De eerste uitdaging om een goede te maken misdaad zorgt ervoor dat het publiek zich bekommert om een fundamenteel immorele hoofdrolspeler. Je kunt een wereld van gentleman-criminelen bedenken die de rijken beroven (Ocean’s 11, de Thomas Crown-affaire), geef je over aan schreeuwend crimineel-op-crimineel bloedvergieten (Pulp-Fiction, Snatch), geef je held een verborgen hart van goud (Rijden, Donnie Brasco), of maak ze gewoon wat minder dom en kieskeurig dan hun collega’s (De doden, de stad). Dit neemt vaak het sociopathische karakter van de georganiseerde misdaad weg; een effectieve film zijn, Donnie Brasco moest herschrijven Al Pacino’s gangster van de koelbloedige bruut die hij werkelijk was tot een tragische figuur die alleen op het scherm kan bestaan.
Dief dergelijke compromissen niet aangaat. De eerste film van Michael Mann, die vandaag 45 jaar geleden werd uitgebracht, introduceert zijn sterkluizenkraker met een langdradige, bijna woordeloze diamantroof, en de klinische efficiëntie van onze hoofdrolspeler en zijn collega’s doet je geloven dat dit weer een verhaal van bekwame professionals zal zijn. Maar als we Frank van James Caan buiten zijn werk zien, beseffen we dat hij geen Danny Ocean is.
Onbeleefd, impulsief, onwetend, seksistisch, racistisch en koppig tot op het punt van zelfvernietiging, Frank is logisch als dief, omdat het moeilijk is om hem als iets anders voor te stellen. Het is niet zo dat hij geen momenten van menselijkheid laat zien, maar die momenten worden opgeslokt door het beroep dat zijn leven zo domineert dat het als de titel van de film dient. Hij wil nog een laatste klus klaren en zich terugtrekken in huiselijke gelukzaligheid met Jessie (Tuesday Weld), maar het is onduidelijk wat hij eigenlijk uit zo’n regeling zou halen, afgezien van verveling.
Franks grootste inzicht komt wanneer hij het leven achter de tralies aan Jessie beschrijft, en zijn enige moment van echte empathie komt wanneer hij een stervende vriend uit de gevangenis haalt, zodat hij de buitenwereld nog een laatste keer kan zien. Frank zelf verloor zijn twintiger jaren in de gevangenis en kan het bestaan alleen zien in relatie tot de ervaring. Het resultaat is een man die zich een buitenstaander voelt in de meest straffende en vervreemdende zin. En als je eenmaal de Hollywood-romantiek hebt weggenomen, is het leven van een buitenstaander niet erg comfortabel.
De enige mensen met wie Frank serieus omgaat, zijn net zo marginaal als hij. Jessie heeft haar eigen, minder bereidwillige criminele achtergrond. Misdaadbaas Leo (Robert Prosky) geeft Frank een peptalk over het belang van familie, maar hij lijkt geen familieman als hij voor het eerst brute bedreigingen uitspreekt om Frank in het gareel te houden. Iedereen – van de naakte corrupte agenten die Frank neerschudden tot de onzichtbare vrouw die Frank en Jessie de baby verkoopt die ze niet voor zichzelf kunnen krijgen – heeft geen andere motivatie dan wat ze in de spiegel zien.
Frank en Jessie worden filosofisch.
Verenigde artiesten
Dit alles contrasteert met prachtige beelden van regenachtige straten, lange, bijna pornografische scènes van mannen die hun apparatuur aan het werk zetten, en een gedenkwaardige Tangerine Dream-soundtrack het doet je denken aan Harrison Ford die net buiten de camera op replicanten jaagt. Manns debuut leverde hem veel bijval op, en het is niet moeilijk te begrijpen waarom. Hij geeft Franks werk een dunne glans en laat vervolgens de realiteit bezinken.
Losjes gebaseerd op de twijfelachtige memoires van inbreker Frank Hohimer, die zelf de waarde van familie benadrukte voordat hij zichzelf afschilderde als een rauwe misdadiger die alleen werd overtroffen door de angstaanjagende maffiafiguren die hij tegenkwam. Dief voelt als een uitgeklede eerste versie van Mann’s bekendere Warmte — voorverwarmen, als je wilt – het hangt, toepasselijk genoeg, af van Caan’s ijzige optreden. Misschien had Franks leven anders kunnen zijn als hij op zijn twintigste niet wat geld had gestolen, of misschien was het altijd wie hij wilde zijn. Hij heeft er niet veel over nagedacht, dus daar is geen reden voor.
Als je vergeet wanneer Dief is gemaakt, zullen de auto’s en neonlichten je eraan herinneren.
Verenigde artiesten
De Warmte vergelijkingen liggen voor de hand – emotioneel afstandelijke criminelen, een lang gesprek in een restaurant en een preoccupatie met de technische nauwkeurigheid van gereedschappen en wapens zijn slechts enkele van de Michael-maniërismen die hier te zien zijn – maar Dief voelt ook beledigend aan de Ieren, waarbij het ouder worden van zijn Frank tot eenzame irrelevantie slechts werd gesuggereerd door deze Frank die alleen de nacht in slenterde. Hij moet het goede leven waar hij zogenaamd naar verlangde opgeven en terugkeren naar de rol die hem definieert, maar dat is moeilijk voor te stellen. Dief ooit op een andere manier zou moeten eindigen.
In die zin en in alle opzichten Dief is een compromisloze karakterstudie van een compromisloze man. Je zult Frank niet leuk vinden, en je zult waarschijnlijk gefrustreerd raken door zijn bijna suïcidale toewijding aan zijn eigen keuzevrijheid. Maar in een filmische wereld van onwaarschijnlijke gentleman-criminelen en sympathieke oplichters blijft hij een bijzonder geloofwaardig portret van zijn beroep.
Dief kan gehuurd worden Prime-video.
