Ik mocht het eindelijk zien Casablanca dit jaar. Ik schaam me er een beetje voor dat het zo lang heeft geduurd. Ik denk dat de vertraging kwam omdat ik al dacht dat ik het had gezien, omdat ik er vaak fragmenten van zag. Het maakt deel uit van de popcultuur-ether. Ik kende alle beroemde regels uit de film omdat ze onderdeel zijn geworden van ons lexicon: “Hier kijk je naar, jongen.” “Wij willen altijd Parijs.” “Ik denk dat dit het begin is van een mooie vriendschap.”
Toen ik het allemaal voor het eerst bekeek, waren veel van de beats heel bekend. Maar sommige dingen voelden absoluut fris aan, waaronder de thema’s die mij opvielen. Ik wist dat de film om een romance draaide, maar het blijkt niet alleen om de liefde zelf te gaan, maar om iets diepers: de manier waarop liefde een man uit zijn cynisme kan tillen en naar hogere deugden kan tillen.
Rick Blaine: De cynische druktemaker
De film speelt zich af in 1941. De wereld begint uiteen te vallen. Vluchtelingen uit heel Europa zijn Casablanca binnengestroomd, een stad in Frans-Marokko onder de jurisdictie van de Vichy-regering – het collaborerende nazi-regime in het onbezette Frankrijk. Ze hopen allemaal een uitreisvisum voor Lissabon te krijgen.
De stad wordt een wachtkamer voor mensen die proberen te ontsnappen aan de chaos van de oorlog. Je voelt daar de existentiële angst. Mensen kunnen niet naar huis, en ze weten niet hoe lang ze in het ongewisse zullen blijven. De onzekerheid zorgt voor angst.
Terwijl Casablanca voor iedereen een tijdelijke stop is, is het voor Rick Blaine een thuis.
Rick (gespeeld door Humphrey Bogart) is een Amerikaan die een populaire nachtclub en casino runt genaamd Rick’s Café Américain. Het is de plek waar iedereen naartoe gaat: Vichy-functionarissen, nazi-officieren, vluchtelingen, verzetsstrijders en dieven. Iedereen gaat daarheen omdat Rick een ruimte heeft gecreëerd waar van alles kan gebeuren. Hij heeft een harde, neutrale houding aangenomen over alles wat er gaande is. Zolang je een betalende klant bent en je gedraagt, ben je welkom in zijn café.
Maar om die neutraliteit te behouden moet Rick alles en iedereen op afstand houden. Hij drinkt nooit met klanten. Hij toont nooit emotie. En, zoals hij zelf zegt, hij steekt zeker nooit zijn nek voor iemand uit.
Rick Blaine belichaamt wat sommige moderne filmanalisten noemen het archetype ‘Cynical Hustler’. Een bewuste terugtrekking uit morele participatie kenmerkt het. De Cynische Hustler overtuigt zichzelf en de mensen om hem heen ervan dat hij uitsluitend wordt gemotiveerd door winstbejag en zelfbehoud.
Rick presenteert zichzelf als zakenman en meer niet. Hij houdt de gesprekken kort en transactioneel. Als mensen met problemen naar hem toe komen, luistert hij net lang genoeg om duidelijk te maken dat hij niet wil helpen.
Zorg is in zijn gedachten voor sukkels.
Maar het interessante aan Rick is dat hij niet altijd zo was.
In een vorig leven was hij zelfs een seriële idealist.
In 1935 vluchtte hij met wapens naar Ethiopië (een verloren zaak). In 1936 vocht hij voor de loyalisten in de Spaanse Burgeroorlog (een andere verliezende zaak).
Dus hoe eindigde de vurige idealist Rick Blaine als de cynische Hustler Rick Blaine?
Op dezelfde manier waarop alle idealisten afgemat en cynisch worden: hij werd gekwetst.
Wat cynisme eigenlijk is
Cynici praten vaak graag over hun onthechting en afstandelijkheid alsof het een verstandige houding is om tegenover de wereld aan te nemen.
