Elsa Schiaparelli lang voordat het internet werd uitgevonden, begreep wat het betekende om viraal te gaan. Gedurende zijn hele carrière gebruikte de Italiaanse couturier shock, humor en beroemdheid om zijn huis te verfraaien.
Schiaparelli omgedoopt tot felroze als ‘schokkend!’ en claimde het als haar kenmerkende tint, waarbij ze een schoen in een grappige hoed veranderde en de hertogin van Windsor, Wallis Simpson, kleedde in een kreeftenjurk gemaakt in samenwerking met Salvador Dalí. De as kunst/mode/celebrity is sindsdien een bekend element geworden in het draaiboek van het luxemerk, maar in 1937 was Schiaparelli, die Jean Cocteau, Pablo Picasso, Man Ray, Leonor Fini en Dalí als vrienden beschouwde, de pionier.
Van haar tijdgenoten, Coco Chanel’s leven en stijl zijn beter bekend en Christelijke DiorHaar silhouetten zijn herkenbaarder, maar Elsa Schiaparelli zou kunnen beweren de meest vooruitstrevende modeontwerpster van de 20e eeuw te zijn. Honderd jaar nadat ze haar label lanceerde, lijkt haar vermogen om verbinding te maken met cultuur (zowel populair als high) verrassend actueel.
‘Ze leidde een buitengewoon leven’, zegt ze Sonnet Stanfillsenior curator mode bij V&Adie binnenkort wordt gehost Schiaparelli: Mode wordt kunsteen grote tentoonstelling die het verhaal vertelt van het huis vanaf het begin in de jaren twintig tot nu onder de huidige eigenaar van Tod’s‘ Diego Della Valle en de creatieve richting van Daniël Roseberry. “Elsa Schiaparelli was een ontwrichter en een regelbreker. Ze was een sterke vrouw, een ondernemer. Al deze elementen vormen samen een figuur die nog steeds ongelooflijk fascinerend is”, zegt Stanfill.
Elsa Schiaparelli zou nooit op haar pad blijven. Geboren in een aristocratisch Romeins gezin en opgegroeid in de pracht en praal Corsini-paleisEr werd van haar verwacht dat ze goed zou trouwen en een gezin zou stichten, maar Schiaparelli was impulsief en waardeerde haar vrijheid. Als kind deelde ze ooit een doos met vlooien uit op een feestje omdat de volwassenen haar niet wilden laten aanwezig zijn, en in 1911 werd ze naar een klooster gestuurd nadat haar sensuele poëzie onder de aandacht van haar ouders was gekomen. Ze verliet Rome in 1913 en ging als oppas werken in Londen om te voorkomen dat ze met een Russische aristocraat zou trouwen. Daar ontmoette ze een Pools-Zwitserse leraar in spirituele mystiek, Willem de Wendt, en de volgende dag verloofden ze zich en trouwden kort daarna. Ze verhuisden naar Nice en vervolgens naar New York, maar in 1922 was Schiaparelli in Parijs aangekomen, gescheiden van haar man en hun tweejarige dochter alleen grootbrengend.
Ze trok naar creatieve kringen, raakte bevriend met surrealistische kunstenaars en ontwerpers – dat was de legendarische couturier Paul Poiret die haar adviseerde om de mode in te gaan nadat ze haar persoonlijke stijl had bewonderd. Ze volgde zijn advies op en lanceerde een lijn trompe-l’oeil ‘strik’-breisel uit 1927, dat meteen een hit was. Als liefhebber van nieuwigheid en innovatie breidde ze zich snel uit naar andere categorieën, waarbij ze altijd een experimentele flair en een gedurfde benadering in haar ontwerpen bracht. In 1928 produceerde ze een lijn innovatieve skikleding, die haar op haar beurt inspireerde om zichtbare ritsen te gebruiken als onderdeel van haar couture, waarbij ze ook cellofaan en zelfs gebreide glasvezel gebruikte. “Ze was niet bang om nieuwe en experimentele vezels te gebruiken. In één collectie had ze het over een waterdichte tweed”, zegt Stanfill. In 1933 was Schiaparelli uitgegroeid tot sieraden, haute couture en geuren, en had ze 400 medewerkers. Twee jaar later opende ze een nieuwe studio Plaats Vendomehet meest prestigieuze adres in Parijs.
