Een paar meter onder de voormalige locatie van de Wereldtentoonstelling van 1992 in Sevilla vindt een veelbelovend klimaatexperiment plaats waarin oude technologie en moderne wetenschap worden gecombineerd.
Rijen zwarte buizen lopen langs het plafond en langs de kale betonnen muren. Deze verbinden op hun beurt felblauwe en groene pijpen en enorme zilveren pompen. In een controlekamer aan de zijkant tonen een reeks schermen de hitte, vochtigheid en windsnelheid erboven.
“We hebben hier verschillende soorten koelsystemen geïnstalleerd, die elk worden gebruikt afhankelijk van de klimatologische omstandigheden”, zegt Maria de la Paz Montero Gutiérrezeen onderzoeker aan de Universiteit van Sevilla, uit de ingewanden van het gebouw, waar ze helpt toezicht te houden op het project.
In 2020 zijn de autoriteiten begonnen met het installeren van deze koelsystemen in twee openbare ruimtes in de wijk Isla de La Cartuja, in wat een van de populairste steden van Europa. Elke dag komen zo’n 30.000 mensen werken en studeren in dit noordwestelijke district, dat grotendeels niet-residentieel is en de thuisbasis is van universiteitscampussen, musea en bedrijven.
Tijdens het door de EU gefinancierde project CartujaQanatde zogenaamde “qanats” – een netwerk van ondergrondse aquaducten – werden gebouwd in een nieuw gebouwd gebied van 750 vierkante meter dat bekend staat als de Agora, dat groot genoeg is voor ongeveer 400 mensen, evenals in een gerenoveerd amfitheater uit de jaren 90 met een capaciteit van ongeveer 200 personen.
Het systeem, millennia geleden gecreëerd maar bijgewerkt voor de 21e eeuw, werkt door ’s nachts ondergronds water af te koelen bij de natuurlijk lage temperaturen. Om water sneller af te koelen, wordt een deel ervan ook via pompen op zonne-energie naar het dak gestuurd en in een dunne laag uit sproeiers gespoten via een methode die bekend staat als een “vallende film”, voordat het weer ondergronds wordt afgevoerd.
Overdag, wanneer de buitentemperatuur het hoogst is, wordt het koele water boven de grond het plafond in gestuurd om de hitte tegen te gaan. Ook wordt water in ondergrondse leidingen geleid die de lucht koelen (tot 36.000 vierkante meter per uur), die vervolgens via kanalen in de openbare ruimte wordt vrijgegeven. Buiten wordt nevel gespoten om door verdamping de temperatuur te verlagen.
“We hebben de qanats half opnieuw uitgevonden en hun technisch vernuft weggenomen”, zegt projectleider Lucas Perea Gil, wiens team het koelsysteem in 2022 begon te exploiteren, dat elk jaar van maart tot oktober loopt.
De originele qanats, volgens Nilou Vakileen universitair hoofddocent architectuur aan de Universiteit van Kansas, gaat 3000 jaar terug naar het oude Perzië of het moderne Iran. Hetzelfde systeem is in veel regio’s in de islamitische wereld gebruikt, van Balochistan tot Jordanië.
Historisch gezien, zegt ze, werden ze in droge gebieden gebruikt om water uit ondergrondse bronnen te transporteren om gewassen te irrigeren en dieren te voeden, maar ook om huizen te koelen.
“Zo konden ze beschaving creëren op plaatsen waar voorheen geen mensen konden wonen”, legt Vakil uit. onderzocht geschiedenis van de qanat. “Ze lieten mensen met warmte leven vóór de komst van elektriciteit.”
Het project vertegenwoordigt ook een soort heropleving van de lokale praktijk uit het verleden. Soortgelijke waterbeheertechnologieën werden door de Moren in heel Andalusië ingezet, ook in Het Alhambra van Granadaenkele honderden jaren geleden.
De emissiearme oplossing van Sevilla is een bemoedigend antwoord op de groeiende dreiging van extreme stadshitte in de op drie na grootste stad van Spanje, de thuisbasis van 1,5 miljoen mensen. Vorig jaar brak Sevilla na de opname het record 30 dagen boven 40C (104F) – vergeleken met een gemiddelde van 12,8 dagen per jaar in het voorgaande decennium.
De stad wordt tegenwoordig zo heet dat het de benijdenswaardige bijnaam heeft verdiend “De Spaanse koekenpan.” En wetenschappers schatten dat Sevilla in 2050 waarschijnlijk zal bestaan als gevolg van de door de mens veroorzaakte klimaatverandering bereikte zomerpieken van 50 graden Celsius (122F), terwijl de neerslag gemiddeld met 20% afneemt.
De extreme hitte, a augmented reality voor steden over de hele wereldal ernstige schade aan de bevolking toebrengend. Het Carlos III Health Institute schatte dat ca 1.180 mensen stierf als gevolg van hoge temperaturen tijdens een hittegolf in Spanje tussen mei en juli vorig jaar. Ondertussen hebben onderzoekers dat wel gedaan berekend dat in de zomer van 2022 in Spanje ruim 11.000 mensen omkwamen als gevolg van de extreme hitte.
“Het is een heel ernstig gezondheidsprobleem”, zegt Anna Beswijkeen beleidsmedewerker aan de London School of Economics die zich bezighoudt met klimaatadaptatie en veerkracht. “De gemiddelde temperatuur op aarde stijgt en dat geldt ook voor de extreme temperaturen. Steden hebben specifieke kwetsbaarheden omdat ze warmte beter vasthouden en vasthouden dan andere gebieden.”
