Lina Filipovitsj

Dit interview met Lina Filipovich onderzoekt haar feministische herovering van religieuze en politieke symbolen, en transformeert deze in rituelen die het patriarchale gezag, het geheugen en de culturele macht uitdagen. Haar praktijk omvat textiel, geluid en performance en omvat rituelen als zowel een persoonlijke als collectieve ervaring. Door middel van elektro-akoestische composities, tactiele installaties en quasi-ritualistische optredens creëert ze meeslepende omgevingen die uitnodigen tot onderdompeling, participatie en kritische reflectie. Technieken die historisch geassocieerd zijn met vrouwen- en queer-ambachtstradities, zoals patchwork, felle stoffen en hergebruikte materialen, worden vormen van esthetische ongehoorzaamheid en culturele bevestiging. Haar werk is diep geïnspireerd door vragen over historisch geheugen en politieke symboliek: in plaats van deze symbolen uit te wissen, reactiveert ze ze om hun overgeërfde betekenissen te transformeren, de hardnekkigheid van ideologische macht te confronteren en te onderzoeken hoe kunst kan functioneren als een beschermend en transformatief ritueel. Lina Filipovich presenteert momenteel haar werk op de Salon de Montrouge, waar haar installatie kijkers uitnodigt in een gedeelde ruimte van geluid, materiaal en lichamelijke ervaring. De tentoonstelling is te zien tot 1 maart 2026 en biedt een goede gelegenheid om kennis te maken met haar praktijk, die dominante verhalen uitdaagt en tegelijkertijd nieuwe vormen van collectief bewustzijn en verzet voorstelt.

Je werk beperkt zich niet tot het bekritiseren van de religieuze iconografie, maar construeert een nieuwe feministische mythologie. We merken vaak dat we moeten kiezen tussen het van binnenuit hervormen van patriarchale religies of het helemaal opgeven ervan. In je werk lijkt het alsof je jezelf in een ruimte plaatst waar je religieuze symbolen niet vernietigt, maar ze juist toe-eigent en transformeert. Wat is het idee achter deze aanpak?

Dank u voor deze vraag, omdat het mij in staat stelt mijn standpunt in deze complexe tussenpositie te verwoorden. Ik geloof dat religie ook deel uitmaakt van de persoonlijke identiteit, dus in mijn werk probeer ik niet het geloof zelf te deconstrueren, maar eerder het autoritarisme en het patriarchaat dat er historisch mee geassocieerd is. Religie is een van de instituties die de mechanismen van onderwerping creëert, regels, dogma’s en normen afdwingt, en het is precies dit dat ik in mijn praktijk in twijfel wil trekken. Ik waardeer ook de manier waarop François Vergès de relatie tussen religie en feminisme onderzoekt in zijn boek Feminism Decolonial. Toe-eigening is een strategie die ik gebruik om oude symbolen en mythen te reactiveren door middel van een subjectieve en intieme ervaring die ze openstelt voor nieuwe betekenissen. Ik geloof dat subjectiviteit en het irrationele een manier kunnen zijn om autoritarisme te weerstaan. In mijn praktijk gebruik ik niet alleen christelijke beelden, maar ook occulte symbolen die vaak zijn gebruikt door verschillende tegenculturele stromingen, bijvoorbeeld de metalcultuur, psychedelische rock en New Age of esoterische stromingen. Veel van deze bewegingen eigenden zich mystieke of occulte symbolen toe, maar ze waren vaak patriarchaal of vrouwonvriendelijk, zelfs in tegenculturele contexten. Mijn werk probeert deze symbolen te herinterpreteren vanuit een feministisch perspectief.

In je uitvoeringen gebruik je gedecontextualiseerde liturgische klanken en transformeer je deze via donkere elektro-akoestische texturen. Denkt u dat geluid een bijzondere kracht heeft om religieuze en patriarchale autoriteit te desacraliseren, misschien op een directere of diepgewortelde manier dan beeld?

Ja, ik denk dat geluid de bijzondere kracht heeft om te desacraliseren, omdat het rechtstreeks op het lichaam inwerkt en de taal en interpretatie omzeilt voordat je het kunt rationaliseren. Je kunt de autoriteit ontwrichten terwijl je de affectieve lading levend houdt. Geluid is voor mij een intuïtief medium. Tijdens het componeren of optreden vertrouw ik sterk op improvisatie, wat helpt om de herinterpretaties persoonlijk en subjectief te maken. In mijn beeldende praktijk kost het voorbereidende werk veel meer tijd en energie. Ik begin vaak met lezen en onderzoeken om een ​​verhaal of concept te vinden waarin ik opnieuw wil investeren. Vervolgens werk ik aan schetsen, composities en kleuren, waarbij ik vaak een volledig papieren model van het beeld maak, dat ik later vertaal in textiel en andere teruggewonnen materialen. De vele stappen die erbij betrokken zijn, maken de visuele praktijk minder intuïtief dan audio, maar beide zijn voor mij manieren om dezelfde concepten te verkennen.

Jouw optredens nemen ook de vorm aan van rituelen, rituelen van intimiteit en ongehoorzaamheid tegelijk. Welke rol speelt ritueel vandaag voor jou?

