Deze Valentijnsdag zijn er geen chocoladeprijzen meer de topper van vorig jaarmaar goedkope chocolade heeft geen comeback gemaakt, en dat zal waarschijnlijk ook nooit gebeuren. De cacaoprijscrisis van vorig jaar, aangewakkerd door een combinatie van extreme hitte, droogte en ziektes in belangrijke productieregio’s, is mogelijk afgenomen. Maar de nasmaak blijft: een markt die zich niet meer gedraagt zoals vroeger, omdat de landschappen waar cacao wordt verbouwd niet meer hetzelfde zijn. En de onwetende honger van de wereld naar goedkope chocolade, ten koste van de biodiversiteit, is een deel van de reden.
Cacao is een van de meest regenafhankelijke gewassen in de tropen en wordt voornamelijk verbouwd door kleine boeren met weinig vangnetten. Omdat de cacaoproductie geconcentreerd is in een handvol regio’s, kan een slecht seizoen op één plek snel het mondiale aanbod beïnvloeden. Die kwetsbaarheid kwam aan het licht in 2024, toen Ivoorkust en Ghana, die bijna 60 procent van de cacao in de wereld produceren, werden getroffen door extreme klimaten die de oogsten terugbrachten. De prijzen stegen ruimschoots 300 procentdruk sommige boeren uit, verrijk anderen en laat consumenten betalen voor de onzekerheid.
Het probleem is niet alleen dat cacao kwetsbaar is. Het is dat we een cacao-economie hebben opgebouwd die de kwetsbaarheid vergroot. Decennia lang heeft de wereld lage prijzen en hoge productie nagestreefd, en al te vaak heeft dat ertoe geleid dat boslandschappen in landbouwgrond zijn veranderd, van West-Afrika tot delen van Latijns-Amerika en Zuidoost-Azië.
Maar bossen zijn niet optioneel. Ze reguleren de regenval, beschermen de bodem en creëren het microklimaat waarvan cacao afhankelijk is. Cacaoboerderijen in de volle zon kunnen op korte termijn wellicht hogere opbrengsten opleveren, maar de suikerstorm wordt gevolgd door een kostbare crash: uitgeputte bodems, beperkte bescherming tegen toenemende hitte en droogte, en weinig voor boeren om op terug te vallen als de monocultuur mislukt. De opbrengsten dalen, boerderijen breiden ter compensatie dieper de bossen in, en de cyclus herhaalt zich.
Dit is de reden waarom de volatiliteit van de cacaoprijs geen tijdelijk probleem is. Het is een waarschuwingssignaal: we verzwakken de natuurlijke systemen waar cacao van afhankelijk is, terwijl de klimaatverandering de oogst minder betrouwbaar maakt.
Onderzoek uitgevoerd door de Voedsel- en Landbouworganisatie van de Verenigde Naties (FAO) toont hoe extreme hitte de landbouw ondermijnt, waardoor zowel de kwantiteit als de kwaliteit van de gewasopbrengsten afnemen en de druk op plagen en ziekten toeneemt. Een recente studie Modellering van cacao onder de klimaatverandering in het midden van de eeuw laat zien dat de opwarming in sommige kernproductiezones maar liefst een derde tot de helft van het huidige geschikte cacaoareaal zou kunnen wegvagen, terwijl de productie naar nieuwe regio’s zou kunnen verschuiven. Zonder waarborgen dreigt deze transitie de klimaatstress op de ene plek uit te wisselen met bosverlies op de andere. De details zullen per regio verschillen, maar de implicatie is mondiaal: naarmate klimaatverandering de weerpatronen verandert, zal de geografie van de cacaoproductie veranderen en zal een stabiel aanbod moeilijker als vanzelfsprekend worden beschouwd.
Tenzij we nu veerkracht opbouwen, kunnen toekomstige Valentijnsdagen gepaard gaan met minder chocolade en hogere prijzen.
Maar we kunnen onze chocolade eten en ook bossen behouden door de manier waarop cacao wordt verbouwd te veranderen. Het begint met het terugbrengen van bomen naar cacaoboerderijen en het ongedaan maken van de schadelijke praktijken die uiteindelijk de productie ondermijnen. Verandering kan worden bereikt door middel van klimaatbestendige agroforestry-praktijken die de schaduwbedekking herstellen, de gezondheid van de bodem en het vasthouden van vocht verbeteren en de blootstelling van cacao aan hitte en droogte verminderen. Cacao dat onder schaduwbomen wordt geteeld, kan de landbouwomstandigheden stabiliseren en de biodiversiteit ondersteunen, terwijl het bonen van hogere kwaliteit produceert die voldoen aan premium marktnormen, waardoor boeren sterkere prikkels krijgen om de boombedekking te behouden in plaats van meer land te ontginnen.
Sceptici beweren dat het verbouwen van cacao met bomen betekent dat je lagere opbrengsten moet accepteren. Maar als het gaat om niet-duurzame praktijken: hoge productiviteit vandaag komt morgen met een hoge prijs. Een boerderij die zijn bodem uitput, schaduw verliest, gevoelig is voor droogte en steeds meer chemische inputs nodig heeft om de productie op peil te houden, is geen succesverhaal. Het is een val.
