“Keer op keer vertoont de wereld een regelmatige onregelmatigheid… In het geestesoog is een fractal een manier om oneindigheid te zien.”
Als je een blad onder een microscoop zou onderzoeken, je zou zien een vertakkend netwerk van aderen dat vloeistof verdeelt in een patroon dat zich herhaalt naarmate je beter kijkt. Op dezelfde manier zou een microscopisch beeld van een sneeuwvlok kristallijne structuren onthullen die zich herhalen en vanuit het midden ontspruiten. Maar je hebt niet altijd een microscoop nodig om deze verschijnselen te zien; ze kunnen ook worden waargenomen in de spiralen van planten, rivieren, beken, bliksem door de lucht, schors en takken. Als je ze eenmaal gaat zoeken, zijn ze overal in de natuur: fractals.
Voor het eerst genoemd door de in Polen geboren wiskundige Benoit Mandelbrot, fractals verwijzen naar complexe, onregelmatige geometrische vormen die meestal bij benadering zijn zelf-gelijkenis-vormen waarvan de afzonderlijke delen het geheel weerspiegelen. De patronen van dergelijke objecten worden herhaald op zowel kleine als grote schalen, en gaan tot in het oneindige door, zodat elk geïsoleerd onderdeel er hetzelfde uitziet als het wordt vergroot. Op zichzelf gezien lijken hun vormen misschien willekeurig, maar in hun context geplaatst onthullen ze een configuratie die allesbehalve is. Het concept van ‘isolatie’ is op zichzelf kunstmatig: alles in het universum bestaat in een grotere context. We splitsen het alleen op, zodat we het kunnen proberen te begrijpen.
Enkele van de meest bekende voorbeelden van fractals zijn degenen die bevatten Fibonacci-reeks: een verzameling getallen waarbij elk de som is van de twee ervoor: nul, één, één, twee, drie, vijf, acht, enzovoort. Als je een getal in de reeks deelt door het getal ervoor, krijg je de constante phiook wel de gulden snede genoemd. Dit patroon verschijnt in spiraalplanten, dennenappels, vorming van bloemblaadjes en zaden, slakken- en nautilusschelpen, orkanen en sterrenstelsels. Het maakt zelfs deel uit van ons: de verhoudingen van onze gezichten en ledematen en ons DNA.
Dus wat gebeurt er als we een fractaal begrip toepassen op de systeemtheorie en… verandering doorvoeren? IN Opkomende strategieschrijft auteur Adrienne Maree Brown: “In een fractale opvatting ben ik een eenheid ter grootte van een cel van het menselijk organisme, en ik moet mijn leven gebruiken om een verschuiving in het systeem te exploiteren door Hoe Ik ben net zoveel als met de dingen die ik maak. Het betekent daadwerkelijk in mijn leven zijn, en het betekent dat ik mijn waarden in mijn dagelijkse besluitvorming breng. Elke dag moet met een intentie geleefd worden.”
Ik geloof niet dat de fractaaltheorie ons moet instrueren om ons alleen te concentreren op individueel gedrag, in plaats van op collectieve actie breek het binaire getal over het geheel genomen). Degenen in leiderschapsposities die in staat zijn ingrijpende systeemveranderingen door te voeren, moeten dat doen, en wel met spoed. Maar de realiteit is dat velen zich niet in die positie bevinden – en wanneer we worden geconfronteerd met de mondiale aard van de problemen waarmee we worden geconfronteerd, kan te groot denken ons verlammen tot inactiviteit. Zoals Jane Goodall opmerkte, is dit het ‘denk mondiaal, handel lokaal’-probleem dat we vaak horen. Zij ingelijst het andere: “Denk lokaal en dan heb je de moed om mondiaal te handelen.”
De wortel van het woord fractaal is gebrokenLatijn voor “gefragmenteerd” of “gebroken”. Het is een treffende beschrijving van hoe het voelt om de toestand van onze wereld te observeren. Maar de fractaaltheorie herinnert ons er ook aan dat we deel uitmaken van die wereld. En hoewel het idee van een geïsoleerd individu kunstmatig kan zijn, is het een nuttig hulpmiddel om het grotere evenwicht dat ons verbindt te begrijpen en uiteindelijk te beïnvloeden. Het stelt ons in staat de chaos te begrijpen, zodat we effectief kunnen handelen binnen onze invloedssferen: onze dagelijkse gewoonten en gedragingen, onze gemeenschappen en relaties.
Hoewel het onmiskenbaar overweldigend is, kan het besef dat we deel uitmaken van de gebroken patronen die onze planeet belasten, ook kracht geven. Wij zijn misschien een weerspiegeling van het geheel, maar het geheel is ook een weerspiegeling van ons. Als een deel van een fractal verandert, heeft de rest geen andere keuze dan dit voorbeeld te volgen. Hoe individueel en onregelmatig we ook lijken, we zijn fracties van een geheel, fractals binnen fractals, in staat om systemen te veranderen door onszelf te veranderen –een spiraal die zowel naar buiten als naar binnen leidt.