Het is voor mij een quasi-ritueel, eerder een symbolische, artistieke vorm van ritueel dan een ‘echte’ vorm. Het is een manier om bestaande rituelen binnen de context van de kunst te deconstrueren. Ik beschouw het als een persoonlijke en intieme praktijk waarmee ik gebaren, geluiden en materialen kan verkennen op een manier die zowel introspectief als performatief is. Door deze vorm van ritueel kan ik de systemen van macht en patriarchaat die deze rituelen vaak belichamen, in twijfel trekken en deconstrueren. Deze quasi-rituelen zijn ook een manier om het publiek te betrekken bij een gedeelde ervaring. Tijdens mijn tentoonstelling in de Salon de Montrouge presenteerde ik een geluidsinstallatie die bedoeld was om het textiel te activeren. Het idee was om het interactief te maken, waardoor het publiek verschillende instrumenten, zoals stenen of een kalimba, kon manipuleren terwijl hij op een lappendeken lag, gerangschikt als een ritueel tapijt. Het was een uitnodiging om deel te nemen aan een collectief ritueel van geluid maken en aandachtig luisteren.

In je werk Gevallen sterje activeert propagandabeelden op een liturgische manier, alsof het overblijfselen zijn van een giftige macht die een ideologische herinnering in zich draagt ​​en een energie die nog steeds werkzaam is. Denkt u dat het, in een historisch moment waarin veel beelden van patriarchale, kapitalistische en kolonialistische figuren worden uitgedaagd of vernietigd, krachtiger is om deze ‘symbolen’ te vernietigen of ze terug te winnen en hun betekenis te transformeren?

Belangrijk om te vermelden is dat mijn optreden niet plaatsvond in de stad Boedapest zelf, waar tegenwoordig dergelijke Sovjet-propagandabeelden niet meer te zien zijn, maar in het Memento Park aan de rand van de stad, dat dienst doet als een soort begraafplaats van ideologieën. Veel beelden daar zijn beschadigd of vernield tijdens de Hongaarse Revolutie van 1956. Ik benaderde mijn optreden als een confrontatie met een complexe geschiedenis, inclusief die van mijn eigen land, Wit-Rusland, waar een soortgelijk proces van ‘desacralisering’ van de Sovjetperiode nog niet heeft plaatsgevonden. In Wit-Rusland staan ​​veel van deze beelden nog steeds in de openbare ruimte, met uitzondering van de beelden van Stalin, die kort na zijn dood in 1953 werden verwijderd. De kracht van deze beelden ligt niet alleen in hun fysieke aanwezigheid, maar ook in de betekenissen en herinneringen die ze met zich meedragen. Het vernietigen van deze symbolen kan louterend zijn en een breuk betekenen met de onderdrukkende geschiedenis, maar het risico bestaat dat de complexiteit van het verleden en de gesprekken die het nog steeds kan uitlokken, worden uitgewist. In mijn voorstelling Fallen Star heb ik ervoor gekozen om symbolen van onderdrukking te transformeren in instrumenten van contemplatie en verzet. Het is een manier om de politieke trauma’s en geschiedenissen die postsocialistische landen in de 20e eeuw hebben meegemaakt, vertegenwoordigd in deze beelden, onder ogen te zien en deze te activeren op een manier die dient als middel tot erkenning en verwerking. Ik zie deze voorstelling als een ritueel dat beschermt tegen autoritarisme, nationalisme, vreemdelingenhaat en patriarchale krachten die, zoals we vandaag de dag zien, blijven voortduren en zelfs versterken.

Je maakt gebruik van technieken als patchwork en zeefdruk die traditioneel geassocieerd worden met vrouwenwerk en vaak als ‘minder’ worden beschouwd. Zie jij het gebruik van deze materialen en technieken als een manier om de mannelijke hiërarchieën in de kunstgeschiedenis uit te dagen en een nieuwe definitie te geven van wat als culturele macht wordt beschouwd?

Ja, absoluut. Ik kies bewust voor deze materialen, samen met felle kleuren, pailletten en texturen, als symbolen van weerstand en ongehoorzaamheid. Ze sluiten zich niet aan bij de burgerlijke ‘goede smaak’, maar bij de popcultuur, collectieve vakkennis en vormen van esthetiek die historisch geassocieerd worden met vrouwen en homogemeenschappen. Dit is ook een manier om opnieuw verbinding te maken met territoria en beeldtalen die binnen de dominante kunstgeschiedenis lange tijd als perifeer of illegitiem werden beschouwd.

Wat is volgens jou de verantwoordelijkheid van kunst bij het actief confronteren van machtsstructuren, en welke rol heeft de kunstenaar bij het creëren van ruimte voor bewustzijn, transformatie en onderdompeling?

Persoonlijk heeft de context waarin ik ben geboren en getogen mij doen twijfelen aan de machtsstructuren waarmee ik mijn hele leven te maken heb gehad. De politieke situatie in Wit-Rusland is complex en het historische moment dat we meemaken is uiterst gespannen. Toch voel ik deze verantwoordelijkheid overal, zelfs buiten landen met sterke autoritaire tendensen, omdat niemand daar volledig tegen wordt beschermd en we allemaal ideeën van gelijkheid, vrijheid en non-conformiteit moeten verdedigen.

Lina Filipovitsj

@linafilipovitsj

Interview door Aurora Piedigrossi

@_auralies

Nieuwsbron