Een dodelijk virus verwoest de samenleving en verandert deze ten kwade. Een fascistische leider regeert het land, en zijn idioten zorgen ervoor dat mensen van de straat verdwijnen. Presentatoren van late night talkshows worden het zwijgen opgelegd omdat ze zich uitspreken tegen het regime. Dit alles beschrijft de plot van V voor Vendetta, maar er is niet meer nodig dan een vluchtige lezing van de recente krantenkoppen om te zien waarom de dystopische graphic novel-aanpassing tegenwoordig, twintig jaar na de release, bijzonder relevant zou kunnen zijn. Het zou echter verkeerd zijn om dat te zeggen V voor Vendetta voorspelde de toekomst, en het is bepaald niet de perfecte film voor onze tijd. In plaats daarvan hebben de afgelopen twintig jaar een sentiment onderstreept dat altijd aanwezig was in de film uit 2006, maar mogelijk begraven lag onder de gestileerde actie, het iconische masker en de afbeeldingen van rechtvaardig verzet. V voor Vendetta is heel verdrietig.
De legendarische stripauteur Alan Moore was dat niet van plan V voor Vendetta om een weerspiegeling te zijn van het Amerika van de jaren twintig, toen hij eind jaren tachtig de graphic novel schreef. Het was ook niet bedoeld als een weerspiegeling van het Amerika van de jaren ’00 en als reactie op het Bush-tijdperk en de oorlog in Irak, al was dat wel waar het script van de Wachowski’s op reageerde. Moore, die de film heeft afgewezen op dezelfde manier waarop hij vrijwel alle bewerkingen van zijn werk heeft afgewezen, was boos op het Groot-Brittannië van Margaret Thatcher en stelde zich een dystopische Engelse toekomst voor waarin een gemaskerde anarchistische terrorist vocht tegen een fascistische staat. Moore, die bekendstaat als een vrek – en in de meeste gevallen terecht – zou waarschijnlijk niet graag willen horen dat een Yankee de filmversie vindt van een verhaal dat hij bijna veertig jaar geleden schreef, zo relevant, omdat hij het verhaal om een heel specifieke reden schreef. (Hij is waarschijnlijk ook pissig, maar niet verrast, door de ontwikkeling van de tv-aanpassing HBO.)
Met Hugo Weaving als de welsprekende en dodelijk gemaskerde terrorist V en Natalie Portman als een jonge vrouw die betrokken raakt bij zijn campagne tegen de Britse fascistische bondskanselier (John Hurt). V voor Vendetta was een stripboekfilm uit het tijdperk vlak voordat superhelden de kassa volledig overnamen. De start van de MCU in 2008 betekende ook het einde van het Bush-tijdperk, en zo V voor Vendetta ontwikkelde zowel op blockbusters geïnspireerde actie als de politieke realiteit van de mondiale oorlog tegen het terrorisme, zoals geïnterpreteerd door Moore’s graphic novel. Als je nu nog eens goed kijkt, botsen deze twee instincten en verwarren ze de thema’s een beetje. Terwijl hij messen tevoorschijn haalt en knokploegen doodt, is V een echte stoere held. V is een goede kerel die het kwaad bestrijdt en de massa voor een nobel doel verzamelt. De schurken zijn, ondanks dat ze Brits zijn, gecodeerd als een Amerikaans waarschuwend verhaal. In de verklarende dialoog wordt herhaaldelijk vermeld hoe de ‘Amerikaanse oorlog’ ervoor zorgde dat de staten instortten en dat in zijn kielzog een extreem conservatief Groot-Brittannië opkwam. De gewelddadige, rechtvaardige held kan een vervanger zijn voor het liberalisme, de schurken een ‘wat als?’ overdrijving van het neoconservatisme.
In 2006 was het gemakkelijker te zien V voor Vendetta als een verhaal over een dystopische toekomst en de gemaskerde man die de boel redt. Dit was uiterst naïef. Het is moeilijker om naïef te zijn in 2026, deels omdat sommige delen van V voor Vendetta die twintig jaar geleden nog fantastischer leken, zijn nu in een bepaalde versie werkelijkheid geworden. St. The Mary’s Virus van de film is visceraal veel enger nu het publiek de COVID-19-pandemie heeft meegemaakt. De annulering van Stephen Colbert’s Late show of opschorting van Jimmy KimmelLive! afgelopen herfst nadat de regering-Trump had geprotesteerd dat de inhoud van zijn show lang niet zo extreem was V voor Vendetta’s equivalent, wanneer Stephen Fry’s presentator van een talkshow wordt geslagen, ontvoerd en geëxecuteerd na een Benny Hill-achtige parodie op kosten van de bondskanselier. Toch zijn de parallellen op de neus voldoende. Gemaskerde agenten op straat, spandoeken met het gezicht van de dierbare leider die overheidsgebouwen sieren, pratende hoofden die waarschuwen voor de ‘anderen’ die de kracht en eenheid van de natie bedreigen… Het is veel, cumulatief.
Natuurlijk alleen voor nu zo beïnvloed worden V voor Vendetta’s resonantie zegt weinig over iemands privilege. Twintig jaar geleden was er onrecht in dit land en in de wereld. Aan alle gelukkige toeschouwers die hebben gekeken V voor Vendetta in 2026 en vermaakt door de fantasierijke dystopie, waren er mensen die al veel meer een leven leidden dat leek op de sombere samenleving die op het scherm wordt afgebeeld. De film wist toen wat hij deed en liet dat goed zien; het is alleen zoveel moeilijker te ontkennen hoeveel duidelijker de overeenkomsten in 2026 zijn. Het corrupte, fascistische Engeland waartegen V vecht lijkt minder een metafoor voor waar we naartoe gaan dan een scheve weergave van waar we al zijn.
V voor Vendetta was vooruitziend, maar het is bepaald niet de perfecte film voor onze tijd.
David Appleby/Warner Bros/Dc Comics/Kobal/Shutterstock
Ironisch genoeg is er één manier V voor Vendetta voelt zich nu minder relevant dan twintig jaar geleden; Guy Fawkes-masker V draagt. De hackergroep Anonymous adopteerde het masker na de release van de film en lanceerde in de jaren 00 en 10 een reeks cyberaanvallen gericht op de Scientology Kerk, de Russische regering en anderen. Jouw kilometerstand kan variëren afhankelijk van hoe rechtvaardig of effectief dit hacktivisme was, maar hun gebruik van het Guy Fawkes-masker zou bijna als troost kunnen worden gezien: V voor Vendetta’s dystopie is een fictieve toekomst, en toch hebben we in het echte leven een versie van de goede kerel die al terugvecht. Anonymous bestaat nog steeds in een of andere vorm, maar ze zijn veel minder alomtegenwoordig, en je ziet het Guy Fawkes-masker niet vaak op het nieuws – je ziet alleen het soort dingen waar V tegen vocht toen hij het droeg.
Er zijn tegenwoordig genoeg helden die terugvechten tegen onrecht zonder dat ze een Guy Fawkes-masker nodig hebben. Het meest inspirerende, optimistische deel van V voor Vendetta komt aan het einde, wanneer normaal gesproken elke dag mensen opstaan. Het is een hoopvolle en belangrijke opmerking om de film te beëindigen als je bedenkt hoeveel triester het is om tegenwoordig naar te kijken. De epische delen voelen nep aan en de verontrustende delen voelen echter aan. Misschien is dit hoe het altijd uitgedrukt had moeten worden: de sombere weergave van het leven in een fascistische staat is een centraal onderdeel van V voor Vendetta’s kracht als film. De film is niet veranderd; we zijn gewoon beter in staat om het te herkennen.
