Deze documentaire biedt een bitterzoet afscheid van Marianne Faithfull

“Het leek wel een openhartoperatie”, zei Marianne Faithfull tegen de Britse artiesten Iain Forsyth en Jane Pollard toen ze afsloten. Gebroken Engelshun eigenzinnige documentaire over de onnavolgbare singer-songwriter. Faithfull – welbespraakt, heerszuchtig en bloederig, met de zwaar bevochten humor en de geteisterde stem van een overlevende uit de jaren zestig – zou gelukkig nooit een dankbaar of kneedbaar onderwerp zijn. Zelfs verbonden met een zuurstoftank is ze er één helder en scherp gesprekspartner die niet geneigd is tot mythologiseren, en zeker zijzelf niet: ‘Engelachtig blond haar dat in de wind dwarrelt’, leest ze voor uit de bloemrijke liner notes van haar debuutalbum uit 1965. “Nou, dat is onzin.”

Met Broken English bezorgen Pollard en Forsyth Faithfull een documentaire die net zo onconventioneel en gelaagd is als zij. Hun uitgangspunt is het ‘Ministry of Not Forgetting’ – een fictieve instelling onder leiding van acteurs Tilda Swinton en George MacKay, die zich toelegt op het bevrijden van Faithfull van de verharde clichés die haar sinds de jaren zestig zijn blijven hangen, en het rechtzetten van haar kunstenaarschap en invloed. Gedurende de 99 minuten van de film presenteren ze Faithfull een schat aan artefacten en beeldmateriaal uit haar verleden, wat vaak onthullende reacties uitlokt, terwijl ze de meerdere persoonlijkheden van de veerkrachtige muzikant met elkaar in gesprek brengen: de dochter van een MI6-agent en een Oostenrijkse barones (afstammeling van Sacher-Masoch, niet minder); de bedauwde folkzangeres komt net van de kloosterschool en draagt ​​de lijst met verboden boeken van de Katholieke Kerk als haar noordster; het meisje op zuur gewikkeld in de deken van Mick Jagger, vernietigd in de roddelbladen door verhalen die de mannen in haar leven alleen maar sterker maakten; de dakloze heroïneverslaafde die tien jaar lang in een muur in Soho rondspookt; de wijze dook in de jaren tachtig weer op met het puntige, Grammy-genomineerde new-wave-album waaraan deze documentaire zijn naam dankt.

Forsyth en Pollard zeggen dat ze tot actie werden aangezet nadat Faithfull in 2020 Covid had opgelopen en in coma was geraakt (haar tweede, een overdosis in Sydney meegerekend waardoor ze in 1969 zes dagen bewusteloos was). “Gedurende die tijd werkte Warren Ellis geïsoleerd aan de muziek voor She Walks in Beauty, de plaat die ze samen maakten”, zegt Forsyth. “Hij vertelde ons: ‘Ik weet niet of ze dit ooit zal horen.’ We hadden het verlangen naar een herijking van erfgoed. In Groot-Brittannië bleef haar reputatie in de jaren zestig een tijdje steken. We geloofden allemaal een stomme leugen over haar en ze werd nooit volledig erkend als kunstenaar.”

En dus benaderden ze haar na het herstel van Faithfull en gewapend met referenties van Nick Cave en Ellis (die de vlotte, elegische documentaire 20.000 Days on Earth maakten) met hun pitch. “Ons Het kernidee was Krapp’s Last Tape van Samuel Beckett, een portret van een oude kunstenaar die terugkijkt op zijn leven”, zegt Pollard. “Je ziet een personage dat moeite heeft om zichzelf opnieuw te bezoeken in zijn jonge jaren. Het was dit idee van een krachtmeting, dat moment waarop je je verleden in een gang tegenkomt en ziet wat het met je doet.”

“We gebruiken vaak taal in onze kunst; veel van onze werken in Tate Modern spreken met elkaar”, zegt Forsyth. “We wilden het met Marianne doen, zodat we haar verleden samen zien komen en één stem worden.”

MacKay kreeg de formidabele taak om Faithfull te interviewen, terwijl hij een slakkenhuis droeg, zodat de artiesten hem konden aanmoedigen terwijl hij door de toetsstenen van haar leven vorderde. Hij biedt een tastbare menselijke tegenhanger van de massa archiefinterviews die Forsyth en Pollard hebben samengevoegd met verschillende mannelijke presentatoren die Faithfull door de jaren heen hebben betutteld en afgewezen: “Die aflevering duurde oorspronkelijk twee keer zo lang omdat er zoveel van was, veel ervan was griezelig en vrouwonvriendelijk”, zegt Pollard. “Je kunt op de beelden zien hoe ongemakkelijk ze zich voelt, tot het punt waarop haar mond trilt, maar ze komt er steeds weer op terug. Ze was een overlever. En wat ik heb herkend in een aantal van de grote artiesten met wie we het voorrecht hebben gehad om mee te werken – Nick Cave, Scott Walker, Gil Scott Heron – is dat dit ongelooflijke moment vooruit is gegaan.”

Deze weigering om in het verleden te blijven hangen, maakte Faithfull geliefd bij volgende generaties muzikanten; op Broken English, een handvol stappen vooruit om haar liedjes te coveren, waaronder Beth Orton, die zichzelf leerde zingen door naar de platen van Faithfull te luisteren, Jehnny Beth, die haar rauwe, expliciete takedown van een ex aanpakt, Why d’Ya Do It?, en Courtney Love, die onmiddellijk vroeg om Lonely, Painful, Painful, Times Square Man uit 1983 te coveren: omdat ik denk dat Marianne en Courtney het allebei beu waren om met elkaar vergeleken te worden, “zegt Pollard: ‘Maar je kunt niet anders dan nadenken over de gelijkenis van de ervaring: hoe Courtney door de media werd opgepakt als medeplichtige aan Kurt, en nooit als een op zichzelf staande kunstenaar werd beschouwd. Al die bagage was in de kamer toen we het opnamen. Ze begrepen elkaar.”

Maar wat het meest ontroerend is, Faithfulls vertolking van Misunderstanding (van haar album Negative Capability uit 2018), bijgestaan ​​door Cave en Ellis, is het meest ontroerend: het was haar laatste optreden. Ze stierf vorig jaar, na vele jaren, op 78-jarige leeftijd Jarenlang dienst gedaan als een excentrieke, met rook omhulde grande dame, die de rechtbank bekleedde in een appartement in Montparnasse, tot aan het plafond vol met boeken van haar geliefde decadente romantici. De laatste incarnatie van haar had een andere rol kunnen zijn die ze speelde, maar deze keer was het een van haar keuze, en zoals geïllustreerd in Broken English speelde ze die met koninklijke genialiteit.

Broken English van Iain Forsyth en Jane Pollard verschijnt op vrijdag 20 maart