Hallo JonesAfrika-correspondent, Johannesburg
Gallo-afbeeldingen via Getty ImagesToen het vorig jaar het presidentschap van de G20 overnam, hoopte Zuid-Afrika dat het als eerste Afrikaanse land dat gastheer zou zijn voor de bijeenkomst van wereldleiders, kwesties zou kunnen verdedigen die het belangrijkst zijn voor de ontwikkelingslanden.
Het wilde bijvoorbeeld dat de twintig staatshoofden uit de grootste economieën ter wereld argumenten zouden overwegen dat lenen goedkoper zou moeten zijn voor ontwikkelingslanden, die twee tot vier keer meer rente op schulden betalen dan meer geavanceerde economieën.
Andere thema’s op de top van dit weekend zijn onder meer het veiligstellen van de financiering van de klimaatverandering, het vergroten van de deelname van Afrikaanse landen aan multilaterale fora en het garanderen dat zij de beste waarde uit hun cruciale mineralen halen.
Maar tot nu toe werd het discours rond de bijeenkomst gedomineerd door het zeer publieke besluit van Donald Trump om niet aanwezig te zijn.
De Amerikaanse president zei dat hij niet zou gaan vanwege De alom in diskrediet gebrachte bewering dat de blanke minderheid in Zuid-Afrika het slachtoffer is van grootschalige moordpartijen en landroof.
De betrekkingen tussen de twee landen zijn het afgelopen jaar steeds meer gespannen geworden: de VS hebben de Zuid-Afrikaanse ambassadeur in Washington uitgezet, een deel van de hulpfinanciering verlaagd en Zuid-Afrika 30% importheffingen opgelegd (het hoogste tarief in het ten zuiden van de Sahara gelegen deel van Afrika).
En tot slot, nadat hij aanvankelijk had gezegd dat hij vice-president JD Vance naar de G20-top zou sturen, kondigde Trump twee weken geleden abrupt aan dat er geen Amerikaanse vertegenwoordigers aanwezig zouden zijn.
De regering in de Zuid-Afrikaanse hoofdstad Pretoria heeft geprobeerd een uitdagende maar diplomatieke toon aan te houden. Het heeft de beweringen van een blanke genocide resoluut afgewezen en stond erop dat de top met of zonder de VS zou doorgaan.
Plotseling, nog geen 48 uur voor de G20-conferentie, kondigden de VS aan dat zij een klein team van hun nationale diplomaten naar de overdrachtsceremonie zouden sturen, maar dat zij niet aan enige discussie zouden deelnemen.
Nu de spanningen tussen de twee landen geen tekenen van afname vertonen, bestaat er bezorgdheid dat Zuid-Afrikaanse diplomaten uit de bijeenkomsten zullen worden uitgesloten als de VS volgend jaar het voorzitterschap van de G20 overneemt.
De Zuid-Afrikaanse minister van Financiën, Enoch Godongwana, vertelde verslaggevers eerder deze week dat er maar één manier is waarop ze de bijeenkomsten van volgend jaar niet zouden kunnen bijwonen.
“Wij zijn lid van de G20, we zijn geen uitgenodigd land. We hebben dus van niemand een uitnodiging nodig”, zei hij.
“Als de VS niet willen dat we meedoen, kunnen ze dat alleen doen door ons visa te weigeren.”
Bloomberg via Getty ImagesZal Zuid-Afrika er dus in slagen zijn doelstellingen te verwezenlijken zonder de aanwezigheid van het rijkste land ter wereld? Professor Richard Calland van het Cambridge Institute for Sustainability Leadership gelooft van wel.
“Ik denk dat mensen die serieus zijn in hun analyse niet veel waarde zullen hechten aan (de afwezigheid van de Verenigde Staten)”, zegt hij.
“Ironisch genoeg kan de afwezigheid van president Trump meer ruimte creëren voor echte consensus, omdat mensen niet voortdurend over zijn schouder zullen kijken om te anticiperen op zijn gedrag en zijn positionering.”
Professor Calland voegt eraan toe dat de afwezigheid van de VS de middenmachten in staat zou kunnen stellen naar voren te komen en aan te dringen op de hervormingen die zij willen door een gezamenlijke verklaring af te geven.
In antwoord op de vragen van verslaggevers op de toplocatie in Johannesburg op maandag herhaalde de Zuid-Afrikaanse minister van Buitenlandse Zaken Ronald Lamola dat sentiment.
“(De Verenigde Staten) zijn afwezig, dus bij hun afwezigheid moeten de aanwezige landen een beslissing nemen.
