Hlynur Pálmason brengt ongebruikelijke poëzie in zijn verhaal over een IJslands echtpaar dat in scheiding verkeert, vol warmte en goed humeur
De IJslandse filmmaker Hlynur Pálmason heeft de gewoonte om tegen zichzelf te praten als hij in de natuur wandelt. Tijdens lange ritten naar Reykjavík stelt hij zich een hele film voor in zijn hoofd, die hij scène voor scène doorneemt en onderweg de details vastlegt. “Soms rijd ik drie uur en vergeet ik mezelf helemaal”, vertelt de 41-jarige aan AnOther tijdens het London Film Festival. “Je omgeving heeft invloed op wat je doet.”
Dat geldt vooral voor Pálmason, een auteur die vaak in IJsland fotografeert met familieleden en zelfs, in A White, White Day uit 2019, in zijn eigen huis. Hetzelfde geldt voor de nieuwste film van Pálmason, De liefde die blijftis een komisch familiedrama dat zich afspeelt in de koude, meedogenloze landschappen van Zuid-IJsland, die hij goed kent. Anna (Saga Garðarsdóttir) en Magnús (Sverrir Guðnason) worden geconfronteerd met een scheiding die, net als het weer, bitter maar af en toe warm is. Hun drie kinderen worden gespeeld door de werkelijke kinderen van Pálmason. Zelfs de hond, Panda, is Pálmasons eigen hond. Tot mijn verbazing onderging Pálmason zelf geen scheiding. “Ik maak persoonlijke films, maar ik probeer niet mijn eigen leven te spiegelen”, zegt de schrijver-regisseur. “Ik gebruik mijn emoties. We zijn in 2017 met de film begonnen en je leven sijpelt erin.”
Hoewel The Love That Remains geen komedie in de belachelijke zin is, is het vaak grappig, vooral in vergelijking met Pálmasons eerdere films, Godlandwaar een Deense priester door sneeuw en bergen dwaalt in het 19e-eeuwse IJsland. “Toen we Godland af hadden, had ik het gevoel dat de volgende film heel vrij, gek, grappig, eigentijds en warm zou worden”, zegt hij. ‘En dat was het ook.’ Afgewisseld met momentopnames van het gezinsleven, bevatten humoristische vignetten Anna’s rampzalige date met een kunstconservator (ze stelt zich voor dat zijn vliegtuig neerstort) en de nonchalante reactie van een zoon die een pijl door de borst krijgt. Waar Godland streeft naar realisme, komt The Love That Remains tot surrealistische poëzie, niet in de laatste plaats wanneer Magnús een nachtmerrie heeft waarin hij wordt doodgeplukt door een gigantische haan. In een andere scène komt een harnas op amoureuze wijze tot leven.
“De absurde scènes werken omdat je denkt dat het een echt gezin is”, zegt Pálmason. “Je kunt de andere dingen dus verder doorvoeren. En dan gaat het richting eerste gedachte-impulsen. Er schuilt een rauwe waarheid in die impulsen. Daarom is David Lynch een van mijn helden.” Ook bij de montage opereert Pálmason instinctief. “Magnús werkt in de zee en Anna werkt op het land. Het is niet vanwege enige symboliek. Het is gewoon dat het snijden van het geluid van een oceaan naar het geluid van een landschap stimulerend is. Je snijdt van vissen die uit de zee komen naar metaal en roest. Ik probeer een emotionele ervaring te creëren.”
Op het land is Anna een kunstenaar wiens studiodak uit elkaar wordt gescheurd in een vroege scène die vóór Godland werd opgenomen. Als ze buiten werkt met handschoenen en meerdere lagen kleding, haalt ze, net als Pálmason, creatieve inspiratie uit haar omgeving: rotsen, dieren in het wild, uitgestrekte heuvels onder een schitterende blauwe lucht. Deze scènes zijn niet alleen een excuus om het filmische terrein van IJsland te laten zien door middel van lange, statische shots, maar visualiseren ook dat Anna haar onafhankelijkheid vindt. Magnús, degene die boos is over de breuk, is daarentegen een visser die weken op zee doorbrengt met gefrustreerde, ruziënde mannen. Een verbluffende reeks gaat over Magnús die in de zee drijft, weg van een boot en nabijgelegen land, en schreeuwt om vergeving van zijn familie. Verbazingwekkend genoeg is het gebaseerd op een echte praktijk.