“Het komt van een zeer sterke persoonlijkheid”, zegt Stanfill over het traject van Schiaparelli. “Ze vond haar eigen weg in een wereld die voor haar als Italiaan gesloten had moeten blijven, omdat ze ongetraind was (in mode, dat wil zeggen) en zich een weg baande naar het kloppende hart van de couture. Ze deed het op haar eigen voorwaarden. Het is behoorlijk inspirerend.”
In veel opzichten was Schiaparelli de blauwdruk voor de moderne creatieve directeur van de mode, terwijl ze een aantal grensverleggende creatieve samenwerkingen orkestreerde. Het machtsevenwicht was belangrijk, zegt Stanfill. “Ze nam niet alleen motieven en afbeeldingen van de surrealisten of kunstenaars en plakte ze op haar kleding. Ze werkte met hen samen en moedigde hen aan om samen te werken en met haar samen te werken om dit aanbod te creëren.” Eind jaren dertig, zegt Stanfill, “had Schiaparelli absoluut contact met creativiteit en werkte hij samen met enkele van de belangrijkste kunstenaars van die tijd.”
Haar vele samenwerkingen met kunstenaars staan centraal in de tentoonstelling, waaronder een 1937 Jean Cocteau tekening geborduurd op een jasje met een glorieuze waterval van gouden kralen voor haar. De surrealisten hadden, wellicht meer dan welke andere kunststroming dan ook, een bijzondere fascinatie voor mode. “Ze zagen kleding als een unieke arena om zich toe te eigenen”, zegt Stanfill. “Voor de surrealisten was kleding vaak erotisch. Voor Dalí was de schoen een soort erotisch aanhangsel aan het vrouwelijke been.” Tot de samenwerkingen met Salvador Dalí van Schiaparelli behoort onder meer de beroemde kreeftenjurk, die een jaar vóór die van Dalí werd gepresenteerd Hummer-telefoon. Ook te zien in de tentoonstelling is de macabere maar prachtige skeletjurk uit 1938; de botten, gemaakt met behulp van een trapunto-quilttechniek, zouden de Tweede Wereldoorlog voorafschaduwen. Ook zal de door Dalí ontworpen tranenjurk, eveneens uit 1938, met zijn opvallende kenmerken te zien zijn trompe-l’oeil motief van gescheurde reepjes vlees, vaak aangehaald als voorloper van de noodlijdende punk-esthetiek.
Schiaparelli bracht mode naar het hart van de hoge cultuur en vice versa. Om het verhaal te vertellen over hoe ze zoveel hedendaagse creatievelingen kruiste, werkte Stanfill samen met drie andere V&A-curatoren aan de tentoonstelling: Rosalind McKeverconservator schilderijen en tekeningen; Simon Sladensenior curator theater en performance; En Lydia Castoneen fotografiecurator. Evenals de kleding zijn er schilderijen van Picasso En Man Raysieraden van Jean Schlumberger maar ook film en geluid. “Ze was een ontwerpster die de regels overtrad en haar klanten aanmoedigde zich te kleden op een manier die destijds behoorlijk provocerend was. Ze wilde dat mensen twee keer keken naar wat ze droegen”, zegt Stanfill. “De kleding alleen al zou een buitengewone tentoonstelling zijn, maar door deze andere elementen, die het volledige verhaal vertellen, met elkaar te combineren, krijg je een veel dieper begrip en waardering voor wat een ongelooflijk creatief persoon ze was.”
“Waar ik me door aangetrokken voel, is de connectie tussen Elsa’s werk”, zegt Schiaparelli’s creatief directeur, Daniel Roseberry. “Ze verbond zich met de maatschappij op een manier die zelfs Coco Chanel, Jeanne Lanvin of Cristóbal Balenciaga heeft dat nooit gedaan. Er was destijds een afstand tussen de cultuur en de meeste Franse couturehuizen. Elsa’s focus lag niet alleen op goede smaak, levensstijl of zelfs schoonheid, het was meer cerebraal dan dat. Het ging over hoe de surrealistische expressie een intiemere verbinding kan creëren tussen kunst, popcultuur en mode, en tussen de ontwerper en de klant.”