Maar de psychologie beschouwt cynisme niet als wijsheid of intelligentie. In de klinische psychologie wordt cynisme soms omschreven als een houding die een ‘beschermende schil van scepticisme’ biedt die een individu beschermt tegen overweldigende emoties, met name schuldgevoelens, schaamte en liefdesverdriet. Cynisme is de manier waarop de psyche ervoor zorgt dat zij nooit meer door teleurstellingen wordt overrompeld. Komiek George Carlin vatte het goed samen toen hij zei: “In ieder cynisch persoon schuilt een teleurgestelde idealist.”
Het cynisme van Rick komt voort uit zijn zeer teleurgestelde idealist.
Voordat hij in Casablanca belandde, woonde Rick in Parijs. Dit was 1940, kort voordat de nazi’s binnenvielen. Te midden van de spanning van een naderende nazi-overname begint Rick een liefdesrelatie met een mooie, charmante vrouw genaamd Ilsa (gespeeld door Ingrid Bergman). Rick had gepland dat ze Parijs per trein zouden verlaten terwijl de Duitsers oprukten. Maar op de dag dat ze zouden vertrekken, kwam Ilsa niet opdagen. Rick wachtte op haar op het perron in de regen totdat zijn vriend hem een brief van Ilsa bracht, waarin stond dat ze hem nooit meer zou zien, maar ze gaf geen verklaring voor deze hartverscheurende geest.
Het vernietigde Rick en veranderde hem in de cynische hustler. Nadat hij verblind was door hartfalen, wilde hij ervoor zorgen dat het nooit meer zou gebeuren.
Veel mannen kunnen zich identificeren met Rick.
Een man maakt een slechte relatiebreuk of echtscheiding door en komt aan de andere kant naar buiten met een nieuwe filosofie: verwacht niet te veel, investeer niet te diep, en vertrouw zeker niemand te veel. Realistisch zijn noemt hij het.
Een man geeft tien jaar aan een bedrijf en wordt vervolgens zonder pardon ontslagen na een herstructureringsoverleg. Vanaf dat moment heeft elke belofte een asterisk, en iedereen die nog over ‘missie’ praat, komt hem naïef voor.
Een man ziet een kerk of maatschappelijke organisatie imploderen en besluit dat het stom is om zich met groepen bezig te houden. Hij komt nog steeds uit verplichting opdagen. Maar hij doet het absolute minimum en geeft doorlopend commentaar op alle voor de hand liggende problemen die zich voordoen en hoe het allemaal uit elkaar zal vallen.
Wanneer mannen cynisch worden, komt dat meestal omdat ze door iets of iemand teleurgesteld zijn. En omdat het zwak voelt om gekwetst te handelen, nemen veel jongens een cynische houding aan. Je voelt je slim en bovenop alles.
Maar zoals Tom Wolfe het uitdrukte Het vreugdevuur van ijdelheid“cynisme (is) een laffe vorm van superioriteit.”
Cynisme zorgt ervoor dat je je slim en cool voelt – zonder ooit een skin in het spel te hoeven stoppen. Je moet de man zijn die klaar staat met de snauwende opmerking dat iets nooit zal werken. U hoeft zich niet te binden of het risico te lopen ongelijk te hebben of dwaas over te komen om zorgzaam te zijn. Wanneer je de cynische houding aanneemt, zit je daar gewoon met je armen over elkaar, lichtelijk geamuseerd, wachtend tot alles bevestigt wat je al “weet”.
Zeker, cynisme kan je nog een teleurstelling besparen, maar het doet dit door je aan de zijlijn te houden en te kijken hoe andere mensen de risico’s nemen die het leven daadwerkelijk betekenis geven. De laagste dieptepunten blijven je bespaard, maar de hoogste hoogtepunten beleef je ook niet.
Je moet dit onthouden: liefde is de remedie tegen cynisme
Naad Casablanca Naarmate je vordert, zie je langzaamaan dat Rick zijn schild van cynisme begint af te werpen.
En liefde is de katalysator voor zijn transformatie.
Ilsa verschijnt in haar café met haar man, de onstuimige verzetsstrijder Victor Laszlo. Zij en Laszlo proberen Casablanca te verlaten voordat hij wordt heroverd door de nazi’s.
