Binnen drie Oscar-shortlistdocumenten die de kracht van exposure benadrukken

Nu de onafhankelijke journalistiek wereldwijd steeds meer wordt bedreigd, biedt een drietal documentaires die op de shortlist van een Oscar staan, onthullende perspectieven op het nemen van risicovolle berichtgeving, waarbij de institutionele macht wordt uitgedaagd met harde en vaak schokkende feiten.

Over meer dan vijf uur, Julia Loktevs “Mijn ongewenste vrienden: deel 1 – Last Air in Moskou” onderzoekt diepgaand een groep jonge vrouwelijke journalisten die zich verzetten tegen staatspropaganda in Rusland, ook al zijn ze systematisch het doelwit van de regering in de maanden voorafgaand aan de invasie van Oekraïne in 2022. “bedekken”, geregisseerd door Laura Poitras en Mark Obenhaus, concentreert zich op de carrière van een enkele onderzoeksjournalist, Seymour Hersh, wiens tientallen jaren van onthullingen onder meer zijn rapport uit 1969 over het bloedbad in My Lai en zijn ontdekking van de Amerikaanse marteling van Iraakse gevangenen in Abu Ghraib omvatten. En binnen “De Alabama-oplossing”, Filmmakers Andrew Jarecki en Charlotte Kaufman onderzoeken systemisch misbruik binnen het staatsgevangenisnetwerk van Alabama, waarbij ze werken met gevangenen die zijn uitgerust met gesmokkelde mobiele telefoons.

Toen de in Rusland geboren Amerikaanse filmmaker Loktev in 2021 begon met de opnames van ‘My Undesirable Friends’, kon ze zich niet voorstellen hoe de strijd van de onderwerpen zou anticiperen op autocratische druk op de vrije pers in de Verenigde Staten.

‘Ik deed het niet voor het Amerika van Trump’, zegt ze. “Ik heb er een redelijk Biden’s Amerika van gemaakt. Maar zoveel dingen in de film die ergens ver weg leken te zijn, begonnen te resoneren.” Loktev draaide de film op een iPhone, wat een ontspannen, intieme sfeer oproept – tenminste totdat het verhaal accelereert tot een thriller. “Het is niet echt een vlieg op de muur, het is een vlieg op de neus”, zegt ze. De journalisten die nieuws schrijven en produceren voor de onafhankelijke TV Rain worden eerst gebrandmerkt als buitenlandse agenten en vervolgens gedwongen het land te ontvluchten wanneer de oorlog begint.

“Ik opende gisteravond de krant en begon te lezen over het stuk ‘60 Minutes’”, zegt ze, verwijzend naar het controversiële besluit van CBS-hoofdredacteur Bari Weiss vorige maand om te stoppen met het uitzenden van het rapport van het nieuwsmagazine over de zwaarbeveiligde CECOT-gevangenis in El Salvador, waar de Verenigde Staten Venezolaanse en Salvadoraanse migranten naartoe hebben gestuurd. “Rusland is ook niet begonnen met het gevangen zetten van journalisten. Ze zijn begonnen met het aanklagen van journalisten en het gebruiken van financiële middelen om de journalistiek stil te leggen… Waar het naartoe gaat weten we niet, maar het is iets dat steeds vertrouwder aanvoelt.”

Nu 88 jaar oud en nog steeds op de hoogte, vecht Hersh, het Pulitzer Prize-winnende onderwerp van ‘Cover-Up’, tegen het establishment sinds hij zijn carrière begon. En niet alleen politieke leiders zoals de in ongenade gevallen president Nixon, wiens vertrek uit zijn ambt in 1974 waarschijnlijk werd bespoedigd door Hersh’ berichtgeving over het Watergate-schandaal, en wiens beroemde oordeel over de journalist in de documentaire wordt herhaald: ‘Ik bedoel, de zoon van ab – is een zoon van ab – maar hij heeft meestal gelijk, toch?’

“De film heeft verschillende thema’s, waaronder wreedheden en leugens van de overheid, doofpotaffaires en straffeloosheid”, zegt Poitras, die in 2015 een Oscar won voor ‘Citizenfour’, haar vertolking van klokkenluider Edward Snowden van de National Security Administration. “Maar een ander voorbeeld is de journalistiek en instellingen die geen verhalen publiceren die duidelijk nieuwswaarde hebben, die er slecht uitzien of een negatieve weerslag hebben op dit land.”

De film geeft een voorbeeld van hoe Hersh worstelde om zijn baanbrekende My Lai-verhaal in druk te krijgen. “Hij ging naar het tijdschrift Life en ze zeiden eerst nee”, voegt Poitras toe. “Pas later publiceerden ze het verhaal toen de foto’s uitkwamen.” Hersh’s toevlucht was om het werk te syndiceren via de onafhankelijke Dispatch News Service, gerund door zijn literair agent David Obst. “Het werd het grootste verhaal ter wereld, maar het kostte tijd”, merkt Poitras op. “Het zegt iets over de media dat het vandaag de dag voortduurt, in alle regeringen.”

Easterling Correctional Facility in Clio, Ala., zoals te zien in de documentaire ‘The Alabama Solution’.

(HBO)

Zes jaar in de maak is ‘The Alabama Solution’ een milde aanklacht tegen de onmenselijkheid en disfunctie in het gevangenissysteem van de staat, waar sinds 2019 meer dan 1.300 doden zijn gemeld. Het standpunt is van een groep gevangenenactivisten die misbruik op gesmokkelde mobiele telefoons documenteren.

“Onafhankelijke journalistiek, vrij van publiek toezicht, is iets dat we allemaal hebben aanvaard als een democratisch basisprincipe”, zegt Kaufman, die samen met Jarecki, een Oscarwinnaar uit 2004, regisseerde voor ‘Capturing the Friedmans’. “Maar als het om gevangenissen gaat, hebben we dat principe historisch gezien verlaten… we vinden het prima om het door de overheid gesanctioneerde verhaal toe te staan.”

Zoals te zien is in de openingsscènes van de documentaire, begon het project nadat de filmmakers waren uitgenodigd om een ​​barbecue te filmen in de Easterling Correctional Facility, een van de veertien gevangenissen in het systeem. Ze werden benaderd door gevangenen die hen verontrustende dingen vertelden. “Ze zeiden: ‘Je moet dit onderzoeken.’ Ze waren behoorlijk specifiek”, zegt Jarecki. Het doel was “om te kijken of het mogelijk was een film te maken die rechtstreeks van de mannen binnenin kwam.”

De vier mannen die de hoofdpersonen van de film werden, gebruikten de mobiele telefoons al een aantal jaren terwijl ze worstelden om het bewustzijn van hun benarde situatie te vergroten. “Ze namen een groot risico door met ons te praten en door aan deze film deel te nemen”, zegt Kaufman. ‘Ze deden dit omdat ze echt geloofden in de macht van de vierde macht. Toen ze het gevoel hadden dat de staat hen in de steek had gelaten… toen ze vonden dat de rechtbanken hen in de steek hadden gelaten, toen ze vonden dat zelfs de federale overheid hen in de steek had gelaten… wenden ze zich tot de rechtbank van de publieke opinie. Ze wenden zich tot de journalistiek.’