Voor Roseberry, die in 2019 bij het huis kwam, geeft deze aanstaande tentoonstelling hem de kans om zijn complexe relatie met de geschiedenis van het huis verder te ontwikkelen. “Ik heb geprobeerd een heel lichte aanraking met de archieven te behouden. Hoe hoger de inzet, hoe lichter de aanraking”, zegt hij. “Aan het begin van mijn reis bij Schiaparelli had ik absoluut geen interesse om de archieven in te gaan. Ik zei: ‘Geen lippen, geen handen, geen kreeften.’ geen formule. Het is echt een onderbuikgevoel. En het is het huis zien als een spiegel van jezelf.”
De in Texas geboren ontwerper die bij het huis kwam werken Thom Browneheeft een uniek huwelijk van Parijse haute couture en Amerikaanse popcultuur in huis gebracht. Als volmaakte verhalenverteller en showman zijn veel van zijn meest virale stukken te zien, waaronder de ‘lunge’-jurk uit 2021, gedragen door Bella Hadid naar Filmfestival van Cannes en de stijgende fantasie van zijn antropomorfe steenarendmantel van hem AW24 couturecollectie.
Roseberry denkt na over de verschillen en overeenkomsten tussen hemzelf en Schiaparelli en merkt haar humor op. “Ik denk dat geen enkele andere couturier zo grappig was als Elsa, en dat kwam tot uiting in haar werk. Ze had een groot gevoel voor humor, speelsheid en een connectie met de popcultuur buiten de Parijse couturehuiscultuur die uniek was voor haar”, zegt hij. Eén ding wil hij echter niet herhalen: haar relatie met kunstenaars. “Toen ik begon, vroegen mensen wanneer de eerste samenwerking met een kunstenaar zou zijn. Wie zou de tegenhanger van Salvador Dalí zijn van mijn Schiaparelli? En ik dacht: Elsa is de samenwerking, ik werk met haar samen! Het ging niet om het herstellen van de autoriteit van het huis met nieuwe externe medewerkers. Dat gevoel heb ik nog steeds.”
Stanfill gelooft dat Roseberry een belangrijk hoofdstuk in de geschiedenis van het Huis schrijft en, net als Elsa vóór hem, bij uitstek geschikt is voor zijn moment. “Ik denk dat hij anders is dan alle andere ontwerpers. Hij trekt de aandacht. Maar tegelijkertijd is hij verhuisd van een Amerikaans modehuis dat zich richt op herenkleding en bevond hij zich – een beetje zoals Elsa – als buitenstaander in Parijs, in het centrum van een merk met een haute couture-traditie. En dat alleen al spreekt van een groot en indrukwekkend talent. Gecombineerd met de kwaliteit van de catwalk, het silhouet en wat er naar beneden gaat, zullen we het voor toekomstige generaties over Daniel Roseberry hebben.”
‘Schiaparelli: Fashion Becomes Art’ loopt van 28 maart tot 8 november in het V&A, South Kensington. 10 Tijdschrift nummer 76 – CREATIVITEIT, VERANDERING, VRIJHEID – ligt op 18 maart in de krantenwinkel. Bestel uw exemplaar vooraf hier.
SCHIAPARELLI: MODE WORDT KUNST
Fotograaf ROB RUSLING
Mode-editor ANNA TREVELIAN
Tekst CLAUDIA CROFT
Model OMAHYRA VAN MOTA GARCIA bij Supreme Management Parijs
Haar YUMIKO-WANDELING bij Eén vertegenwoordigt
Make-up JOEY CHOY bij De Muurgroep
Scenograaf CORENTIJN NOG
Digitale operator MANON CLAVELIER
De assistenten van de fotograaf KAMERON KRUIDENIERSWINKEL En TIMOTHEUS GEMEENSCHAP
Mode-assistenten DE PAARSE SOEN bij Noob Agency, AMY NEEM En GEORGIË EDWARDS
Productie ZAC APOSTOLOU En SONYA MAZURYK
Overal kleding en accessoires SCHIAPARELLI SS26