In het begin scheurt Ilsa’s verschijning het korstje van Rick’s wond en wordt hij nog cynischer en lustelozer. Maar als Ilsa uitlegt waarom ze Rick in Parijs heeft grootgebracht, wordt Rick zachter. Hij vergeeft haar. En zijn liefde voor haar begint weer te stromen.
Hij bedenkt een plan om zowel Ilsa als Laszlo in veiligheid te brengen. En gaandeweg overwint hij zijn cynisme.
Rick heeft twee transitbrieven waarmee hij Casablanca kan verlaten. De cynische Hustler Rick had ze kunnen gebruiken om hem en Ilsa uit Dodge te krijgen en hun liefdesrelatie voort te zetten.
Maar dat is niet wat hij doet.
In plaats daarvan doet Rick het nobele. Het goede. Hij stuurt Ilsa weg met Laszlo. Hij weet dat ze er spijt van zou hebben haar man te verlaten, hij weet dat Laszlo vecht voor een nobele zaak, en hij weet dat Laszlo Ilsa nodig heeft om zijn werk voort te zetten.
Rick geeft op wat hij het liefste wil, omdat dat het juiste is om te doen.
Rick’s liefde voor Ilsa begint als een romantisch verlangen, maar houdt geen stand. Het strekt zich uit tot de bereidheid zichzelf op te offeren voor zijn echtgenoot, voor de strijd tegen de nazi’s – voor mensen die hij nooit zal ontmoeten. Plato beweerde dat liefde een ladder beklimt: romantische liefde kan een verlangen naar steeds hogere vormen van het Goede opwekken. Dat is wat liefde op zijn best doet; het trekt een mens uit zijn persoonlijke verlangens en naar iets dat groter is dan hijzelf.
Wat mannen kunnen leren van Rick Blaine over het overwinnen van cynisme
Rick’s weg uit het cynisme is er een waar veel mannen van kunnen leren.
Hier zijn een paar afhaalrestaurants:
1. Cynisme heeft meestal een achtergrondverhaal. De meeste mannen worden niet cynisch omdat ‘de wereld stom is’. Ze worden cynisch omdat ze ergens door verblind zijn. Het is de moeite waard om jezelf af te vragen: Wanneer begon ik cynisch te worden? Wat heeft het veroorzaakt?
Het benoemen van de bron van je cynisme is de eerste stap om het te overwinnen.
2. De remedie tegen cynisme is liefde. Rick kruipt niet uit zijn schulp door er tegen zichzelf over te praten. Hij doet dit door zijn hart te openen voor liefde. Terwijl hij zijn hart laat uitdijen in zijn liefde voor Ilsa, krijgt hij het vermogen om van vrijheid, gerechtigheid en eer te houden.
3. Emotionele investeringen zijn riskant maar lonend. Onthechting voorkomt teleurstelling. Het vermijdt ook betekenis. Rick is levendiger in de laatste tien minuten van de film dan in het eerste uur, en dat komt omdat hij zichzelf eindelijk toestaat liefde te voelen en te uiten. Als je om mensen geeft, zul je soms teleurgesteld worden. Dat is de prijs van liefde. Maar er zijn hogere kosten als je je nergens zorgen over hoeft te maken.
Conclusie
Rick Blaine begint Casablanca als een man die gelooft dat onthechting hetzelfde is als kracht. Hij is cool, beheerst en voorzichtig. . . en leeft in het lage comfort van lafaards.
Tegen het einde heeft hij zijn leven op het spel gezet, de vrouw van wie hij houdt verloren en ervoor gekozen om aandacht te besteden aan de veiligheid.
Hij leert dat cynisme je weliswaar beschermt, maar je ook aan de zijlijn houdt. Rick besluit dat hij niet meer irrelevant wil zijn. Hij wil dat zijn keuzes invloed hebben op de grote, belangrijke en nobele dingen in het leven. Hij overwint zijn cynisme door een gokje te wagen op de liefde.
Als je in een cynische schulp blijft leven, zul je er spijt van krijgen. Misschien niet vandaag, misschien niet morgen, maar binnenkort en voor de rest van je leven.
