had aangesloten nadat hij met de autoriteiten had gevochten over zijn christelijk geloof en zijn bedrijf, een sportschool in Dorud, een industriële stad in het westen van Iran.
Maar het was de Amerikaanse president Donald Trump die de balans heeft doen doorslaan, zei hij.
Op 2 januari schreef Trump op sociale media dat als Iran demonstranten zou doden, de Verenigde Staten ‘hen te hulp zouden komen’ en schreef: ‘we zijn opgesloten en geladen en klaar om te vertrekken.’
Aangemoedigd door de woorden van de president stond Majd op het spoor in Dorud en nam twee video’s op: een in het Perzisch en een andere in het Engels.
Global News verifieerde de video’s door ze te geolokaliseren naar een locatie in de buurt van het treinstation van Dorud, waar Majd zei dat een vriend hem hielp bij het maken van de beelden.
“Vandaag groei ik op in het donker”, zei hij in de video. “Onze stemmen worden tot zwijgen gebracht, onze dromen worden vernietigd en onze mensen lijden, niet omdat we iets verkeerds hebben gedaan, maar omdat we vrij willen leven.”
Hij zei dat Iran niet de vijand van de Verenigde Staten was en dat als de Verenigde Staten de Iraniërs zouden helpen hun vrijheid terug te winnen, ze nooit zouden stoppen met het terugbetalen van de schulden.
“Vergeet ons alstublieft niet. Steun het volk van Iran.”
Toen de video meer dan 800.000 likes kreeg, kreeg Majd van vrienden te horen dat veiligheidsagenten naar hem vroegen. Uit angst dat hij gearresteerd zou worden, dook hij onder, zei hij.
Terwijl hij op weg was naar de grens, zei hij dat hij getuige was geweest van het gewelddadige optreden tegen demonstranten op 8 en 9 januari en uiteindelijk een groep smokkelaars vond die hem hielpen het Iraakse Sulaymaniyah binnen te komen.
Vanuit zijn huidige toevluchtsoord in Erbil heeft hij de oorlog gevolgd om te zien of deze het vertrek zal markeren van de regering die volgens hem de Iraniërs al lang geleden hadden moeten weggooien.
Maar hoewel Trump aanvankelijk zei dat het regime moest vertrekken en dat hij inspraak zou hebben in de keuze van de volgende leider, lijkt hij zich sindsdien van die uitspraken terug te trekken.
In plaats daarvan lijkt de regering-Trump het doel van de oorlog te hebben verlegd naar het kleineren van de nucleaire, militaire en raketdreigingen van Iran.
Majd zei dat hij er niet zeker van was dat de Iraniërs hun land gemakkelijk zouden kunnen terugnemen. Zelfs in zijn verzwakte staat kent het regime geen grenzen als het zich bedreigd voelt, zei hij.
‘Ik denk dat ze tot de dood zullen vechten en we moeten voorbereid zijn’, zei hij.
Stewart.Bell@globalnews.ca
