Tijdens de burgeroorlog in Soedan, die in april 2023 uitbrak, zijn beide partijen steeds meer gaan vertrouwen op drones, en zijn burgers de dupe geworden van het bloedbad.
Het conflict tussen de Soedanese strijdkrachten (SAF) en de paramilitaire groep Rapid Support Forces (RSF) is een voorbeeld van oorlog die wordt getransformeerd door in de handel verkrijgbare, gemakkelijk sluipende onbemande luchtvaartuigen (UAV’s) of drones.
Modulaire, goed aangepaste ontduiking van sancties en verwoestend effectieve drones hebben tientallen burgers gedood, de infrastructuur verlamd en Soedanese steden in duisternis gestort.
In dit visuele onderzoek onderzoekt Al Jazeera de geschiedenis van de oorlog met drones in Soedan, de soorten drones die door de strijdende partijen worden gebruikt, hoe ze ontstaan, waar de aanvallen hebben plaatsgevonden en de menselijke tol.
Janjaweed aan RSF: de evolutie van oorlogsvoering
De RSF vindt zijn oorsprong in wat destijds een aan de regering gelieerde militie was, bekend als de Janjaweed. De regering van Soedan heeft het land begin jaren 2000 tijdens het conflict in Darfur gemobiliseerd om een opstand in de westelijke regio te onderdrukken.
De VN beschuldigden de Janjaweed van oorlogsmisdaden en misdaden tegen de menselijkheid vanwege hun tactieken, waaronder het platbranden van dorpen, massamoorden en seksueel geweld.
In 2013 formaliseerde de Soedanese regering onder president Omar al-Bashir, die in 2019 werd afgezet na aanhoudende volksprotesten, de Janjaweed-milities officieel in de RSF onder bevel van generaal Mohamed Hamdan “Hemedti” Dagalo.
In 2015 sloot Soedan zich aan bij de door Saoedi-Arabië geleide coalitie in Jemen om de Houthi’s te bestrijden, die de hoofdstad Sanaa hadden veroverd. Naast reguliere soldaten stuurde Soedan duizenden RSF-strijders, waardoor Hemedti directe banden kon opbouwen met leiders in Riyadh en Abu Dhabi.
In het begin waren de Janjaweed afhankelijk van lichte wapens en vrachtwagens. Vervolgens adopteerde het als de RSF zware artillerie en uiteindelijk drones, waardoor het van een afstand kon toeslaan.
Op 15 april 2023 escaleerden de langdurige spanningen tussen legerchef Abdel Fattah al-Burhan en RSF-leider Mohamed Hamdan “Hemedti” Dagalo tot oorlog. Dit conflict werd in de eerste plaats aangewakkerd door meningsverschillen over de integratie van de RSF in het reguliere leger, een belangrijke stap in de geplande overgang naar een burgerlijk bestuur.
Door de introductie van drones verschoof het machtsevenwicht weg van het Soedanese leger, dat vroeger het luchtruim controleerde met zijn gevechtsvliegtuigen.
Welke drones hebben de SAF en RSF?
Het vlakke terrein en de beperkte dekking van Soedan maken het land geschikt voor drone-aanvallen en surveillance, aldus het open source inlichtingeninitiatief Critical Threats.
Sinds het begin van de oorlog hebben de SAF en RSF drones gebruikt, variërend van korteafstandssystemen tot drones met een bereik van maximaal 4.000 km (2.485 mijl), die elk doel in Soedan kunnen raken.
Soedan meet 1.250 km (775 mijl) van noord naar zuid en 1.390 km (865 mijl) van oost naar west, afstanden die gemakkelijk kunnen worden afgelegd door RSF-drones zoals de in China gemaakte Wing Loong II en de Turkse Bayraktar TB2.
SAF-drones
De drones van het Soedanese leger, die het gebruikt voor verkenningen en precisieaanvallen, komen voornamelijk uit Iran, zoals de Mohajer-6 gevechts-UAV, die eind 2023 aan de SAF werd geleverd.
Het kan een multispectrale bewakingslading en/of maximaal twee nauwkeurig geleide munitie vervoeren met een maximale munitie van maximaal 40 kg (88 lb) en een bereik van maximaal 2.000 km (1.243 mijl).
