SAN FRANCISCO– De Apenkoning, een guitige superheld geboren uit een stenen ei, is geliefd in de Chinese mythologie en komt voor in alles, van een 16e-eeuws epos tot moderne strips, animatiefilms en videogames, zelfs in de poëzie van Mao Zedong.
En nu is hij de ster van één opera.
“De Apenkoning”, met muziek van Huang Ruo en libretto van David Henry Hwang, beleeft vrijdag zijn wereldpremière in de San Francisco Opera met optredens tot en met 30 november.
Het is een bewerking van ‘Reis naar het Westen’, een roman van 100 hoofdstukken, geïnspireerd op het waargebeurde verhaal van een 7e-eeuwse Chinese monnik die naar India reisde om boeddhistische soetra’s of geschriften te vinden en deze mee naar huis te nemen.
“Het is eigenlijk een allegorie van hoe het boeddhisme naar China kwam”, zei Hwang.
Zijn libretto, zowel in het Engels als in het Mandarijn, is gebaseerd op vroege hoofdstukken van het epos, waarin de geboorte en de gedurfde heldendaden van de Apenkoning worden afgebeeld, evenals de arrogantie en trots die leidden tot zijn gevangenschap van 500 jaar totdat hij nederigheid, mededogen en discipline leerde. Aan het einde van de opera is hij eindelijk waardig om de monnik op zijn reis te vergezellen.
Voor Hwang is een deel van de aantrekkingskracht van The Monkey King de manier waarop hij stereotypen ondermijnt.
“Iedereen associeert de Chinese persoon met respect, eerbied en conformiteit”, zei hij. “En Aap vertegenwoordigt een hele andere kant die normaal gesproken niet naar voren komt in de zin van individualistisch, rebels en egoïstisch.
“Ook gezien het feit dat Monkey in opstand komt tegen een corrupte regering, kunnen mensen het zien zoals zij het willen zien.”
Het ensceneren van de opera is een ambitieuze taak voor het gezelschap, dat een lange geschiedenis heeft in het produceren van nieuw werk, maar voor unieke uitdagingen stond bij het tot leven brengen van Monkey’s fantastische avonturen.
“Hij vliegt op wolken, duikt onder water en zweeft naar de hemel”, zei regisseur Diane Paulus. “Ik dacht: oh mijn God, hoe gaan we dit op het podium doen? Hoe realiseren we dit en in welke stijl?”
Eén antwoord was om samen te werken met poppenspeler Basilicum Twist, die zowel de sets als de poppen ontwierp, waarbij hij uitgebreid gebruik maakte van zijn kenmerkende zijde.
“Het hele idee van het kortstondige en het loslaten van dingen en de kracht van transformatie wordt voor mij prachtig uitgedrukt door zijde die in water kan veranderen, dat vervolgens verdwijnt en in wolken verandert en vervolgens in een gigantische pilaar verandert”, zei ze.
Omdat de Apenkoning bovennatuurlijke prestaties moet leveren, moet deelnemen aan acrobatische veldslagen, naar believen van vorm moet veranderen en ook – dit is tenslotte een opera – aria’s moet uitvoeren onder begeleiding van een volledig orkest, vertegenwoordigen de makers hem door drie verschillende karakters: een zanger, een pop en een danser.
“Ik noem het de Heilige Drie-eenheid van de Apenkoning”, zegt Kang Wang, de Chinees-Australische tenor die de titelrol zingt.
Hoewel dat Wang ervan weerhoudt backflips of andere ingewikkelde dansbewegingen uit te voeren, betekent dit niet dat hij de hele tijd rechtop kan staan. Als hij niet op volle capaciteit zingt, moet hij in een semi-squat hurken zoals een personage zou doen dat half aap, half mens is.
Het gezelschap schakelde Jamie Guan, een Peking Opera-specialist, in om Wang te trainen in de juiste bewegingen en lichaamstaal. En hij moet op overtuigende wijze complexe trucs uitvoeren die een toverstaf laten draaien.
“Het is niet gemakkelijk”, zegt Wang, die meer gewend is aan het zingen van de rollen van Verdi en Puccini. “In de praktijk heb ik het gevoel dat ik op het podium aan het douchen ben met mijn eigen zweet. Mijn collega’s vertelden me dat ze me konden zien afvallen. … Het is net een CrossFit-sessie elke dag.”
Andere personages in de opera zijn onder meer de corrupte Jade Emperor, gezongen door tenor Konu Kim, en Guanyin, de godin van de genade die de Apenkoning begeleidt, gezongen door sopraan Mei Gui Zhang. Carolyn Kuan dirigeert orkest, koor en solisten.
Huang Ruo, die verschillende andere opera’s, concerto’s en kamermuziek componeerde, werd geboren in China en studeerde daar muziek voordat hij naar de Verenigde Staten verhuisde. Voor “The Monkey King” gebruikt hij een westers orkest, aangevuld met een pipa, een Chinese viersnarige luit.
“Ik zei dat ik geen westerse opera of Chinese opera wil schrijven, maar dat ik het een magische Kung Fu-opera wil noemen”, zei hij. “Omdat we zang en orkest hebben, alle goede dingen, verhalen vertellen, emotionele momenten, dit alles uit de operakunstvorm. Maar we hebben ook Kung Fu-gevechten, operadans en poppenspel en gemengde media om deze magische wereld over te brengen.”
Voor Matthew Shilvock, de algemeen directeur van het gezelschap, is de partituur “ongelooflijk voortstuwend … maar ook lyrisch.
“We blijven heen en weer gaan tussen twee verschillende sonische werelden”, zei Shilvock. “Er zijn al deze misstanden met Aben in de vechtscènes waarin hij het tegen de goden opneemt… en dan heb je momenten van ongelooflijke rust.”
Shilvock hoopt dat de opera een publiek van over de culturele grenzen heen zal aanspreken.
“Voor mensen die met The Monkey King zijn opgegroeid, hangt er een enorm gevoel van nostalgie aan vast, dus het raakt iets dieps aan”, zei hij. “Voor mensen die het voor het eerst leren kennen: je maakt kennis met dit buitengewone stukje wereldliteratuur… dus er is een geweldig gevoel van ontdekking.”
Als Huang Ruo zijn zin krijgt, is dit misschien niet zijn laatste opera over de Apenkoning.
Geïnspireerd door Richard Wagner, wiens ‘Ring’-cyclus vier opera’s omvat, zei de componist dat hij en Hwang ‘de droom hebben om de Monkey King Cycle te creëren.
‘Als we bij de laatste opera komen, bereiken ze het land van gelukzaligheid waar de Boeddha en zijn discipelen leven’, zei hij. “De reis is nog niet begonnen. Het is nog maar het begin van het vertellen van verhalen.”