“Ik heb drie zomers vissersboten gedocumenteerd toen ik in Denemarken studeerde, in een poging financieel te overleven”, zegt Pálmason. “Ik wist dat Magnús een van die vissers zou zijn, omdat ik ze persoonlijk kende en ik zelfs basketbal met ze speelde. Ze zeiden dat ik in zee moest springen en op de volgende boot moest wachten. Maar we hebben het gefictionaliseerd zodat de volgende boot nooit kwam.”
Tijdens het filmen merkte Pálmason op een radar dat er iets groters dan een zeehond onder Guðnason zwom. “Omdat we het hele filmrolletje hadden gebruikt, vertelden we het hem na vijftien minuten en hij zei: ‘Ben je gek? Het had een walvis of een haai kunnen zijn!'” Als hij echter door een walvis was opgegeten, zou dat dan niet geweldig zijn geweest voor de film? “Ja”, zegt hij lachend. “Ik had de familie moeten laten begrijpen dat hij het in de film had gewild.”
In zijn filmografie heeft Pálmason het verstrijken van de tijd en het logge weer in IJsland vastgelegd door middel van scènes die gedurende meerdere maanden, soms jaren, zijn gefilmd. En net als Tom Cruise’s benadering van actie-stunts, worden zijn time-lapse-montages met elk project ambitieuzer. Twee jaar vóór de hoofdfotografie bouwden de regisseur en zijn drie kinderen een mannequin van afgedankte materialen en kochten ze pijl en boog op eBay. Jarenlang filmde Pálmason zijn kinderen terwijl ze op het doel schoten, met als hoogtepunt een fascinerende montage van een minuut. Er bestaat een uitgebreide versie als een aparte film van 62 minuten genaamd Jeanne d’Arc.
Op dit moment is Pálmason begonnen met de opnames van zijn volgende film, On Land and Sea, die volgens hem nog twee jaar zal duren. Daarom is Pálmason in The Love That Remains de cameraman, en niet zijn vaste DP, Maria von Hausswolff. “Ik was elke week begonnen met filmen en het lukte ons al vijf jaar niet om Maria naar Höfn, waar ik woon, te laten komen. Ze heeft haar eigen leven en familie in Kopenhagen. Ik had er al 40% van gefilmd, dus het zou raar zijn geweest als ze de rest kwam filmen.”
De productiviteit van Pálmason, zo geeft hij toe, komt ook voort uit lage budgetten: hij kan het zich letterlijk niet veroorloven een pauze te nemen tussen films door. Hij is er echter van overtuigd dat AI geen oplossing is. De spanning van Pálmasons films is immers de authenticiteit van de landschappen, de handgemaakte kwaliteit van de decors (in al zijn kenmerken bouwen de personages gebouwen letterlijk met de hand), en dat ze allemaal duidelijk op celluloid zijn opgenomen.
“Ik was een landschap aan het filmen en ik wilde gewoon de tijd vastleggen die voorbijging en de seizoenen zien”, zegt hij. “Alleen het landschap. Verder niets. Iemand zei: ‘Doe gewoon de VFX.’ Maar dan had ik dat niet gedaan. Ik zou het proces van daar zijn hebben overgeslagen: het filmen, vastleggen en er mijn tijd mee doorbrengen. Duane Michals, een fotograaf, zei het heel goed: het is het verschil tussen het lezen van 100 liefdesverhalen en verliefd worden. Ik word liever verliefd.”
The Love That Remains is nu in de Britse bioscopen te zien.
