Jeremy BowenInternationale redacteur
EPAMet de arrestatie van de Venezolaanse leider Nicolás Maduro heeft Donald Trump krachtiger dan ooit blijk gegeven van zijn geloof in de kracht van zijn wil, gesteund door bruut Amerikaans militair geweld. Op zijn bevel heeft de Verenigde Staten Maduro achter de tralies gezet en willen nu Venezuela ‘regeren’.
De Amerikaanse president maakte de aankondiging tijdens een opmerkelijke persconferentie met enorme gevolgen voor het Amerikaanse buitenlandse beleid wereldwijd in zijn club en residentie in Florida, Mar-a-Lago. Trump zei dat de Verenigde Staten de leiding in Venezuela zouden hebben “tot het moment dat we een veilige, ordelijke en oordeelkundige transitie kunnen maken”.
De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio, zei hij, had gesproken met de Venezolaanse vice-president Delcy Rodríguez, die hem had verteld “we zullen doen wat je nodig hebt… Ze was, denk ik, heel vriendelijk, maar ze heeft echt geen keus”.
Trump was licht in details. Hij zei dat “we niet bang zijn voor laarzen op de grond als we (ze) willen hebben”.
Maar gelooft hij dat hij Venezuela op afstand kan regeren? Zal deze demonstratie dat hij zijn woorden zal ondersteunen met militaire actie, die in Mar-a-Lago uitbundig werd geprezen door zowel Marco Rubio als de Amerikaanse minister van Defensie Pete Hegseth, voldoende zijn om Venezuela te hervormen en de Latijns-Amerikaanse leiders ertoe te bewegen dit voorbeeld te volgen?
Het klonk alsof hij in zoiets geloofde.
Het bewijs is dat het niet gemakkelijk of soepel zal zijn.
De gerespecteerde denktank International Crisis Group waarschuwde in oktober dat de val van Maduro zou kunnen leiden tot geweld en instabiliteit in Venezuela.
Diezelfde maand meldde The New York Times dat defensie- en diplomatieke functionarissen in de eerste regering-Trump zich hadden afgevraagd wat er zou gebeuren als Maduro zou vallen. Hun conclusie was het vooruitzicht van gewelddadige chaos terwijl gewapende facties om de macht streden.
De verwijdering en gevangenneming van Nicolás Maduro is een opmerkelijke bewering van de Amerikaanse militaire macht.
De VS verzamelden een enorme armada en bereikten hun doel zonder ook maar één Amerikaans leven te verliezen.
Maduro had de wil van het Venezolaanse volk genegeerd door zijn eigen electorale nederlaag terzijde te schuiven, en zijn vertrek zal ongetwijfeld door veel van zijn burgers worden verwelkomd.
Maar de implicaties van de Amerikaanse actie zullen doorwerken, tot ver buiten de grenzen van Venezuela.
De stemming op de persconferentie in Mar-a-Lago was triomfantelijk toen zij vierden wat ongetwijfeld een leerzame operatie van zeer professionele Amerikaanse strijdkrachten was.
De militaire operatie is slechts de eerste fase.
De Amerikaanse staat van dienst op het gebied van het met geweld bewerkstelligen van een regimeverandering in de afgelopen dertig jaar is rampzalig.
De politieke follow-up is wat het proces maakt of breekt.
Irak verviel in een bloedige ramp na de Amerikaanse invasie in 2003. In Afghanistan werden twee decennia van natieopbouwende inspanningen en miljarden dollars van het land weggevaagd in enkele dagen nadat de VS zich in 2021 terugtrokken.
Geen van beide landen lag in de achtertuin van Amerika.
Toch zijn de geesten van eerdere interventies in Latijns-Amerika – en de dreiging van andere interventies – nauwelijks veelbelovender.
Trump probeerde een nieuwe bijnaam, de Donroe-doctrine, voor de verklaring uit 1823 van president James Monroe waarin hij andere machten waarschuwde zich niet te bemoeien met de invloedssfeer van Amerika op het westelijk halfrond.
‘De Monroe-doctrine is een groot probleem, maar we hebben er veel voor vervangen’, zei Trump in Mar-a-Lago. “Onder onze nieuwe nationale veiligheidsstrategie zal de Amerikaanse dominantie op het westelijk halfrond nooit meer in twijfel worden getrokken.”
Hij zei dat de Colombiaanse president, Gustavo Petro, “op zijn kont moest letten”.
Later vertelde hij Fox News dat “er iets met Mexico moet gebeuren”.
Cuba staat ongetwijfeld ook op de Amerikaanse agenda, die wordt aangestuurd door Rubio, wiens ouders Cubaans-Amerikanen zijn.
De Verenigde Staten hebben een lange geschiedenis van gewapende interventies in Latijns-Amerika.
Ik was in 1994 in Haïti toen president Bill Clinton 25.000 troepen en twee vliegdekschepen stuurde om regimeverandering af te dwingen. Toen viel het Haïtiaanse regime uiteen zonder dat er een schot werd gelost. In plaats van een betere toekomst in te luiden, zijn de dertig jaar daarna een periode van vrijwel ononderbroken ellende voor het Haïtiaanse volk geweest. Haïti is nu een mislukte staat die wordt gedomineerd door gewapende bendes.
Donald Trump had het over het weer groot maken van Venezuela, maar niet over democratie. Hij verwierp het idee dat de Venezolaanse oppositieleider María Corina Machado, die in 2025 de Nobelprijs voor de Vrede won, het land zou moeten leiden.
