Naad Sundance Filmfestival rondt deze week zijn laatste editie af in Park City, Utah de verhuizing naar Boulder, Colorado, volgend jaarzijn invloed op de non-fictie van de Academy Awards blijft even stabiel als altijd. Alle vijf actueel Oscar-genomineerden for Documentary ging vorig jaar in première op het festival, waarbij Sundance-films de afgelopen tien jaar zes keer de categorie wonnen.
“Sundance is een kickstarter geweest voor mijn hele carrière”, zegt Ryan White, regisseur van “Come See Me in the Good Light”, zijn vierde film die op het festival in première gaat. Het intieme portret van Colorado Poet Laureate Andrea Gibson, die met een geest van veerkracht geconfronteerd wordt met een terminale diagnose, had een boost nodig. “De sleutelwoorden zijn poëzie en kanker, en het is een karaktergedreven film over een non-binair persoon”, zegt White. “Het was niet de gemakkelijkste film om mee te beginnen.” Een soortgelijke uitdaging zou van toepassing kunnen zijn op andere genomineerden, waaronder ‘Mr. Nobody vs. Poetin’ en ‘Cutting Through Rocks’, die zich richten op gewone individuen die het opnemen tegen onderdrukkende systemen in respectievelijk Rusland en Iran. “Er zijn dat soort films die verloren kunnen gaan omdat ze niet over een beroemdheid gaan en ze niet over die grote beschrijvingen beschikken. Sundance doet geweldig werk in het ontdekken van die diamanten.”
Andrea Gibson, links, en Megan Falley in “Come See Me in the Good Light.”
De exposure aan het begin van het filmfestivalseizoen “geeft je die catwalk van een jaar waarmee je het hele jaar door op festivals kunt spelen”, zegt White, die terug was op Sundance om het einde van een tijdperk te vieren. Hij kent ook de pijn van het niet maken van de snee. “Mijn eerste twee films kwamen niet op Sundance terecht, en mijn derde film wel. Ik vertel jonge filmmakers altijd dat ze de afwijzing van Sundance als brandstof moeten gebruiken.”
Een festivalplek was een sterke motivator voor ‘Mr. Nobody’-filmmaker David Borenstein, die samenwerkte met zijn onderwerp, een onderwijzer in de buurt van het Oeralgebergte genaamd Pavel (‘Pasha’) Talankin, terwijl hij stilletjes de Russische propaganda-inspanningen documenteerde om zijn jonge studenten te verzamelen rond de oorlog in Oekraïne. “Dat was de hele tijd het doel om deze film te maken”, zegt de regisseur, een Amerikaan gevestigd in Kopenhagen. “Ik heb na Sundance nooit meer aan iets gedacht.” Toen het Deense Filminstituut zijn film inzond als de bijdrage van het land aan de internationale speelfilm Oscar, had hij een nieuw doel. “Wij waren de laatsten die campagne begonnen te voeren omdat we geen streamer achter ons hadden.”
Borenstein onderbrak een familievakantie in de Dominicaanse Republiek om terug te keren naar Sundance voor vergaderingen en het uitzoeken van de volgende stappen. “Vergeet winnen of verliezen”, zegt hij. “Je hebt zes weken waarin je een stem hebt, waar Pasha een stem heeft. Hoe gebruik je die?” Talankin, die zijn huis ontvluchtte – eerst naar Turkije en daarna naar Tsjechië – is momenteel niet langer ‘Mr. Nobody’, maar zoals Borenstein opmerkt: ‘Hij heeft zijn hele leven opgeofferd om dit te doen.’
De Iraans-Amerikaanse filmmakers Mohammadreza Eyni en Sara Khaki waren al ver bezig met de acht jaar durende productie van ‘Cutting Through Rocks’ toen ze in 2020 een subsidie van het Sundance Documentary Fund ontvingen. ‘De timing was perfect, en we hadden die steun echt heel erg nodig’, zegt Khaki, terwijl hij zich bij Eyni voegt tijdens een videogesprek vanuit Park City, waar hun film vorig jaar de Grand Jury Prize in de categorie wereldcinema won. “Sundance is voor ons meer dan alleen het festival”, zegt Eyni. “Het gaat meer om doorzettingsvermogen als filmmaker en de filmische benadering van de verhalen en het gemeenschapsgevoel.”
“Cutting Through Rocks” volgt Sara Shahverdi, de eerste vrouw die verkozen is in de raad van haar dorp in het noordwesten van Iran, terwijl ze de praktijk van kinderhuwelijken en andere patriarchale normen ter discussie stelt en jonge vrouwen empowert door hen te laten zien hoe ze moeten motorrijden, zoals zij dat doet. De boodschap van verzet voelt over de hele wereld relevant, maar het meest urgent in Iran, waar de schattingen van het aantal sterfgevallen tijdens recente protesten boven de 30.000 uitkomen. “We willen kleine verhalen en anekdotes die ons eraan herinneren dat we verandering kunnen brengen”, zegt Eyni, “zelfs als het moeilijk is, zelfs als het onmogelijk lijkt.” Hoewel de film de eerste documentaire uit Iran is die genomineerd is voor een Oscar, was het nieuws daar moeilijk te delen vanwege de wekenlange internetstoring bij de overheid.
“We ervaren veel complexe emoties”, zegt Eyni.
Sara Shahverdi, het onderwerp van de Oscar-genomineerde documentaire “Cutting Through Rocks”.
(Gandom-film)
Sundance gedijt op precies dat soort emoties. De dramatische première van “Come and see me in the good light” was voor de filmmaker “De beste avond uit mijn hele carrière.” Wat begon als een film over het einde van Gibsons leven werd al snel een verhaal over de vreugde van een goed geleefd leven, ervaren samen met de vrouw van het charismatische onderwerp, de dichter Megan Falley. Toen White het nieuws bracht dat de film was geaccepteerd, “was Andrea zo emotioneel en zei: ‘Je zegt me: als ik nog zes weken overleef, zal ik deze film misschien wel zien?'”, herinnert hij zich. En dat deden ze.
“Ik denk dat mensen in de loop van die film verliefd zijn geworden op Andrea, maar ze gingen er waarschijnlijk van uit dat Andrea was overleden en ze zagen een kaart aan het einde van de film”, vervolgt White. Toen kwam Gibson naar voren. “Het was alsof een rockster uit de as herrees. Je voelde het theater letterlijk trillen.”
