Toen Jeff Nichols 2016 wilde maken Middernacht speciaalhet was zijn bedoeling een film te maken over ouderschap, de gevoelens van machteloosheid die daarmee gepaard gaan, en het geloof dat nodig is om je kind zijn eigen persoon in de wereld te laten zijn. Toen zijn zoon op acht maanden oud een aanval kreeg, besefte Nichols dat hij “geen echte controle had boven gezondheid en welzijn van (zijn) kind.” Nichols beschouwde deze emotionele waarheid als de kern van wat hij een ‘vreemd, hybride filmkind’ noemde als A En Close Encounters van de derde soort, waar hij mee opgroeide. Net als in de films en modernere Amblin-releases zoals Super 8, Middernachtspecial draait om een kind dat een bovennatuurlijk geheim heeft, dat het opneemt tegen de controlerende krachten van de regering die erop uit zijn het kind ervan te weerhouden het geheim te onthullen/hun vrijheid te ontdekken.
Middernacht speciaal is gevuld met zoveel energie, maar de film van Nichols valt op belangrijke manieren op. Door het soms gekke tempo van deze films te verlagen en te vervangen door een ingetogen karaktergroei die empathisch is voor – of op zijn minst invulling geeft aan – de standpunten van de ouders, creëert hij iets heel anders. Je wilt nooit naar de kieskeurige ouders kijken A weer op dezelfde manier.
Veel van de recensies merkten destijds op hoe zelfverzekerd Middernacht speciaal was het beperken van het achtergrondverhaal en het vertrouwen op het publiek om de punten met elkaar te verbinden – een desoriënterende tactiek die de focus op de personages legt. De openingsscène brengt kijkers in de gespannen realiteit van twee gewapende mannen die een jongen uit een landelijke motelkamer in Texas in een vrachtwagen sluipen, zonder iets te weten van de connecties tussen deze personages. Je weet niet wat hun bedoelingen zijn en waarom deze jongen, Alton (Jaeden Lieberher, die later zijn naam veranderde in Jaeden Martell), op de vlucht is voor een religieuze sekte die bekend staat als de Ranch. De leider van die sekte is dominee Calvin Meyer (een perfect gecaste Sam Shepard in een van zijn laatste acteerrollen voordat hij in 2017 stierf). Een analist van de National Security Agency (NSA), gespeeld door Adam Driver van vóór Star Wars, ontdekt dat Meyer de adoptievader van Alton is en putte zijn preken uit satellietuitzendingen die Alton hem had gegeven.
Nichols heeft aan bijna al zijn films met Michael Shannon samengewerkt, dus het is niet meer dan logisch dat hij de ster is en de biologische vader in het hart van het verhaal, Roy Tomlin. Roy beschermt Alton fel en heeft aandacht voor zijn vele behoeften, waaronder niet in de zon gaan (hij is extreem lichtgevoelig) en het dragen van een blauwe bril. Hij houdt hem bijna de hele tijd in het vizier terwijl ze vluchten voor zowel de FBI als de handlangers van de religieuze sekte. Zijn trouwe vriend Lucas (Joël Edgerton), is er om hen te helpen, en hij zorgt voor een effectieve stand-in van het publiek met zijn voortdurende verwarring over de situatie van Alton. Er zijn niet veel woorden die tussen de zwijgzame Roy en zijn zoon passeren, maar de woorden die wel duidelijk maken hoezeer zijn toewijding aan het bewaken van Alton voortkomt uit ware liefde en niet uit bezit. ‘Ik maak me graag zorgen om je’, zegt hij op een gegeven moment tegen zijn zoon.
Wanneer Altons biologische moeder en Roys ex, Sarah (Kirsten Dunst), zich bij de groep vluchtelingen voegen, voegt ze een noodzakelijke dimensie toe aan dit verhaal over ouderschap, nadat ze Alton in de steek heeft gelaten toen zijn krachten groeiden. Het einde is eigenlijk van Dunst en haar beheersing van gezichtsuitdrukkingen, hoewel veel critici vonden dat de tweede helft van de film emoties ontbraken waarvan Nichols had beweerd dat hij het zou overbrengen. Misschien hadden er meer woorden gewisseld kunnen worden (Nichols geeft zelf toe dat dit niet het geval is). “zoals veel dialoog” (omdat hij het liefst het soort zwijgzame mannen schrijft met wie hij opgroeide in Arkansas), maar je kunt nog steeds voelen dat deze personages hun eigen visie op goed ouderschap nastreven – hoe scheef ook. Als je bedenkt dat ze allemaal zijn opgegroeid in een onderdrukkende religieuze sekte die het einde van de wereld predikte, is het een wonder dat ze zelfs maar verbinding kunnen maken met hun gevoelens.
Middernacht speciaal had een klein budget van $ 23 miljoen, maar dankzij de afhankelijkheid van een sterrencast en de aandacht voor detail van Nichols is het bijna niet te bekijken. Hoewel de 40 dagen durende shoot voornamelijk in New Orleans plaatsvond, filmde Nichols op de eerste productiedag ook een motelscène drie uur verderop in Mississippi, omdat blijkbaar geen van de “Echte soort waardeloze motels” dichter bij het productiekantoor; ze leken te veel op motelketens en hij kon op die plaatsen niet het specifieke soort foto’s maken dat hij wilde. Het is tegenwoordig waarschijnlijk nog lastiger om dit soort waardeloze motels te vinden, maar Nichols’ toewijding aan authenticiteit deed dat wel. Middernacht speciaal des te levendiger en gestructureerder.
Sinds Middernacht speciaal werd uitgebracht, heeft de specifieke categorie gezinsvriendelijke UFO-films niet veel toevoegingen gehad die daarmee vergeleken kunnen worden. Steven Spielberg is de onovertroffen grootvader van dit genre, die de regels, de toon en zelfs goedgekeurde beslissingen bepaalt. Maar Nichols voegt een onverwachte laag van emotionele complexiteit toe aan de personages die Spielbergs kinderhoofdrolspelers gewoonlijk als antagonisten beschouwen. Hij verschuift de karaktergroei van een eenvoudig verhaal over kinderen die vrijheid vinden van hun ouders naar een verhaal dat de psychologische strijd van de volwassenen om hen heen omvat. Jullie allebei Ontmoetingen van de derde soort En Middernacht speciaal, de centrale figuren voelen zich aangetrokken tot buitenlanders, ten koste van hun persoonlijke relaties. Aan het einde van Middernacht speciaalhet kind is in orde – maar zijn de ouders dat ook? We laten ze achter op een onzekere plek, gedwongen om in het reine te komen met de afwijking van hun kind van zijn eigen leven. Het is echter de wil om stil te staan bij de onzekerheid die dit doet Middernacht speciaal zo’n prominente.
