De ontdekking van een vervaagde handomtrek op een grotmuur in Indonesië vertegenwoordigt mogelijk de oudst bekende rotskunst ter wereld en herschrijft daarmee de menselijke geschiedenis
Archeologen geloven dat het kunstwerk minstens 67.800 jaar oud is.
Dat plaatst het ongeveer 1100 jaar eerder dan de vorige recordhouder – een controversieel handstencil gevonden in Spanje.
Indien bevestigd, zou de Indonesische prent op zichzelf staan als het oudste nog bestaande merkteken dat door een menselijke hand is achtergelaten.
De oude handafdruk werd onthuld in een bekende kalkstenen grot op het eiland Muna, in het zuidoosten van Sulawesi.
Ondanks de populariteit van de grot en de overvloed aan andere schilderijen, ontsnapte het stencil op de een of andere manier tientallen jaren aan de aandacht van experts.
Lees meer over archeologie
De tijd had zijn tol geëist.
De hand is vervaagd en gedeeltelijk verborgen door een nieuwer motief dat eroverheen is geschilderd.
Gelukkig konden de onderzoekers de ouderdom achterhalen door microscopisch kleine calcietafzettingen te analyseren die zich in de loop van tienduizenden jaren langzaam bovenop de afbeelding hadden gevormd.
Deze baanbrekende ontdekking voegt gewicht toe aan nieuwe ideeën over hoe – en wanneer – Australië werd als eerste besloten.
Wetenschappers geloven dat het stencil is gemaakt door de voorouders van inheemse Australiërs, wat erop wijst dat de vroege mens zich veel eerder over grote afstanden bewoog dan ooit werd gedacht.
De vondst versterkt ook het argument dat onze soort, Homo sapiens, de bredere landmassa van Australië en Nieuw-Guinea, bekend als Sahul, ongeveer 15.000 jaar eerder had bereikt dan sommige onderzoekers beweren.
“Er is veel rotskunst, maar het is erg moeilijk om dat te dateren”, zegt professor Maxine Aubert, archeoloog aan de Griffith University in Queensland.
“Als je het kunt dateren, gaat er een hele andere wereld open.
“Het is een intiem venster op het verleden en een intiem venster in de hoofden van deze mensen.”
Veldwerk onder leiding van Aubert en collega-archeoloog professor Adam Brumm heeft een rijk scala aan grotkunst blootgelegd in heel Sulawesi, vooral op het zuidwestelijke schiereiland van het eiland.
De schilderijen tonen dieren, mensachtige figuren en mystieke taferelen waarvan de betekenis door de tijd verloren is gegaan.
In een andere grot documenteerden onderzoekers een opvallend tafereel van minstens 51.200 jaar geleden waarin drie mensachtige figuren in interactie stonden met een wild varken.
Mensen maken al millennia grotschilderingen, maar dergelijke afbeeldingen zijn veel meer dan decoratie.
Grotkunst wordt algemeen gezien als een belangrijk teken van het moment waarop mensen op werkelijk abstracte en symbolische manieren begonnen te denken – toen ideeën, overtuigingen en verhalen buiten het gesproken woord bewaard bleven.
De nieuw geïdentificeerde handstencils zijn gemaakt door mondvol oker gemengd met water over een hand te spuiten die tegen de wand van de grot werd gedrukt, waardoor een spookachtig silhouet achterbleef toen de hand werd verwijderd.
Net als verschillende andere die in de buurt zijn gevonden, heeft dit stencil ongewoon smalle, puntige vingers – een detail dat volgens onderzoekers opzettelijk is gewijzigd en niet per ongeluk.
“Of ze op dierenklauwen lijken of, meer fantasievol, op een mens-mens-dierlijk wezen dat niet bestaat, weten we niet, maar er zit een soort symbolische betekenis achter”, zei Brumm.
De onderzoekers stellen dat dergelijke opzettelijke veranderingen het kunstwerk ‘complex’ maken, en daarom hoogstwaarschijnlijk het werk van Homo sapiens.
De keuzes achter het beeld suggereren intentie, verbeelding en gedeelde betekenis.
De mogelijkheid dat er andere, al lang uitgestorven menselijke soorten bij betrokken waren, kan echter niet worden uitgesloten.
IN Spanjearcheologen die in grotten werken hebben okerkleurige muurmarkeringen – inclusief handstencils – gedateerd op minstens 64.000 jaar geleden, lang voordat de moderne mens arriveerde Europa.
Aangenomen wordt dat deze afbeeldingen het werk zijn van Neanderthalers, wat de verleidelijke mogelijkheid doet rijzen dat symbolische kunst toch niet uniek menselijk was.
