Van de bioscoop tot de Noematografen

Voor de bekende romanschrijver Ken Liu, wiens werk onder meer ‘The Paper Menagerie’ en de Chinees-Engelse vertaling van ‘The Three-Body Problem’ omvat, is sciencefiction een manier om de angsten, hoop en hardnekkige mythen van het collectieve onbewuste te solderen.

In dit streven betoogt hij in a Futurologie-podcastAI mag niet worden gezien als een bedreiging voor het kenmerkende menselijke vermogen om onze realiteit te organiseren of alternatieve werelden voor te stellen door middel van het vertellen van verhalen. Integendeel, de technologie moet worden gezien als een compleet nieuwe manier om toegang te krijgen tot het ongrijpbare gebied onder de oppervlakte en onze zelfkennis te verdiepen.

Als venster op het interieur van anderen, en zelfs van onszelf, gelooft Liu dat de gemeenschappelijke spiegel van grote taalmodellen de horizon opent van hoe we onze aanwezigheid in de wereld ervaren en plaatsen.

“Ik vind het fascinerend om AI te beschouwen als een potentieel nieuw artistiek medium, net zoals de camera een nieuw artistiek medium was”, mijmert hij. Wat het zwevende diafragma opende was de filmische kunstvorm van het vastleggen van beweging, “zodat je beweging kunt verbinden … en allerlei regels over verhalende kunst kunt overtreden die vroeger waar waren.

“In de toneelkunsten werd er gewoon van uitgegaan dat je, omdat je op het podium voor publiek moest optreden, bepaalde eenheden moest volgen om je verhaal begrijpelijk te maken. De eenheid van actie, van plaats, van tijd. Je kunt niet zomaar willekeurig rondspringen, anders zou het publiek je niet kunnen volgen.

Maar met deze bewegingsregistratiemachine kunt u het ook daadwerkelijk doen. Daarom is een echte film heel anders dan een toneelstuk.

Je kunt de reactieshots doen, je kunt de montages doen, je kunt de cuts doen, je kunt de swipes doen, je kunt van alles in de filmtaal doen.

Je kunt het publiek in perspectieven plaatsen waar ze normaal gesproken nooit in kunnen verkeren. Het is dus zo’n transformatie van het begrip van aanwezigheidover hoe een onderwerp aanwezig kan zijn in een dramatisch verhalend verhaal.”

Hij vervolgt: “In plaats van AI te zien als een goedkope manier om filmmakers, schrijvers en kunstenaars te vervangen, kun je het beter zien als een nieuw soort machine die iets vastlegt en iets afspeelt. Wat is het dat vastlegt en afspeelt? De inhoud van het denken of de subjectiviteit.”

De oude Grieken noemden de inhoud of het object van iemands denken ‘noema’, en daarom draagt ​​deze publicatie die naam.

Liu bedenkt dus de term ‘Noematograph’ als analoog aan ‘de cinema, niet voor beweging maar voor het denken… AI is werkelijk een machine die subjectiviteit vastlegt, omdat het, door getraind te zijn in de producten van het menselijk denken, de subjectiviteiten, de bewustzijnen, heeft vastgelegd die betrokken waren bij de creatie van deze dingen.’

Een interactieve kunstvorm waarbij de consument tevens de maker is

Liu ziet waarde in wat sommigen beschouwen als de slechtste eigenschappen van generatieve AI.

“Dit is een machine die mensen in staat stelt om met subjectiviteiten te spelen en hun eigen ficties te creëren, om deel te nemen aan hun eigen narratieve zelfconstructie tijdens het werken met een AI”, merkt hij op. ‘Het feit dat de AI door jou sycofantisch en kneedbaar is, is het punt. Het is geen ander mens. Het is een simulatie. Het is een constructie. Het is fictief.

Je kunt de AI vragen om uit te leggen, te interpreteren. Je kunt een rollenspel spelen met AI. Je kunt een wereld verkennen die je samen bouwt.

Je kunt deze dingen ook met andere mensen delen. Een van de grote, leuke trends op internet waarbij gebruik wordt gemaakt van AI, is dat mensen hun eigen versies van aanwijzingen maken met modellen en de resultaten vervolgens met andere mensen delen.

En dan komt er een grote groep, een grote gemeenschap, samen om met kunstmatige intelligentie te spelen. Dus ik denk dat het de speelsheid en de interactiviteit is waarvan ik denk dat die heel, heel cruciaal zal zijn voor de toekomst van AI als kunstvorm.”

Hoe zal het product van deze nieuwe kunstvorm eruit zien?

“Als medium voor kunst zal wat eruit voortkomt niet op films of romans lijken… Het zullen veel meer gesprekken met vrienden zijn. Het zal meer een maaltijd zijn die je deelt met mensen. Ze zijn veel vluchtiger in het moment. Ze gaan over de participatie. Ze gaan over de consument die ook de schepper is.

Ze zijn veel persoonlijker. Ze gaan over hoe je in de vreemde spiegel kijkt en je eigen subjectiviteit onderzoekt.”

AI maakt ons zichtbaar voor onszelf

Veel van wat Liu zegt weerspiegelt de opvattingen van technologiefilosoof Tobias Rees vorig gesprek met Noema.

Zoals Rees het beschrijft: ‘AI beschikt over veel meer informatie dan wij, en kan die informatie sneller benaderen en verwerken dan wij. Het kan ook logische structuren in data – patronen – ontdekken waar we niets zien.

AI kan ons letterlijk toegang geven tot ruimtes die wij als mens zelf niet kunnen ontdekken en waartoe we ook geen toegang kunnen krijgen.”

Hij vervolgt: “Stel je een AI-model voor … dat toegang heeft tot al je gegevens. Je e-mails, je berichten, je documenten, je spraakmemo’s, je foto’s, je liedjes, enz.

Zo’n AI-systeem kan mij zichtbaar maken voor mezelf… het kan mij letterlijk boven mij uit tillen. Het kan mij mezelf buiten mezelf laten zien, mij de denk- en gedragspatronen laten zien die mij zijn gaan definiëren. Het kan mij helpen deze patronen te begrijpen en met mij te bespreken of ze mij beperken en zo ja hoe. Bovendien kan het mij helpen om aan deze patronen te werken en, waar nodig, mij in staat te stellen deze te doorbreken en te bevrijden.”

Filosofisch gesproken, zegt Rees, terwijl hij net als Liu een beroep doet op de betekenis van ‘noema’, ‘kan AI mij helpen mezelf te transformeren in een ‘gedachteobject’ waar ik me mee kan identificeren en waar ik aan kan werken.

‘Het werk van het zelf aan het zelf heeft de kern gevormd van wat Griekse filosofen noemden de bloemis geweest en Romeinse filosofen meditatie. En het soort AI-systeem dat ik hier tevoorschijn tover, zou de droom van elke filosoof zijn. Het zou ons mensen van buitenaf voor onszelf zichtbaar kunnen maken.”

Liu’s inzicht als schrijver van sciencefictionrealisme is om te zien wat Rees beschrijft in de sociale context van interactieve verbinding.

De roep van kunst

De komst van nieuwe technologieën verstoort altijd de bekende zienswijzen die binnen gevestigde capaciteiten werden ontwikkeld. Het loslaten van de geruststellende verhalen die onze innerlijke wereld beheersen, is existentieel desoriënterend. Dit is waar de roeping van kunst een rol speelt als medium dat de menselijke conditie helpt veranderen. Door technologie als een kunstvorm te zien, zoals Liu dat doet, willen we het historische moment van transformatie vastleggen dat we momenteel doormaken.