- Het door de Zanu-PF geleide wetsvoorstel van Zimbabwe heeft tot doel de presidentiële ambtstermijn te verlengen, verkiezingsprocessen te veranderen en de overheidsstructuren te hervormen.
- Landelijke hoorzittingen brachten gemengde reacties aan het licht, waarbij aanhangers stabiliteit en bezuinigingen aanhaalden, terwijl critici oproepen tot een referendum over eerlijkheid.
- Critici waarschuwen dat het wetsvoorstel de dominantie van één partij zou kunnen verstevigen, de democratische verantwoording zou kunnen beperken en afwijkende meningen zou kunnen onderdrukken door intimidatie en geweld.
Honderden kwamen opdagen toen het Zimbabwaanse parlement landelijke openbare hoorzittingen lanceerde over een wetsvoorstel tot grondwetswijziging, opgesteld door de regerende Zanu-PF.
De voorgestelde veranderingen, waaronder het verlengen van presidentiële ambtstermijnen en het veranderen van de manier waarop presidenten worden gekozen, hebben zowel krachtige steun als scherpe kritiek opgeleverd.
Op een landelijke bijeenkomst in Chitungwiza, 25 km van Harare, steunden de meeste sprekers het voorgestelde wetsvoorstel. Chitungwiza – het derde grootste stedelijke centrum na Harare en Bulawayo – heeft historisch gezien op de oppositie gestemd.
De Zanu-PF heeft de afgelopen jaren echter vooruitgang geboekt.
Shylock Muyengwa, een arts, voerde aan dat het aannemen van het wetsvoorstel stabiliteit en besparingen voor de staat zou opleveren.
“Het wetsvoorstel is opgesteld met een begroting in gedachten”, zei Muyengwa.
“Als je kijkt naar de veranderingen rond de Zimbabwaanse kiescommissie en de griffier, bespaart dat ons 15 miljoen dollar (13 miljoen euro).”
Hij voegde eraan toe dat de zevenjarige transitie tot 36% van de potentiële hulpbronnen zou kunnen besparen, wat neerkomt op ongeveer $20 miljoen per jaar.
Van een periode van vijf tot zeven jaar
Eén van de centrale voorstellen is het verlengen van de ambtstermijn van het presidentschap en het parlement.
Zimbabwe houdt elke vijf jaar presidents- en parlementsverkiezingen, waarbij de presidenten rechtstreeks door de kiezers worden gekozen op grond van de grondwet van 2013.
Deze wijziging zou de termijnen verlengen tot zeven jaar, waardoor de volgende verkiezingen van 2028 naar 2030 zouden worden uitgesteld.
Als het wordt aangenomen, zou het de ambtstermijn van president Emmerson Mnangagwa verlengen tot na zijn huidige en laatste ambtstermijn, die in 2028 afloopt.
LEES | Rechtenadvocaat geslagen, oppositieleider ontvlucht hoorzitting over verlenging Mnangagwa-regering
Landelijke hoorzittingen, die plaatsvinden van 30 maart tot 2 april, worden gehouden als onderdeel van het constitutionele hoorproces.
Veel Zimbabwanen hadden goede hoop dat het land een nieuw tijdperk van democratie zou inluiden na de staatsgreep van 2017, waarbij wijlen president Robert Mugabe werd afgezet.
Zanu-PF doet er alles aan om het wetsvoorstel aangenomen te krijgen.
Critici waarschuwen dat de veranderingen de dominantie van één partij kunnen verstevigen en de democratische verantwoordingsplicht kunnen verzwakken, met name het voorstel om parlementsverkiezingen te houden om de president te kiezen, ter vervanging van rechtstreeks nationaal stemmen.
Een andere belangrijke hervorming zou de rol van de Zimbabwaanse kiescommissie veranderen door bepaalde bevoegdheden, zoals de registratie van kiezers, terug te geven aan de griffier.
Deze voorstellen zouden het politieke landschap van Zimbabwe de komende decennia kunnen hervormen.
Critici van het wetsvoorstel huilen gemeen
“Ik heb geen probleem met wijzigingen in de grondwet, als deze op de juiste manier worden uitgevoerd”, zei Rutendo Muzirwa tegen DW.
“De huidige grondwet is tot stand gekomen via een referendum, dus waarom kun je het referendum niet doorvoeren als er geen sprake is van manipulatie? Laten we naar het referendum gaan”, benadrukte ze, eraan toevoegend dat een referendum iedereen de kans geeft om zijn zegje te doen.
Ze zei tegen wat boegeroep uit het publiek:
Dit wetsvoorstel is goed voor anderen, maar ik ben ertegen dat een president door het parlement wordt gekozen. Laten we dus naar het referendum gaan.
Tegenstanders begonnen de zaal te verlaten en zeiden dat het parlement hun bijdragen negeerde.
Soortgelijke zorgen over de beperkte deelname zijn landelijk geuit, en waarnemers hebben kritiek geuit op het zeer gecomprimeerde vierdaagse hoorprogramma.
De oppositie en maatschappelijke organisaties zeggen dat ze alles zullen doen wat in hun macht ligt om te voorkomen dat het wetsvoorstel wordt aangenomen.
Voorafgaand aan het overleg riep Amnesty International de Zimbabwaanse regering op alles te doen wat in haar macht ligt om een vreedzaam, eerlijk en transparant proces te garanderen.
“Amnesty International dringt er bij de Zimbabwaanse autoriteiten op aan om, zonder discriminatie, het recht op vrijheid van meningsuiting en vreedzame vergadering te garanderen tijdens de komende openbare hoorzittingen”, zegt Vongai Chikwanda, adjunct-regionaal directeur van Amnesty International voor Oost- en Zuid-Afrika.
Amnesty roept op tot een eerlijk proces
Onder verwijzing naar artikel 61 van de Zimbabwaanse grondwet, dat de vrijheid van meningsuiting en het recht op vreedzame vergadering en vereniging garandeert, wat belangrijke pijlers zijn van de democratische participatie, waarschuwde Chikwanda dat beperkingen op het publieke debat vóór, tijdens of na openbare hoorzittingen echte participatie, verantwoordingsplicht en de rechtsstaat zouden kunnen belemmeren.
“Gezien eerdere incidenten van geweld en onderdrukking van afwijkende stemmen moeten de autoriteiten concrete maatregelen nemen om ervoor te zorgen dat alle deelnemers vrijelijk hun mening kunnen uiten en bijeen kunnen komen zonder angst voor intimidatie, intimidatie, mishandeling of arrestatie”, voegde hij eraan toe.
De afgelopen weken zijn er ook berichten verschenen over de arrestaties en vermeende aanvallen van enkele critici van het wetsvoorstel, waaronder de advocaten Lovemore Madhuku en Tendai Biti, die zorgen uiten over de inkrimping van de civiele ruimte.
Wanneer de openbare hoorzittingen op 2 april eindigen, zullen parlementaire commissies publieke inzendingen verzamelen voordat het wetsvoorstel wordt besproken en hoogstwaarschijnlijk wordt goedgekeurd in de Nationale Vergadering, waar de regerende Zanu-PF-partij een tweederde meerderheid heeft.
