ADEN, Jemen — De hinderlaaglocatie was goed: straat met één rijstrook, net genoeg ruimte om in te halen. Weinig uitgangen, gemakkelijk te bedienen. Verborgen van de snelweg door hoge gebouwen langs beide kanten.
Dus toen het aanvalsteam luitenant-kolonel Ali Ashaal volgde naar deze rustige buurt aan de westelijke rand van Aden, waren ze klaar. Een Toyota Voxy-minibusje met getinte ruiten schoof achter Ashaals SUV en gaf toen een snelheidsstoot om naar voren te zoemen en zijn pad te blokkeren.
De schutters sprintten naar buiten, met hun wapens in de aanslag, voordat hun auto volledig tot stilstand kwam. Ze grepen Ashaal – hij leek te verrast om zich te verzetten – en duwden hem in de Voxy, terwijl een ander achter het stuur van zijn SUV sprong. Even later reden beide voertuigen in statig tempo weg alsof er niets was gebeurd.
Het was allemaal binnen 30 seconden gedaan.
Het was 12 juni 2024 en hoewel zijn familie het nog niet wist, had Ashaal zich aangesloten bij de gelederen van de verdwenen Jemen.
De ontvoeringen begonnen iets meer dan tien jaar geleden. De ontvoering had vóór de burgeroorlog plaatsgevonden, maar de omvang en aard ervan veranderden dramatisch na 2014, toen Jemen feitelijk uiteenviel onder rivaliserende regeringen.
Bij sommige verdwijningen werd losgeld geëist. Maar in het zuiden lanceerden milities, gesteund door de Verenigde Arabische Emiraten, de antiterroristische strijd om militanten van Al Qaeda, de Islamitische Staat of de Islah-partij, de Jemenitische tak van de Moslimbroederschap, uit te roeien.
Critici beweren dat de ontvoeringen vaak meer gemotiveerd waren door politieke machtsstrijd en chantage door de door de VAE gesteunde overheidsinstantie in Zuid-Jemen, de Southern Transitional Council of STC.
In de hele regio verdwenen duizenden. Alleen al in Aden loopt het aantal in de honderden – de meesten van hen zijn verzwolgen in een geheim gevangenisnetwerk dat wordt beheerd door de VAE en de daaraan verbonden strijdkrachten, waar marteling, mishandeling en misbruik aan de orde van de dag waren, volgens de Jemenitische regering, mensenrechtengroeperingen en de Verenigde Naties.
Familieleden bidden op 26 maart bij het graf van een familielid in Sanaa, Jemen, de elfde verjaardag van een door Saoedi-Arabië geleide militaire campagne tegen Houthi-rebellen. Het familielid stierf in de daaropvolgende oorlog, die de weg vrijmaakte voor honderden ontvoeringen, zoals die van Ali Ashaal.
(Mohammed Hamoud/Getty Images)
Voor de families van de verdwenenen werd het verpletterende verdriet van het niet kennen van het lot van een zoon, broer of vader nog verergerd door bedreigingen van de autoriteiten die niet tevreden waren met iemand die hun gedrag in de gaten hield.
Mensen waren vaak te bang om over een vermiste dierbare te praten. Maar de familie van Ashaal, onderdeel van een machtige stam in het zuiden van Jemen, was het zeldzame geval waarin de slachtoffers weigerden te zwijgen.
En ze waren vastbesloten hem te vinden.
Rond 1 uur, zeven uur nadat Ashaal niet naar huis was teruggekeerd, namen een neef en zwager contact op met vrienden, ziekenhuizen en de verschillende veiligheidshoofdkwartieren in Aden. Geen geluk.
De volgende ochtend kregen ze van een vriend te horen dat Ashaal een ontmoeting had met Sameeh Al-Nourji, een zakenman die betrokken is bij onroerend goed namens topfiguren van de door de VAE gesteunde Counter-Terrorism Unit van Aden.
