In sciencefiction is het meest opwindende subgenre misschien wel het timeloop-verhaal. In plaats van dat een plot zich op een traditionele manier voortbeweegt, worden oorzaak en gevolg optioneel. De dichter Robert Frost schreef er beroemd over “De weg die niet is ingeslagen”, maar in een tijdlusverhaal zijn de gevolgen van het kiezen van één pad duister. Dit is de reden waarom time-loop-verhalen verslavend zijn; het gaat niet alleen over de nieuwigheid om te zien hoe het heden zich anders zou kunnen ontvouwen, maar ook over personages die een versie van hun eigen lot optimaliseren met een niveau van controle dat niemand ooit zou kunnen hebben. En binnen dit subgenre hebben fans zeker hun favorieten; van Groundhog-dag naar De rand van morgen, naar specifieke afleveringen van StarTrek of Dokter Wie. Maar tussen alle grootste time-loop-avonturen blijft een film uit 2011 van Duncan Jones stilletjes en tragisch onderschat.
Met Jake Gyllenhaal en Michelle Monaghan in de film Broncode neemt een klassiek time-loop-uitgangspunt en doordrenkt het met cyberpunk-nitty-grittiness. Gyllenhaal schittert als Colter Stevens, een man die de taak heeft een terroristische aanslag op een forensentrein te voorkomen. Maar hij wordt niet in zijn eigen lichaam terug in de tijd gestuurd; in plaats daarvan bevindt zijn bewustzijn zich in een andere man, een onderwijzeres genaamd Sean. Deze eenvoudige verteltruc, schijnbaar gestolen uit de iconische serie kwantumsprong, maakt deel uit van wat het doet Broncode uniek en overtuigend. Stevens zit niet alleen gevangen in een strop, maar hij zit ook gevangen in een lichaam dat niet van hem is, waardoor zijn gevoel van isolatie binnen zijn hopeloze taak wordt verdubbeld.
Dit is een van de redenen waarom Broncode is, althans structureel, superieur aan verschillende andere pop-sci-fi-tijdlussen; de beperkingen en regels die aan Stevens worden opgelegd, voelen minder als een vloek van een magische spreuk en meer als een sciencefictionprobleem. Er zit een laagje plausibiliteit in het toevoegen van zoveel speculatieve technologie aan de opzet van dit time-loop-verhaal dat de film een gefundeerde esthetiek geeft. Als de film uit 2004 Primer werd omgezet in een lime-loop-film, het zou zoiets zijn als Broncode.
Er is een tragische wending die ongeveer tweederde van de weg wordt onthuld Broncodeen als je de film al een tijdje (of nooit) niet hebt gezien, zal het onthullen van die wending de film verpesten. Dat gezegd hebbende, is er ook een manier om te beweren dat deze wending de kracht van de film ondermijnt. Enerzijds, Broncode is een film over het bestrijden van het lot; aan de andere kant is het een film over het springen in een heel ander leven dat niet van jou is en nooit van jou is geweest.
Dit tweede thema is enigszins onvoldoende uitgewerkt in het script van Ben Ripley. Bestaat de ziel van Stevens buiten de grenzen van zijn eigen lichaam? Hoe zit het met de ziel van de man wiens lichaam hij bewoont? IN kwantumsprong, toen Sam (Scott Bakula) de lichamen van andere mensen bezette, ontmoetten we af en toe de ‘echte’ versie van die persoon in een soort virtueel vagevuur. Broncode houdt zich minder bezig met dit soort metafysische verplaatsingen, en is wat meer gericht op de ‘have-your-cake-and-eat-it-to’-benadering van alternatieve realiteiten.
Jake Gyllenhaal en regisseur Duncan Jones maken promotie Broncode in 2011.
Juan Naharro Gimenez/FilmMagic/Getty Images
En hoe goed dat ook is, voor echt doordachte sciencefictionlezers en -kijkers kunnen sommige onbeantwoorde vragen over de verschillende tijdlijnen een beetje frustrerend zijn. Hoewel de William Gibson-serie (en roman) De periferie ging niet per se over tijdlussen, maar het opbouwen van de wereld deed het iets beter door alternatieve tijdlijnen weer te geven met technologie die aanvoelt als een beter verklaarbare versie van wat Broncode geschenken.
In de uiteindelijke analyse, Broncode is niet zo opzichtig als Rand van morgen en niet zo leuk als Palm Springs. Het is het soort indie-sci-fi-thriller dat tegenwoordig feitelijk is uitgestorven, en het waarschijnlijk beter zou doen als het werd gezien als een extra lange aflevering van Zwarte spiegel. Maar er is iets kunstigs en griezeligs aan deze film, dat zich afwezig voelt in andere time-loop-films, en alleen al om die redenen: Broncode is een tweede blik waard.
