Net als vingernagels is menselijk haar iets dat als normaal en fijn wordt beschouwd als het aan het lichaam is bevestigd onbeleefd in elke andere context. Haar verstopt onze afvoer. Het zien van een enkel draadje op ons bord is een reden om eten terug te brengen in een restaurant. En nadat het in salons en kapperszaken is geknipt, wordt het meteen bij elkaar geveegd en weggegooid.
Haar is doorgaans bestemd voor de prullenbak, maar wat als het gerecycled zou kunnen worden als grondstof voor design? Een ontwerper onderzoekt enkele nieuwe toepassingen voor haar, waaronder het maken van biotextiel dat aanvoelt als wol.
Ontwerpster Laura Oliveira verzamelde knipsels van twee Portugese kapsalons voor haar masterscriptie in product- en industrieel ontwerp aan de Universiteit van Porto in Portugal. (Het haar werd anoniem gedoneerd nadat de twee salons geïnformeerde toestemmingsformulieren hadden ondertekend.)
Oliveira ontving verschillende grote zakken haar, die ze schoonmaakte en sorteerde op kleur, textuur en lengte. Tijdens het project ontwikkelde ze wat zij een ‘hairbraium’ noemt, een archief van gecategoriseerde menselijk haar samples die ze gebruikte als haar materiaalbibliotheek.
Haar als materiaal
Modeontwerpers hebben eerder mensenhaar gebruikt (zie die van de Turkse ontwerpster Dilara Findikoglu Lentecollectie 2023). Haar heeft in feite diepe wortels als materiaal. In Peru is textiel gevonden dat gemaakt is van mensenhaar en dateert uit de Middeleeuwen. Tegenwoordig Nederlands bedrijf Menselijke materiële lus transformeert haar in garen en textiel.
Oliveira maakte haar biotextiel door verschillende textieltechnieken op het haar toe te passen, zoals kaarden, natvilten en naaldvilten. De vervilte biotextielen waren een beetje krassend, maar gestructureerd en dicht, “als grove wol”, zegt ze. Ze experimenteerde ook met andere, meer onconventionele methoden, zoals het combineren van haar met glycerine, agar-agar en dennenhars. In combinatie met dennenhars, dat normaal gesproken broos is als het vast is, absorbeerde het haar het, waardoor de weerstand en structurele stabiliteit verbeterden.
“Dit project heeft mij veel geleerd, zowel technisch als conceptueel”, zegt Oliveira Snel bedrijf. “Door het onderzoek en de experimenten realiseerde ik me dat haar indrukwekkende eigenschappen heeft en potentieel op verschillende gebieden kan worden gebruikt, van landbouw en textiel tot kunst en productontwerp.”
Naast de stoffen verwerkte Oliveira haar tot naaldviltbollen, tchotchkes en opvulmateriaal dat in kussens en pufferjassen kon worden gebruikt. Met hars zegt ze dat het potentieel van haar als grondstof vooral bestemd is voor artistieke en designobjecten, waarbij het doel is om sterkere biogebaseerde composieten te creëren die nieuwe esthetische en tactiele mogelijkheden verkennen.
“Over het algemeen bevinden deze materialen zich nog in een experimentele fase”, zegt ze. “Hoewel ze een interessant potentieel vertonen, zouden ze verder onderzoek en testen nodig hebben om hun mechanische prestaties, duurzaamheid en consistentie te verbeteren voordat ze in aanmerking komen voor toepassing op grotere schaal of in de echte wereld.”