Het was de eerste aanwijzing over wie er achter de verdwijning van Ashaal zou kunnen zitten.
Al-Nourji, die graag wilde meewerken, leidde de familie naar de straathoek waar hij Ashaal ontmoette. Maar de politie ontdekte inconsistenties in zijn verhaal: hij beweerde na Ashaal te zijn aangekomen, maar op lokale bewakingsbeelden was te zien dat hij op Ashaal wachtte en hem vervolgens in een ander voertuig volgde terwijl Ashaal wegreed.
De politie verdacht Al-Nourji ervan hen te willen misleiden en hield hem vast voor ondervraging.
We hoorden geruchten dat ze hem hadden vermoord
– Raafat Al-Saadi, neef van Ali Ashaal
Ondertussen vlogen onderzoekers en familieleden door Aden om beelden van andere beveiligingscamera’s te verzamelen. Hierdoor konden ze Ashaals SUV terug naar de straat volgen, waar Voxy zijn ontsnapping blokkeerde.
“Toen we de Voxy op camera zagen, wisten we dat het een veiligheidsdienst moest zijn. Zij zijn degenen die dat type busje gebruiken”, zegt Raafat Al-Saadi, de neef van Ashaal.
“Het was een schok toen ik het zag, om te zien dat de autoriteiten achter een agent aan durfden te gaan.”
Ondanks deze doorbraken waren er tekenen dat de politie traag verder ging met het onderzoek.
De familie ontdekte dat Al-Nourji twee dagen na zijn arrestatie was vrijgelaten, op bevel van Yusran Al-Maqtari, het hoofd van de Counter-Terrorism Unit, die zei dat hij de verschijning van Al-Nourji zou garanderen als de politie daarom vroeg.
In plaats daarvan verdwenen ze allebei de volgende dag, samen met andere medewerkers, vermoedelijk op de vlucht naar de VAE, aldus rapporten.
‘Hoe mochten deze mensen Aden verlaten?’ zei Al-Saadi. ‘Zijn ze door de lucht of over zee vertrokken? En waar zijn ze heen gegaan? Niemand heeft ons een antwoord gegeven.’
Het motief voor het meenemen van Ashaal was ook onduidelijk. De toen 42-jarige Ashaal, een gerespecteerde bataljonscommandant in de Jemenitische strijdkrachten, werkte samen met een partner aan de zijlijn in de vastgoedsector. Al-Saadi omschreef hem als “een man met invloed”, maar zei dat hij het gebruikte om stammenconflicten op te lossen en zich uit de buurt van de politiek hield.
De ontvoering van Ali Ashaal vond plaats in Aden, Jemen, een oude havenstad aan de zuidwestelijke punt van het Arabische schiereiland.
(Niet genoemd / Associated Press)
Een van de redenen om zich op Ashaal te richten zou alledaagse hebzucht kunnen zijn. Hij had de leiding over een grote basis die vele hectares omvatte en die iemand hoopte over te nemen als vastgoedinvestering. In dit verhaal weigerde Ashaal de controle over de basis over te dragen aan de autoriteiten in Aden, wat een rivaal ertoe aanzette hem van de hand te doen.
De familie zette de zoektocht voort. In plaats van te wachten op onderzoekers, gebruikten ze hun politieconnecties om meer beveiligingscamerabeelden te verkrijgen.
“We werkten als een veiligheidsdienst”, herinnert Al-Saadi zich, terwijl hij uitlegde hoe twintig familieleden drie teams vormden om alle mogelijke beelden en informatie te verzamelen.
Terwijl hij in zijn huis zat met andere familieleden en een verslaggever, haalde Al-Saadi harde schijven, USB-sticks en een laptop tevoorschijn met tientallen bestanden van beveiligingscamera’s.
Bij hem was de 35-jarige Hani, een technisch ingestelde neef die het voortouw nam bij de inspanningen om te begrijpen hoe de ontvoering plaatsvond en alleen zijn voornaam gaf om represailles te voorkomen.