Stadsbesturen proberen dringend oplossingen te vinden om de hitte het hoofd te bieden, vooral oplossingen die niet energie-intensief zijn, zoals airconditioning, wat duur kan zijn en in strijd is met de klimaatdoelstellingen. In Los Angeles bijvoorbeeld, warmtereflecterende witte verf op straat is effectief geweest in het verlagen van de temperatuur. In Rotterdam helpen groene daken het stedelijk hitte-eilandeffect te verminderen en om de lucht schoon te houden. Anderen, zoals Freetown, de hoofdstad van Sierra Leone, zijn zover gegaan verwarmingsmanagers inhuren.
“Er is een gebrek aan zichtbaarheid over hitte, het is een stille moordenaar, en daarom is het zo belangrijk om hiermee om te gaan”, zegt Beswick, die vorig jaar een rapport publiceerde rapport op goedkope, koolstofarme koelsystemen.
Sevilla heeft zich historisch aangepast aan de hitte dankzij de smalle straatjes en schaduwrijke binnenplaatsen, en meer recentelijk door de eerste stad ter wereld te worden hittegolven benoemen en categoriseren. Nu vertoont het een indrukwekkend effect met de bijgewerkte qanats – evenals andere koeltechnieken die deel uitmaken van het project, waaronder de toepassing van warmtereflecterende verf, wind- en zonwerende middelen en vegetatie op binnenmuren.
Onderzoek van de Universiteit van Sevilla, gedeeld met Next City, toonde aan dat het project ertoe leidde dat de binnentemperatuur in de zomer van 2025 maar liefst 12 graden Celsius lager was dan buiten.
Tegelijkertijd ontving het project 80% van zijn budget van 5 miljoen euro van de EU Stedelijke innovatieve acties kantoor, verbruikt geen energie. In de zomer van 2025 produceerden de 380 vierkante meter aan zonnepanelen op het dak van CartujaQanat 55.000 kWh, terwijl het draaien van de machines, zoals pompen, 42.000 kWh verbruikte.
“Het laat zien dat eeuwenoude technologie een heel belangrijke rol kan spelen in onze huidige omgeving”, zegt Vakil. “Koeling is een van de grootste problemen waarmee we in de toekomst te maken zullen krijgen. Het project van Sevilla dient als een schaalbaar prototype.”
Ze hebben al belangrijke lessen geleerd voor toekomstige iteraties, zoals het feit dat ze slechts drie van de negen waterpompen nodig hadden die ze hadden gekocht. “We dachten dat we meer nodig hadden”, zegt Gil. “Maar dat hebben we niet gedaan. We hebben ervan geleerd. Dus in de toekomst kan dit model goedkoper worden.”
Het succes van CartujaQanat heeft ertoe geleid dat delegaties uit onder meer Californië, Duitsland en Dubai de locatie bezochten voor inspiratie en het maken van aantekeningen. Maar het werkt niet in alle steden. Zoals Vakil opmerkt, is het onwaarschijnlijk dat het qanat-systeem effectief zal zijn in vochtige klimaten, omdat het afhankelijk is van verdamping.
Het project helpt ook de wijk Isla de la Cartuja nieuw leven in te blazen, die ondanks de nabijheid van het stadscentrum een grotendeels onderbenut gebied is. Lokale werknemers komen tijdens hun lunchpauzes ontspannen in de Agora, tieners gebruiken het om te skateboarden en er zijn regelmatig lessen voor allerlei soorten dans: hiphop, flamenco, swing en tango.
Volgens Gil is het terugwinnen van ruimte voor het publiek een belangrijke motivatie, vooral omdat extreme hitte mensen ertoe kan dwingen zich in hun huizen te verstoppen – met verlies van sociale interactie.
Het laat ook zien hoe steden grote en onderbenutte openbare ruimtes kunnen herontwikkelen. “We wilden een comfortabele ruimte creëren waar mensen niet voor hoeven te betalen”, zegt hij.
Charo Sollero, die sinds vorig jaar tangolessen verzorgt voor groepen tot 60 personen, is een van de ontvangers. “Het is een open ruimte die niet te warm is, perfect voor ons”, zegt ze. “We ontmoeten elkaar om te eten en drinken en daarna urenlang te dansen.”
Hoewel de vloer niet van hout is, het materiaal dat traditioneel wordt gebruikt voor tangodansen, is de kamer een veel coolere optie dan het hotel dat ze eerder tegenkwamen. “Het is duidelijk dat de temperaturen in Sevilla elk jaar warmer worden”, voegt Sollero toe.
En de stad verspilt geen tijd met het uitrollen van dit emissiearme koelmodel naar andere locaties. Volgend jaar zal het de systemen in gebruik nemen bij een bushalte, een plein en een school in de Macarena-wijk van de stad. In de loop van de tijd zal het zich verder uitbreiden.
“Wij geloven dat ze ons kunnen helpen leven met de hitte die eraan komt”, zegt Gil.
Dit verhaal is oorspronkelijk gepubliceerd door Volgende stadeen non-profit nieuwscentrum met oplossingen voor rechtvaardige steden. Schrijf je in voor Next City nieuwsbrief voor hun nieuwste artikelen en evenementen.
