Comme des Garçons en de onverbiddelijke kracht van variatie

Zwart als kleur is krachtig. Om te beginnen is het helemaal geen kleur – het is een schaduw, een afwezigheid, het gevolg van het feit dat het oog niets waarneemt. Dat klinkt een beetje als Jean-Paul Sartre, die overigens veel zwart droeg. Maar voor niets is zwart alles – een kleur van ernst en nuchterheid, van religieuze vroomheid, van katholieke ordes, nonnengewoonten, ultraorthodoxie. Maar ook door rebellie, zowel punkers als priesters, door militante extremisten, rekeningen betaald, koningin Victoria in eeuwig verdriet over haar verloren liefde Albert. Zwart-balled, zwarte lijst, zwarte schapen. Het is ongetwijfeld ook de kleur Net als jongensen zijn ontwerper Rei Kawakubo.

“Zwart is voor mij de sterkste kleur”, zei Kawakubo in een zelden opgenomen interview (stem, geen video) in 1997. “Het kan gemakkelijk de sterkste emoties uitdrukken.” Toen ze door Harvard University werd bekroond voor uitmuntend ontwerp, zei de instelling dat ze zwart had ‘uitgevonden’. De enige figuur die haar zou kunnen uitdagen als auteur van zwart in het hedendaagse modelandschap is Gabrielle Chanel, en hun dubbele impact op de mode is aantoonbaar even radicaal geweest.

Zwart was de kleur, het thema, de identiteit en de essentie van Kawakubo’s Comme des Garçons herfst/wintercollectie 2026. De normaal-gnomische ontwerper stelde een ware stelling over zwart als verklaring voor. “Het is gewoon de sterkste, de beste in creatie en de kleur die de rebelse geest belichaamt”, schreef ze. “En heeft de grootste betekenis: het universum en het zwarte gat.” Ze dacht breed. Black Hole was de titel die ze in januari gaf aan haar herenkledingshow, die volledig uit zwart-witte kledingstukken bestond – eerst niets, daarna alles. Haar dameskleding contrasteerde zwart met een onderbroken uitbarsting van fel contrasterend roze – Ann Summers of Schiaparelli, afhankelijk van je standpunt, maar nog steeds werkelijk schokkend – voordat ze weer wegzonk in de duisternis. “Uiteindelijk is er zwart”, zei Kawakubo. “Uiteindelijk zwart.” De muziek bevatte een Chopin-nocturne, want… wat nog meer?

Maar eerlijk gezegd hoeft niemand te horen hoeveel zwarte en roze kledingstukken Kawakubo liet zien, waar ze van gemaakt waren, of zelfs maar hoe ze eruit zagen. Waar we over moeten praten, is hoe ze ons lieten voelen en wat ze ons lieten denken. ‘Het is net een verknipte Balenciaga,’ fluisterde een toeschouwer me toe terwijl een wiegende monoliet van zwarte franjes voorbij kwam, afgezet met een rode satijnen strik. En dat was het ook: een monsterlijke Christo-meets-Cristóbal Balenciaga-mutant op clodhopper-platforms. Anderen leken de plooien van Madame Grès niet te comprimeren tot nauwsluitende godinnenjurken, maar tot buiten het leven extrapolaties van de Venus van Willendorf, terwijl nog meer waren samengesteld uit gezwollen bellen van cloqué of kant, lurex en pailletten, wuivende franjes. Chiffon sluier donkerder witte katoenen voering. Kawakubo kijkt alleen vooruit, in plaats van terug, en gebruikt deze overblijfselen van historische referenties als voer voor iets radicaal anders. Hier deed het me denken aan een verwrongen modeverhaal. Maar misschien ging het er gewoon om hoe complex je zwart kon maken, hoeveel techniek en detail je kon samenpersen tot een kledingstuk dat uiteindelijk zou verdwijnen, opgegeten door zijn eigen schaduw en onder zijn eigen gewicht zou instorten in een zwarte put.

Het klinkt misschien negatief, maar wat deze collectie je deed voelen was verheven, versterkt en aangemoedigd. Opgewonden. Uitgebreid zelfs. Het ging over de onverbiddelijke kracht van het genre, de diepte en rijkdom ervan, de verdieping ervan, en Kawakubo’s onophoudelijke, grenzeloze creativiteit daarin. Uiteindelijk zwart, en het ultieme zwart.