We hebben te maken met gangsters en maffiosi die samenwerken. Dit was op alle niveaus: de politie, de rechterlijke macht, de overheid. Allemaal samen
– Ahmad Hadi, familielid van de ontvoerde
Het kostte ongeveer twee weken saai werk, waarbij urenlang korrelig beeldmateriaal werd doorzocht.
Tegen het einde had Hani een vervallen blauwe microbus, een onopvallende sedan en een gepantserde vrachtwagen van Inka geïdentificeerd die de bewegingen van Ashaal in de dagen voorafgaand aan de operatie hadden gevolgd en blijkbaar het aanvalsteam in de gaten hielden toen het Ashaal gevangen nam. Hij volgde ook de SUV van Ashaal naar een buurt met een gevangenis voor de veiligheidsdiensten.
“Ik herinnerde me elk voertuig in die video’s”, zei hij met een vleugje trots in zijn stem terwijl hij dubbelklikte op een bestand en naar de Voxy wees.
“Ze probeerden hun bewegingen te maskeren door de spiegels te veranderen en de bekleding van de auto te veranderen om het uiterlijk te veranderen,” zei hij. “Maar we hebben ze nog steeds gevonden.”
Twee weken na de ontvoering van Ashaal overhandigde Hani de opname en zijn analyse aan de autoriteiten. Gedurende die tijd had de stam van Ashaal zich gemobiliseerd, protesten georganiseerd met honderden mensen op het centrale plein van Aden en samengewerkt met andere stammen om de wegen naar Aden te blokkeren. Ze gaven STC tot augustus de tijd om hun clanlid te produceren.
De dreiging leek effect te hebben: de politie deed een inval in een huis in de buurt van de plek waar de SUV van Ashaal werd gevonden, arresteerde 32 mensen en verzamelde bewijsmateriaal waaruit blijkt dat Al-Maqtari en anderen betrokken waren bij twijfelachtige vastgoedtransacties, waarbij mensen vaak werden gedwongen hun eigendommen op te geven.
Een dag vóór de deadline van de stam hield Adens veiligheidschef een persconferentie waarin hij toegaf dat leden van de Counter-Terrorism Unit – waaronder Al-Maqtari – en andere veiligheidsdiensten de verdwijning hadden georkestreerd. Hij gaf de Internationale Politieverbinding van het land de opdracht om samen met Interpol de verdachten in het buitenland op te sporen.
Maar de familie begon deze bewegingen als afleiding te zien.
Van de 32 gearresteerden werden er slechts twee veroordeeld, zei Al-Saadi, en zij waren weinig meer dan voetsoldaten voor de meesterbreinen achter de operatie, die al waren gevlucht. De overige dertig werden vrijgelaten.
Het bureau dat belast was met het contact opnemen met Interpol, heeft geen gevolg gegeven vanwege een procedureel probleem.
Ondertussen bracht Al-Maqtari een verklaring uit waarin hij zijn betrokkenheid ontkende. Toch keerde hij niet terug om zijn aanklagers onder ogen te zien, en de Verenigde Arabische Emiraten leken weinig neiging te hebben om hem uit te leveren, zei de 48-jarige Ahmad Hadi, een arts die de zwager van Ashaal is.
‘Dit is een beveiligingsapparaat dat iemand heeft meegenomen en heeft laten verdwijnen. Kunnen we hem vragen de verdwijning te onderzoeken?’ zei Hadi.
“We hebben te maken met gangsters en maffiosi die samenwerken. Dit was op elk niveau: de politie, de rechterlijke macht, de regering. Iedereen”, zei hij.
De familie zette hun strijd voort om het lot van Ashaal te bepalen. Al-Saadi en anderen organiseerden regelmatig verschillende protesten in Aden, ondanks dat de STC zowel de wortel als de stok gebruikte. Al-Saadi verzekerde dat Ashaal gevonden zou worden en geduld zou hebben terwijl hij de oproerpolitie zou sturen om Ashaal-gerelateerde bijeenkomsten uiteen te drijven en deelnemers te arresteren.