In een veranderend klimaat gaat het er niet om hoeveel cacao een boerderij in een jaar kan produceren, maar om hoe betrouwbaar het jaar na jaar kan produceren. Het vereist veerkracht die nu meer dan ooit in het landschap is ingebouwd: meer bosbedekking, gezondere bodems en gediversifieerde landbouwsystemen die het levensonderhoud beschermen wanneer extreme klimaten toeslaan.
Dit is niet theoretisch. Het gebeurt al.
In de Amazone-provincie Napo in Ecuador heeft een project gefinancierd door de Global Environment Facility (GEF) en ondersteund met technische bijstand van de FAO bijgedragen aan het versterken van een duurzame cacaowaardeketen die is opgebouwd rond de traditionele Chakra agroforestry-systeem gebruikt door Kichwa-gemeenschappen. Simpel gezegd wordt cacao verbouwd als onderdeel van een bostuin: Kichwa-vrouwen, bekend als Chakraramas, helpen bij het beheren van deze boerderijen, waarbij ze cacao verbouwen onder schaduwbomen naast een gevarieerde mix van andere gewassen en inheemse planten, in plaats van land vrij te maken voor een enkel gewas. Erkend door de FAO als een Mondiaal belangrijk landbouwerfgoedsysteembreidt het model nog steeds uit voor meer dan een decennium, waardoor inheemse producentenfamilies meer kunnen verdienen aan premium cacao door middel van sterkere verwerking, marketing en partnerschappen met hoogwaardige kopers. Geavanceerde chocolademakers blijven inkopen bij Chakra-producenten, wat aantoont dat cacao die langs bomen wordt geteeld kwaliteit van wereldklasse kan leveren, terwijl de biodiversiteit, het klimaat en de bodemvoordelen van de bossen worden ondersteund.
Er zijn verschillende voorbeelden. In Ivoorkust worden de door de FAO ondersteunde inspanningen al ondersteund door het Groene Klimaatfonds resultaten opleverenhet herstellen van 1.084 hectare (2.679 acres) aangetast land en het omzetten van 3.527 hectare (8.715 acres) conventionele cacao in verbeterde agroforestry-systemen, terwijl de druk op de bossen wordt verminderd. Ondertussen hebben 234 boeren nu toegang tot cacaocoöperaties, waardoor ze toegang hebben tot internationale fairtrade- en biologische certificeringen en een betere prijs voor hun producten. IN Sao Tomé en PrincipeDe FAO heeft de cacao-agroforestry ondersteund via het door het GEF gefinancierde Restoration Initiative, waardoor bijna 10.000 hectare bos is hersteld en het landbeheer op nog eens 23.000 hectare is verbeterd. Dit zijn geen boetiekexperimenten. Het zijn werkmodellen voor het stabiliseren van het aanbod, het ondersteunen van de inkomens van boeren en het terugdringen van het bosverlies dat de groeiende volatiliteit van cacao voedt.
Maar projecten alleen zullen niet genoeg zijn. Het opschalen ervan zal serieuze investeringen vergen: van overheden, bedrijven en consumenten. Het zal ook regelgeving vereisen die de prikkels over de hele cacao-economie verschuift, zoals een nieuwe EU-wet die vereist dat cacao en chocolade die op de EU-markt komen, vrij zijn van ontbossing. Door markttoegang te koppelen aan de manier waarop cacao wordt verbouwd, dwingen deze regels overheden, producenten en bedrijven ertoe om productiemodellen te heroverwegen, de traceerbaarheid te verbeteren en cacaosystemen te versterken zonder ontbossing.
Regeringen zullen ook moeten investeren in de aanpassing van boeren en de productiviteit op de lange termijn, en niet alleen in de productie op de korte termijn. Dit betekent toegankelijke financiering, praktische ondersteuning op boerderijen en beleid dat duurzame productie beloont in plaats van uitbreiding in bossen.
En chocoladebedrijven moeten de veerkracht in hun toeleveringsketens bevorderen, en niet alleen op volume jagen. In een wereld van klimaatontwrichting is de goedkoopste cacao niet noodzakelijkerwijs de beste deal als dit ten koste gaat van het levensonderhoud van boeren of van de ecosystemen die cacao jarenlang levensvatbaar houden.
Boeren betalen voor chocolade die de bossen in stand houdt, is geen luxe. Het maakt deel uit van wat cacao toegankelijker maakt en boeren overeind houdt in een opwarmende wereld. Chocolade wordt verkocht als een eenvoudig genot, maar cacao is niet langer een eenvoudig gewas: de toekomst ervan hangt af van de vraag of we bossen en biodiversiteit behandelen als essentiële infrastructuur voor stabiele en veerkrachtige landbouwvoedselsystemen.
De standpunten in dit artikel zijn die van de auteur en weerspiegelen niet noodzakelijkerwijs de redactionele positie van Al Jazeera.
