Terwijl de controversiële verfilming van Emerald Fennell uitkomt, bekijken we de beklijvende roman van Emily Brontë onder de loep, van de afbeeldingen van sensualiteit tot het ontbreken ervan. van moraliteit
Wuthering Hoogten auteur Emily Brontë blijft een van de meest raadselachtige figuren uit de Engelse literatuur. Als teruggetrokken domineesdochter die sterk gehecht was aan het woeste landschap van de heidevelden van Yorkshire, had ze tegen de tijd dat ze nog maar 30 jaar oud was, een van de meest bijzonder amorele en obsessieve romans geschreven die ooit zijn geschreven – een heel ander soort romantische fictie dan de kenmerkende ridderlijkheid van haar voorganger Jane Austen of de morele moraal van haar voorganger Charles Austen.
Het verhaal draait om de families van twee huizen: Wuthering Heights, een stevige boerderij op een blootgestelde heuvel, en Thrushcross Grange, een groter huis in een beschutte vallei. Beide families raken dodelijk verstrikt in de destructieve passie van Catherine (Cathy) Earnshaw en Heathcliff, een vondeling die door Cathy’s vader naar Wuthering Heights werd gebracht. Hun liefde is het buitengewone en verschrikkelijke hart van de roman, waarvan de gevolgen generaties lang doorwerken.
Deze gotische romance heeft generaties lezers over de hele wereld achtervolgd, waarbij Cathy en Heathcliff in de culturele verbeelding vereeuwigd zijn als avatars van dramatische, winderige liefde. Van Sylvia Plath aan Muriel Spark, Daphne du Maurier en Patricia LockwoodBrontë’s brute liefdesverhaal blijft schrijvers fascineren. Cathy’s klaagzang, “Let me in your window”, is het spookachtige refrein van het beroemde lied van Kate Bush, terwijl Simon Rocha heeft Emily Brontë aangehaald als invloed voor haar romantische ontwerpen. De nieuwe film van Emerald Fennell is slechts de laatste in verschillende verfilmingen, waaronder de Bollywood-remake Dil Diya Dard Liya (1966) en een Japanse bewerking uit 1988 die het verhaal van de samoerai in het feodale Japan nabootst. De invloed van Wuthering Heights is diepgaand; het is doorgedrongen en veranderd in de populaire cultuur, in Cathy’s woorden, “als wijn door water”.
Lees verder om meer te weten te komen over Wuthering Heights, van het tragische leven van auteur Emily Brontë tot de symboliek achter de angstaanjagende afbeeldingen van de natuur.
1. Het landschap is geïntegreerd
Hoewel Wuthering Heights doordrenkt is van het bovennatuurlijke – geesten, mysteries, liefde voorbij het graf – is het geworteld in een reëel en tastbaar landschap. De sombere uitgestrektheid van Yorkshire, met zijn glooiende heide en loodzware luchten, is een integraal onderdeel van het verhaal van Cathy en Heathcliff. Het is meer dan een passieve achtergrond, het is een actief element in het verhaal – het versterkt en verwoordt de gemoedstoestand van de turbulente geliefden en isoleert en bedreigt de inwoners met fel, wisselvallig weer.
Emily woonde in de pastorie van Haworth, met uitzicht op het kerkhof aan de rand van de heide met haar overlevende broers en zussen, Charlotte, Anne en Branwell, en hun domineevader, Patrick. TDe jonge Brontës brachten uren door met het rondzwerven door het ruige landschap, vooral Emily, die Charlotte omschreef als een “kind van de heide”. Dit beeld van Emily als een eenzame figuur op de wilde heide, alleen vergezeld door haar hond, Keeper, is een blijvend punt in het Brontë-verhaal geworden.
2. Er is geen moreel kompas
Een van de vele mythen rond Emily is dat ze op het moment van haar dood in 1848 aan een andere roman had gewerkt (aangenomen wordt dat ze stierf aan tuberculose, verergerd door een verkoudheid die ze had opgelopen tijdens de begrafenis van haar broer – de Brontë-biografie staat vol huiveringwekkende voetnoten). Van dit komende boek is niets meer over, omdat het gerucht gaat dat het manuscript is verbrand door haar zus Charlotte, die besloot dat het te schandalig was om het daglicht te zien. Dat roept de vraag op: wat had er in het volgende boek kunnen staan dat schokkender was dan Wuthering Heights?