Veel Jemenitische gezinnen hadden de zoektocht naar hun dierbaren opgegeven, maar onlangs kwam er een sprankje hoop uit een onwaarschijnlijke bron: een confrontatie in februari tussen Saoedi-Arabië en de STC.
Jemenitische soldaten in Sanaa staan bij een gebouw en een auto die zijn vernield tijdens Saoedische luchtaanvallen tijdens een evenement op 26 maart ter gelegenheid van de verjaardag van de door Saoedi-Arabië geleide interventie in hun land.
(Mohammed Huwais/AFP via Getty Images)
Nadat de STC had geprobeerd nog meer Jemenitisch grondgebied te veroveren, lanceerden de Saoedische leiders luchtaanvallen om het terug te dringen, waardoor de leiders van de groep werden gedwongen de ontbinding ervan verklaren.
Het was de opening waar de families van de vermisten op hadden gewacht.
“Toen ik voorheen de kwestie van de gedetineerden bij de coalitie ter sprake bracht, werd ik ervan beschuldigd te overdrijven. Maar nu de Emiraten en Saoedi-Arabië ruzie hebben, praten de Saoedi’s er zelf over”, zegt Arwa Fadhl, coördinator van de Abductees’ Mothers Assn., een belangenorganisatie voor gedetineerden.
Ze voegde eraan toe dat veel gezinnen te bang waren om iets te zeggen terwijl STC en de VAE de leiding hadden.
“Nu krijgen we elke dag telefoontjes met de vraag: ‘Waar zijn onze familieleden? Waar hebben ze ze naartoe gebracht?’ Dat geldt ook voor gezinnen waarvan de familieleden jaren geleden zijn verdwenen, maar dit nu pas melden”, zei ze.
Fadhl en anderen hebben er bij de Jemenitische regering op aangedrongen om rechtengroepen en families toe te staan gevangenissen binnen te gaan en naar dierbaren te zoeken.
De verwachting na de ineenstorting van de STC was dat gevangenissen in Aden zouden worden geopend, vooral nadat de president van Jemen de sluiting van alle illegale gevangenissen had bevolen en de vrijlating van wat hij omschreef als ‘illegaal vastgehouden’ gevangenen.
Maar dat is niet gebeurd en pogingen van de nieuwe autoriteiten om de aan de STC gelieerde detentiecentra in het zuiden binnen te dringen stuitten op weerstand, zegt Tawfik Alhamidi, hoofd van de in Genève gevestigde SAM Organisatie voor Rechten en Vrijheden.
“Veel van de veiligheidsgroepen die deze schendingen hebben begaan, behouden nog steeds de macht en controleren hun detentiefaciliteiten”, zei hij.
Sinds de afzetting van de STC heeft de familie van Ashaal de druk op de autoriteiten opgevoerd om de verdachten voor het gerecht te brengen. In januari herhaalde de minister van Binnenlandse Zaken van Jemen een verzoek aan zijn Emirati-collega om Al-Maqtari en zijn medewerkers te arresteren. Tot nu toe is er geen reactie gekomen.
Al-Saadi, de neef van Ashaal, weet dat het onwaarschijnlijk is dat Ashaal nog leeft. Maar hij eist beide manieren te kennen.
‘We hoorden geruchten dat ze hem hebben vermoord. Oké, het gebeurt. Maar waar is het lichaam? Je wilde hem executeren, ons informeren. Maar om hem te laten verdwijnen…’ zei hij, terwijl de frustratie in zijn stem groeide.
Hadi, de zwager, zette de gedachte van Al-Saadi voort.
“We stoppen niet”, zei hij. “Zelfs als de hemel op ons valt, zullen we ontdekken wat er gebeurt.”