‘We gaan vooruit om de aanwezige landen ervan te overtuigen dat we een leiderschapsverklaring moeten aannemen, omdat de instelling niet kan worden overgenomen door iemand die afwezig is’, zei hij.
De Leidersverklaring is het resultaat van het werk dat het hele jaar door is verricht om consensus te bereiken over kwesties die van invloed zijn op de wereldeconomie, waaronder handelsbelemmeringen, technologische vooruitgang en klimaatverandering. Het schetst welke beslissingen de leden hebben afgesproken te nemen om verder te komen.
President Trump is niet het enige staatshoofd dat niet aanwezig zal zijn. De Chinese Xi Jinping stuurt zijn premier Li Qiang, die de president dit jaar op een aantal bijeenkomsten heeft vertegenwoordigd.
Russische leider Vladimir Poetin zal ook afwezig zijn vanwege het arrestatiebevel van het Internationaal Strafhof tegen hem.
De Mexicaanse Claudia Sheinbaum is een andere leider die niet zal deelnemen.
En de Argentijnse president en bondgenoot van Trump, Javier Milei, slaat de top over uit solidariteit met Washington.
In tegenstelling tot de Verenigde Staten sturen al deze landen echter delegaties op hoog niveau om de belangen van hun land te vertegenwoordigen.
De heer Lamola wilde de betekenis van deze afwezigheden bagatelliseren en zei soms dat staatshoofden geen grote evenementen kunnen bijwonen en dat het “niets ongewoons” is dat zij een vervanger sturen.
Andere wereldmachten hebben hun steun uitgesproken voor het Zuid-Afrikaanse voorzitterschap van de G20, waaronder Frankrijk, Groot-Brittannië en de Europese Unie, die donderdag een overeenkomst met Zuid-Afrika hebben ondertekend om de winning en, nog belangrijker, de binnenlandse verwerking van cruciale mineralen te stimuleren.
Afrikaanse landen hebben lang betoogd dat het verwerken van mineralen in hun land voordat ze deze exporteren hun economieën zou stimuleren door te zorgen voor de broodnodige ontwikkeling, banen en inkomen.
Dit zijn het soort initiatieven waarvoor Pretoria het hele jaar door heeft gelobbyd in verschillende werkgroepen en ministeriële bijeenkomsten.
Zuid-Afrika is het laatste G20-land dat in deze huidige cyclus het presidentschap overneemt. Het is ook het laatste land in het Zuiden dat de bijeenkomst organiseert. Indonesië, India en Brazilië hebben de top de afgelopen drie jaar voorgezeten.
Als zodanig zegt de Zuid-Afrikaanse regering dat zij haar presidentschap wil gebruiken om de ontwikkelingskloof tussen het mondiale Noorden en Zuiden te overbruggen. Het wil aandringen op rechtvaardigheid, duurzaamheid en gedeelde welvaart.
Hoewel het in een verdeelde wereld steeds moeilijker wordt om consensus te bereiken via multilaterale instellingen zoals de G20, betoogt prof. Calland dat dit meer dan ooit nodig is.
“Het menselijk leven op aarde wordt geconfronteerd met een existentiële reeks uitdagingen, of het nu gaat om klimaatverandering, demografische veranderingen, technologische revolutie enzovoort.
“Dit zijn allemaal enorm moeilijke knelpunten voor de menselijke samenleving. En je kunt ze niet aanpakken tenzij er internationale samenwerking en samenwerking is”, zegt hij.
President Trump en zijn aanhangers beweren dat multilaterale organisaties weinig doen om de levens van echte mensen te veranderen en in plaats daarvan de voorkeur geven aan bilaterale overeenkomsten die rechtstreeks tussen twee landen worden gesloten.
Maar Zuid-Afrika en andere ontwikkelingslanden beweren dat kwesties zoals het terugdringen van de kosten van leningen voor armere landen de inbreng van internationale instellingen zoals het IMF vereisen en niet via één-op-één-overeenkomsten kunnen worden gedaan.
In veel opzichten maakt het Zuid-Afrikaanse voorzitterschap van de G20 deel uit van een breder debat over multilateralisme en de effectiviteit ervan.
Als Zuid-Afrika erin slaagt andere G20-leden ervan te overtuigen zondag een gezamenlijke verklaring af te leggen, zou het land er misschien in zijn geslaagd te bewijzen dat consensus kan worden bereikt zonder de deelname van het machtigste land ter wereld.
Getty Images/BBC