“Ik denk dat het heel moeilijk voor haar zou zijn om de leider te zijn, ze heeft niet de steun… Ze heeft niet het respect.”
Hij maakte geen melding van Edmundo González, die volgens veel Venezolanen de terechte winnaar van de verkiezingen van 2024 was.
In plaats daarvan steunen de VS voorlopig Maduro’s vice-president Delcy Rodríguez.
Hoewel er een soort interne samenzwering moet zijn geweest die het Amerikaanse leger de voorkennis heeft gegeven die het nodig had om Maduro af te zetten, lijkt het regime van zijn voorganger, Hugo Chávez, intact te zijn.
Het is onwaarschijnlijk dat de Venezolaanse strijdkrachten, ondanks welke vernedering de generaals ook mogen voelen over hun onvermogen om de Amerikaanse aanval te weerstaan, instemmen met de Amerikaanse plannen.
Het leger en de civiele aanhangers van het regime hebben zichzelf verrijkt via netwerken van corruptie die ze niet willen verliezen.
Civiele milities zijn bewapend door het regime, en Venezuela kent nog andere gewapende groepen.
Daartoe behoren zowel criminele netwerken als Colombiaanse guerrillastrijders die het Maduro-regime steunden in ruil voor onderdak.
De Amerikaanse interventie in Venezuela brengt enkele bronnen van Trumps wereldbeeld scherp in beeld.
Hij maakt geen geheim van zijn verlangen naar de minerale rijkdommen van andere landen.
Hij heeft al geprobeerd winst te halen uit de natuurlijke hulpbronnen van Oekraïne in ruil voor militaire hulp.
Trump maakt geen geheim van zijn wens om de enorme minerale reserves van Venezuela te controleren en van zijn overtuiging dat Amerikaanse oliemaatschappijen zijn beroofd toen de olie-industrie werd genationaliseerd.
“We gaan een enorme hoeveelheid rijkdom uit de grond halen, en die rijkdom gaat naar de mensen van Venezuela en mensen buiten Venezuela die vroeger in Venezuela woonden, en het gaat ook naar de Verenigde Staten in de vorm van restituties.”
Het zal de angst in Groenland en Denemarken vergroten dat hij zowel het noorden als het zuiden zal zien.
De VS hebben hun wens om Groenland te absorberen niet laten varen, vanwege hun strategische positie in het Noordpoolgebied en vanwege de natuurlijke hulpbronnen die steeds beter beschikbaar komen naarmate het ijs smelt als gevolg van de opwarming van de aarde.
De Maduro-operatie is ook een nieuwe ernstige klap voor het idee dat de beste manier om de wereld te regeren het volgen van een overeengekomen reeks regels is die zijn vastgelegd in het internationaal recht.
Het idee werd al verbroken voordat Donald Trump aantrad, maar hij heeft zowel in de VS als internationaal al herhaaldelijk aangetoond dat hij gelooft dat hij wetten kan negeren die hem niet bevallen.
Europese bondgenoten, die wanhopig proberen hem niet boos te maken, waaronder premier Keir Starmer, worstelen met manieren om te zeggen dat ze het idee van het internationaal recht steunen, zonder het feit te veroordelen dat de Maduro-operatie een flagrante schending van het Handvest van de Verenigde Naties is.
De Amerikaanse rechtvaardiging dat het leger slechts heeft geholpen bij het uitvoeren van een arrestatiebevel voor een drugsbaron die zich voordoet als de president van Venezuela is mager, vooral gezien de verklaringen van Trump dat de VS nu het land en zijn olie-industrie zullen controleren.
Uren voordat Maduro en zijn vrouw werden opgepakt, ontmoette hij Chinese diplomaten in zijn paleis in Caracas.
China veroordeelde de Amerikaanse actie. Het zei dat “de hegemonistische acties van de Verenigde Staten het internationaal recht en de soevereiniteit van Venezuela ernstig schenden en de vrede en veiligheid in Latijns-Amerika en het Caribisch gebied bedreigen”.
De VS moeten “ophouden met het schenden van de soevereiniteit en veiligheid van andere landen”.
Toch zou China een precedent kunnen zien dat door de Amerikaanse actie wordt geschapen.
Zij beschouwt Taiwan als een afgescheiden provincie en heeft het tot een nationale prioriteit verklaard om het land weer onder controle van Peking te brengen.
In Washington is dat zeker de angst van de Democratische vicevoorzitter van de Senaatsinlichtingencommissie, senator Mark Warner. Hij gaf een verklaring af waarin hij zei dat de Chinese leiders en anderen nauwlettend in de gaten zullen houden.
“Als de Verenigde Staten het recht opeisen om militair geweld te gebruiken om buitenlandse leiders binnen te vallen en gevangen te nemen die zij beschuldigen van crimineel gedrag, wat weerhoudt China er dan van om hetzelfde gezag over het leiderschap van Taiwan uit te oefenen? Wat weerhoudt (Russische president) Vladimir Poetin ervan een soortgelijke rechtvaardiging aan te voeren voor het ontvoeren van de president van Oekraïne? Zodra die lijn wordt overschreden, zullen de regels die de mondiale chaos beperken, beginnen in te storten, en zal het land zijn regime beginnen ineen te storten.”
Donald Trump lijkt te denken dat hij de regels maakt en wat van toepassing is op de VS onder zijn bevel betekent niet dat anderen dezelfde privileges kunnen verwachten.
Maar zo werkt de wereld van de macht niet.
Zijn acties begin 2026 wijzen op nog eens twaalf maanden van mondiale turbulentie.