De onderstaande video, geverifieerd door het Sanad-verificatieteam van Al Jazeera, toont RSF-drones die zich in april richten op het Sidon-brandstofdepot in Atbara, in de staat River Nile, volgens Sudan War Updates.
RSF-drones
Al heeft de RSF volgens één geen luchtmacht Amnesty International-rapport 2024zijn bondgenoten hebben het land bewapend met UAV’s, waaronder drones van Chinese en Servische makelij.
Een voorbeeld volgens Persbureau Reuterszijn Chinese kamikaze-drones die naar verluidt worden gebruikt bij spraakmakende RSF-aanvallen met een bereik tot 2.000 km (1.243 mijl) en een laadvermogen van 40 kg (88 lb). Dankzij deze lange afstand kan de RSF vanuit gebieden in het westen tot aan Port Sudan toeslaan.
Het zet ook zwaardere FH-95-drones in met een laadvermogen van 200 kg tot 250 kg (440 lb tot 550 lb) die lasergeleide bommen kunnen laten vallen. FH-95’s zijn eind 2024 door humanitaire organisaties gezien op de luchthaven Nyala in Zuid-Darfur.
Een in april gepubliceerde video lijkt een zelfmoorddrone van de RSF te documenteren die neerstort op een huis in al-Dabba, in de noordelijke staat. De Post zei dat er zes mensen uit één gezin omkwamen, waaronder twee kinderen.
Een ander wapen in de RSF-vloot is een in Servië gemaakte Yugoimport VTOL-drone. De drone met vier rotoren kan verticaal opstijgen en is naar verluidt aangepast om mortiergranaten als dummybommen te vervoeren.
Wat deze drones belangrijk maakt, is hun vermogen om vuurkracht op artillerieniveau te leveren zonder dat er personeel op de grond nodig is.
De onderstaande TikTok-video lijkt RSF-strijders te laten zien die een quadcopter-drone gebruiken, vaak gemaakt van commerciële componenten en in staat mortiergranaten te dragen.
Deze geïmproviseerde, lichtgewicht drones met mortiergranaten van 120 mm exploderen bij een botsing, waardoor ze bijzonder willekeurig zijn.
Andreas Kreig, universitair hoofddocent aan de School of Security van King’s College London, zei tegen Al Jazeera: “Wat betreft RSF-aanpassingen, ja, er is vindingrijkheid en dat is precies wat je zou verwachten van een gedecentraliseerde strijdmacht met externe leveringsmogelijkheden.
“RSF lijkt bereid commerciële quadcopters te bewapenen, landbouw- of logistieke drones opnieuw te gebruiken en platforms aan te passen die verder gaan dan hun oorspronkelijke ontwerp.”
De tactische logica is pragmatisch: drones worden gebruikt om doelen met een symbolische of economische waarde lastig te vallen, af te leiden en aan te vallen, niet noodzakelijkerwijs om consistent nauwkeurige slagveldeffecten te bewerkstelligen.”
“Dat soort aanpassing gedijt goed in militiestructuren omdat de goedkeuringsketens korter zijn en de drang naar improvisatie groter is. Het komt ook overeen met externe mogelijkheden. Hoe meer een groep verbonden is met een transnationaal ondersteuningsnetwerk, hoe meer ze kan experimenteren met componenten, munitie en technieken totdat iets werkt.”
Toeleveringsketens: Wie levert drones? En hoe?
De meeste drones in Soedan worden binnengesmokkeld door een netwerk van buitenlandse geldschieters via land, zee en lucht, waarbij officiële embargo’s worden omzeild terwijl buitenlandse staten de situatie in hun voordeel uitbuiten.
Er wordt aangenomen dat de SAF over dronetechnologie en militaire steun beschikt uit Egypte, Rusland, Iran en Turkiye, waarbij Eritrea wordt gebruikt als doorvoerknooppunt voor Port Sudan, volgens Krieg and Critical Threats, een project opgezet door het American Enterprise Institute om nationale veiligheidsbedreigingen wereldwijd te analyseren.