Toen het voor het eerst werd gepubliceerd in 1847, onder het androgyne pseudoniem Ellis Bell, werd Wuthering Heights ronduit veroordeeld door Victoriaanse critici. “Jonge dameslezers” kregen het advies het te verbranden. Zelfs nu behoudt Wuthering Heights de macht om te shockeren. Er zijn maar weinig lessen te trekken uit de pagina’s; wreedheid wordt gepleegd omwille van de wreedheid. Er is sprake van sadomasochisme, alcoholisme, wreedheid en misschien wel necrofilie. Baby’s worden over balkons gegooid, puppy’s worden opgehangen, nesten van jongen worden uitgehongerd, mensen worden geslagen en de mieren zijn genadeloos. Liefde is, net als het leven, wreed en kan op elk moment venijnig worden uitgedoofd. En misschien wel het meest schokkend is dat het verhaal wordt gepresenteerd met een onverbiddelijke afwezigheid van oordeel of morele rechtschapenheid.
3. De relatie tussen Cathy en Heathcliff gaat verder dan alleen seks
In de bibliotheek van het Brontë Parsonage Museum (een informatiecentrum voor bezoekende academici en schrijvers) hangt een bord aan een archiefkast met de tekst: “In Austen is seks slechts een kus op de hand. In de Brontës gebeurt alles.” De verkering van Darcy en Elizabeth in Pride and Prejudice verloopt koel en is gebonden aan sociale conventies die zo rigide zijn dat het verschijnen met modder op haar petticoat voldoende is om in beleefd gezelschap opschudding te veroorzaken. In Wuthering Heights worden Cathy en Heathcliff echter wild.
Margot Robbie is onlangs geweest geciteerd zoals zeggen: “Er wordt eigenlijk niet veel gekust in het boek, maar in de film kussen we veel. We kussen overal.” Maar Emily Brontë roept een sensualiteit op die zoveel elementairder en onverklaarbaarder is dan zoiets aards of zwaks als seksueel genot. Cathy en Heathcliff zijn meer dan geliefden; hun passie gaat dieper dan alleen seks. In een van de meest gepassioneerde toespraken uit de literatuur verklaart Cathy: ‘Ik hou niet alleen van Heathcliff, ik is Heathcliff.” Heathcliff koopt de koster om om zijn toekomstige kist dicht bij die van Cathy te plaatsen en de zijkanten van elke kist te breken, zodat hun ontbindende aardse overblijfselen in de grond zullen lekken en zich zullen vermengen.
4. Heathcliff is niet jouw typische sombere antiheld
Uitbeeldingen van Heathcliff zien er misschien uit als een klassieke Byronic-antiheld, maar de hoofdpersoon van Emily Brontë is niet het gemiddelde stereotype uit een periodedrama dat in een jas rondloopt. Als indringer en buitenstaander is het zijn verschijning in het verhaal die in wezen de ondergang van beide families in gang zet.
Zijn anders-zijn wordt in het boek benadrukt door zijn onbekende afkomst en zijn etniciteit – hij wordt beschreven als “schipbreukeling”, een “zigeuner” en een “Lascar” (een Zuid-Aziatische zeeman). Zijn uiterlijk staat centraal in zijn status als buitenstaander, maar het is de dierlijke aard van Heathcliff die hem echt onderscheidt van de lieve schurken uit andere romantische fictie. Hij wordt voortdurend in wilde termen beschreven: een “gekke hond”, een “onverwonnen wezen”, een “wild beest”. Hij is een meedogenloze, gewelddadige misbruiker, hebzuchtig en wraakzuchtig, onverbiddelijk boos en obsessief. Twee keer laat hij Cathy’s lichaam opgraven omdat hij haar gezicht wil zien. Zijn liefde voor Cathy is zijn verlossende eigenschap, maar het is ook de kracht die hem tot extreme onmenselijkheid dwingt.
5. Heeft Emily Brontë ooit een minnaar gehad?
Er is door de jaren heen veel gespeculeerd over de vraag of er een echt sjabloon voor Heathcliff in Emily’s leven bestaat. Er bestaat een hardnekkig idee dat geen enkele ongehuwde jonge vrouw in een dorp in Yorkshire ooit de verbeeldingskracht had kunnen bezitten om zo’n liefdesrelatie te creëren zonder de passie van Cathy en Heathcliff te vertalen naar geleefde ervaringen.
De film Emily uit 2022 met in de hoofdrol Emma Mackeyconcentreerde zich op Brontë’s fictieve romance met een echte figuur en vriend van de familie. Maar er is geen geloofwaardig bewijs dat erop wijst dat ze een minnaar van welke aard dan ook had. Als je de vroege schrijfsels van Emily Brontë bestudeert – de melodramatische verhalen die zich afspelen in een fictief koninkrijk, geïnspireerd door Byron, Walter Scott en de gotische literatuur – is het heel goed mogelijk dat de romantiek van Cathy en Heathcliff volledig uit haar verbeelding voortkwam. Hun passie gedijt in ieder geval meer in de verbeelding dan ooit het geval zou kunnen zijn in het echte leven.
Wuthering Heights verschijnt op 13 februari in de Britse bioscopen.
