Ik heb geplaatst Chiharu Shiota in een onmogelijke positie. Ze staat vooral bekend om haar grootschalige kunstwerken gemaakt van grote, ingewikkelde netwerken van draden. Ze ontwikkelde haar unieke praktijk om de eindeloze speculatieve configuraties van menselijke verbindingen tastbaar te maken – iets dat eerder ervaren dan gedefinieerd moet worden. Maar door haar te vragen haar nieuwe tentoonstelling te beschrijven, Draden van het leven in de Hayward Gallery trek ik haar terug in een reducerende taalwereld. “Als ik mezelf in woorden wilde uitdrukken, als ik zou kunnen leg het uit in woorden, ik schrijf liever”, zegt ze. “Dus ik wil visueel bouwen, en ik wil visueel creëren. Wat ik wil beschrijven gaat verder dan woorden.”
De veelgeprezen performance- en installatiekunstenaar woont sinds 1996 in Berlijn, maar werd geboren en bracht zijn vormingsjaren door in Japan. Haar monumentale installaties onderzoeken het geheugen, het samenleven, het lichaam en het bewustzijn en trekken de aandacht Rode-snaartheorie (of Akai het), een veelgebruikt concept in Japan dat suggereert dat onze meest betekenisvolle ontmoetingen onvermijdelijk zijn omdat we verbonden zijn door draden die in de war kunnen raken maar nooit breken. Shiota’s werk stelt deze mysterieuze draden voor als iets alomtegenwoordigers, maar niettemin magisch, dat alles en nog wat overspoelt. “Als je in een samenleving leeft, moet je met iemand verbonden zijn – dat is onvermijdelijk”, zegt ze. “Er is altijd een verband. Ik wilde alleen het verband laten zien; ik wilde het zichtbaar maken.”
“Ik heb kunst en schilderkunst gestudeerd, maar wat ik ook schilderde, het voelde alsof ik iemand kopieerde; ze leken allemaal op het werk van iemand anders. Ik stuitte op een blok. Op dat moment had ik een droom waarin ik een schilderij tegenkwam – eigenlijk herinner ik me daarin de geur van olie – en ik dacht: “Hoe kan ik dit schilderij beter maken?” Hoe kan mijn beweging deze verf beter maken? Hoe kan mijn beweging deze verf beter maken? zou haar doen zoeken naar materialen die verder gaan dan het platte oppervlak van het canvas. Dit gevoel van ‘tekenen in de ruimte’ is voelbaar; haar installaties hebben het gevoel alsof je in enorme geometrische ontwerpen stapt of, op andere momenten, in monsterlijke, massieve krabbels.
Het eerste werk van Shiota, dat zich door de bovenste galerieruimtes van de Hayward beweegt, neemt de ruimte in beslag vanaf het plafond en dringt van bovenaf binnen als een monolithisch rood web waaraan honderden verschillende sleutels hangen. Shiota begon in 2015 met het verzamelen van sleutels. “Ik was zes maanden zwanger en kreeg toen helaas een miskraam. Drie maanden daarna stierf mijn vader, dus ik was behoorlijk depressief, en ik wilde heel graag iets kleins vasthouden, iets dat kostbaar voor mij was. Toen begon ik sleutels te verzamelen”, herinnert ze zich. Hoewel het alledaagse voorwerpen zijn, bevatten sleutels een diepe symboliek en betekenis. Hier, in Shiota’s installatie, worden ze getransformeerd door een gevoel van magie; elke sleutel heeft een verhaal en een geschiedenis.
Letters of Thanks hangt honderden dankbrieven, geschreven door het publiek, in trapsgewijze draden die een betoverd pad vormen naar de derde grote installatie in Threads of Life. Under Sleep biedt een serie strakke bedden met een metalen frame omhuld met chaotisch zwart draad. Het effect is griezelig, het schaduwzelf van een sprookje of een nare droom. Dit stuk wordt geassocieerd met Shiota’s vroege experimenten met draad. Ze beschrijft de periode waarin ze voor het eerst van Japan naar Duitsland verhuisde en zich gedesoriënteerd voelde nadat ze in de eerste drie jaar negen keer naar huis was verhuisd. “Soms wist ik letterlijk niet waar ik was als ik ’s ochtends wakker werd. Ik begon draden op mijn bed te leggen om een soort fysieke ruimte te creëren. Ik wilde die grens creëren, of niet-grens, tussen droom en werkelijkheid.” Hoewel de slaap voor de kunstenaar op een soort dood lijkt (“want als je slaapt, heb je geen bijzondere herinnering of herkenning”), werden de draden een manier om haar aan het leven en aan een herkenbare wakende realiteit te binden.
Ik kan het niet laten om Shiota nogmaals aan te sporen tot scherpere definities van dit uitgebreide, allesomvattende idee waarmee ze fysiek worstelt. Kan ze mij een belangrijk moment vertellen waarop ze dit gevoel van verbondenheid ervoer? Heeft ze ooit een gevoel van griezelige herkenning gevoeld bij een vreemde? al gezien – dat hun ontmoeting noodlottig is? Ik heb een verhaal nodig, maar ze blijft enigmatisch. Ze zal eindeloze draden vastzetten, maar ze zal geen garen spinnen. “Ik heb het gevoel dat dit concept van de rode draad, van het verbinden van het lot, in mijn dagelijks leven een veel voorkomende uitdrukking is in het Japans. We gebruiken het veel. Het kan een partner zijn of mensen met wie ik werk in mijn studio. Ik voel het in het dagelijks leven, ik voel het overal.”
Chiharu Shiota: Draden van het leven is tot en met 3 mei 2026 te zien in de Hayward Gallery in Londen.