Volgens Reutersde SAF heeft Iraanse drones en onderdelen van Iraanse Mohajer-6’s ontvangen die naar verluidt eind 2023 en 2024 arriveerden, vaak via vrachtvluchten die in Port Sudan aankwamen, wat het leger niet heeft bevestigd. Turkiye heeft volgens Critical Threats Bayraktar-drones geleverd via Egypte.
Kritieke bedreigingen en dat Koninklijk United Services Instituut De defensiedenktank heeft ontdekt dat verschillende buitenlandse actoren die drones aan de SAF leveren, zoals Iran en Rusland, dit hebben gedaan in ruil voor een regionale aanwezigheid. Iran hoopt naar verluidt een marinebasis in de Rode Zee veilig te stellen, terwijl Rusland zou zijn overgestapt van het steunen van de RSF via de door het Kremlin gefinancierde Wagner Groep naar het steunen van de SAF in 2024, in ruil voor het herstellen van een overeenkomst uit 2017 over een marinebasis in de Rode Zee.
De RSF daarentegen heeft naar verluidt dronetechnologie en militaire steun ontvangen van de VAE via verschillende doorvoerpunten, waaronder Oost-Tsjaad, Zuid-Soedan, Zuidoost-Libië, Noordoost-Somalië en de Centraal-Afrikaanse Republiek.
De VN-ambassadeur van Soedan, Al-Harith Idriss al-Harith Mohamed, heeft de VAE in de VN-Veiligheidsraad herhaaldelijk en publiekelijk beschuldigd van het bewapenen van de RSF. Hoewel Abu Dhabi deze beweringen ontkent, heeft open source-analyse sinds april 2023 tientallen door de VAE uitgevoerde vrachtvluchten naar Oost-Tsjaad gedocumenteerd. Volgens ReutersMinstens 86 vluchten uit de VAE die verdacht werden van het vervoeren van wapens voor de RSF, landden op de Amdjarass-landingsbaan in Tsjaad.
“De VAE zitten in het centrum omdat ze inkoopcapaciteit, tolerante commerciële infrastructuur, luchtvaartverbindingen en een dichte laag van tussenpersonen kunnen combineren die systemen voor tweeërlei gebruik kunnen verplaatsen zonder een duidelijke handtekening van de staat”, aldus Krieg.
“Van daaruit lopen de spaken door jurisdicties die dekking, zwak toezicht of nuttige geografie bieden.”
Krieg zei dat Amdjarass belangrijk is vanwege de nabijheid van Darfur en de mix van humanitair en commercieel verkeer dat dekking biedt.
Volgens Reuters lieten satellietbeelden zien dat pallets met het VAE-merk werden gelost nabij RSF-aanvoerroutes. Vanuit Tsjaad worden wapens vervoerd naar Darfur of door gebieden die worden gecontroleerd door de Oost-Libische militaire commandant Khalifa Haftar. De RSF zou ook opereren vanuit Somalië, waarbij de luchthaven Bosaso in de semi-autonome regio Puntland van Somalië wordt ontwikkeld door de VAE. De VAE hebben dit echter ontkend.
Oost-Libië is een andere route die gebruik maakt van op de Haftar aangesloten netwerken die al ervaring hebben met smokkel en konvooibescherming. Verder weg zijn hubs als Bosaso en Entebbe, Oeganda, tussenstations waar zendingen kunnen worden opgesplitst, opnieuw gedocumenteerd en in kleinere zendingen kunnen worden verplaatst, “waarbij de plausibele ontkenning behouden blijft”, aldus Krieg.
“De drones zelf hoeven zelden als complete vliegtuigen te reizen. Het meest veerkrachtige model is modulair transport: casco’s, motoren, dataverbindingen, optica, batterijen, grondbesturingscomponenten en munitie die afzonderlijk onder commerciële dekking bewegen.
“Als je de grondstoffenlaag toevoegt, vooral goud, wordt het netwerk zelffinancierend. Dezelfde corridors die drone-onderdelen verplaatsen, kunnen ongemunt goud, contant geld en hoogwaardige goederen terug uit Soedan vervoeren”, zei hij.
