Met Kerstmis kan de wereld een beetje menselijker lijken dan normaal, zelfs in oorlogstijd.
Elk jaar komt zo’n sprankje vrede naar voren in wat algemeen wordt beschouwd als ’s werelds langstlopende communistische opstand.
Het guerrillaconflict tussen het Maoïstische Nieuwe Volksleger (NPA) en de regering, dat op de Filippijnen wordt uitgevochten, zal in 2026 zijn 57e jaar ingaan en heeft ongeveer 60.000 levens geëist.
Maar eenmaal per jaar hebben de spelen de neiging om te stoppen terwijl beide partijen met Kerstmis in de wapenrusting staan.
Deze traditie wordt al sinds 1986 in ere gehouden, een zeldzaam moment van terughoudendheid in een wereld die nu gewelddadiger is dan ooit sinds de Tweede Wereldoorlog.
Volgens het Vredesonderzoeksinstituut Oslo (PRIO) bereikte het aantal conflicten waarbij staten betrokken waren eind vorig jaar het hoogste niveau sinds 1946. In 2024 waren er in totaal 61 conflicten actief – bijna twee keer zoveel als twintig jaar geleden.
Vorig jaar was ook het vierde meest gewelddadige jaar sinds het einde van de Koude Oorlog, alleen overtroffen door de voorgaande drie jaar in termen van gevechtsdoden.
De verspreiding van franchises door Islamitische Staat sinds 2014, samen met het grote aantal oorlogen in Oekraïne en Gaza, behoorden tot de belangrijkste redenen voor deze stijgingen, zegt Siri Aas Rustad, een onderzoeker bij PRIO.
Conflicten duurden nu doorgaans langer dan in het verleden, voegde ze eraan toe, terwijl vredeshandhavingsoperaties en vredesprocessen waren afgenomen.
De vredesorde wankelt
Deskundigen zien een ontmoedigende bredere trend achter deze verschuiving: de stervende toestand van de in het Westen gevestigde liberale orde en multilaterale instellingen zoals de Verenigde Naties.
Dit bevel, gebaseerd op ideeën over universele mensenrechten en democratie, stimuleerde conflictoplossing met niet-gewelddadige middelen, zegt Oliver Richmond, een vooraanstaand vredesonderzoeker aan de Universiteit van Manchester.
Maar de door de VS geleide westerse bondgenoten slaagden er niet in een echt eerlijk mondiaal systeem op te zetten en gaven vaak prioriteit aan hun eigen belangen, wat uitdagingen uitlokte, zei hij.
Lees meer:
Hoe Trump de nieuwe wereldwanorde heeft verlaten
Oorlog, vrede en natuur: beelden die 2025 bepaalden
Nieuwe machten zoals China, Turkije, Rusland en de Golfstaten hadden zichzelf vredestichters genoemd, maar streefden hun eigen systemen van overheersing na, betoogde de heer Richmond.
Conflicten van Oekraïne tot Soedan gaan nu door terwijl externe actoren geweld vergoelijken – of mogelijk maken – in het streven naar een ‘overwinnaarsvrede’, voegde hij eraan toe.
Kleine pauzes kunnen een grotere impact hebben
Tegen deze sombere achtergrond bieden de kerstwapenstilstanden op de Filippijnen een glimp van een alternatieve aanpak.
De traditie van het staken van de vijandelijkheden tijdens de feestdagen – die de bijbelse boodschap van vrede op aarde weerspiegelt – gaat ver terug. Het bekendste voorbeeld kwam uit 1914, toen Britse en Duitse troepen tijdens de Eerste Wereldoorlog de loopgraven overstaken om samen Kerstmis te vieren.
Heropvoering van het kerstbestand ter gelegenheid van het 100-jarig jubileum in België. Afbeelding: PA
Dergelijke korte wapenstilstanden maakten zelden een einde aan conflicten, maar ze hielpen wel bij het “opbouwen van vertrouwen op lange termijn dat nodig is om vredesakkoorden op lange termijn tot stand te brengen”, zei Rustad.
In de Filippijnen is het gebruikelijk geworden dat beide partijen onafhankelijk een eenzijdige kerstwapenstilstand afkondigen zonder een overeenkomst te ondertekenen.
Zelfs voormalig president Rodrigo Duterte – berucht vanwege zijn brute ‘oorlog tegen drugs’ en staat nu voor het Internationaal Strafhof – ook wel het Kerstbestand genoemd, dat “kalmte en sereniteit” belooft voor de Filippino’s tijdens de feestdagen.
👉Luister naar The World met Richard Engel en Yalda Hakim in je podcast-app👈
De motieven waren niet puur altruïstisch, aangezien “Kerstwapenstilstanden aan beide kanten goede propaganda waren”, zegt Patricio Abinales, een politiek historicus aan de Universiteit van Hawaï in Manoa.
“Nu de wapens tijdelijk tot zwijgen waren gebracht, konden plattelandsgebieden Kerstmis vreedzaam vieren – net als regeringstroepen in hun kampen en de NPA in hun guerrillagebieden”, zei hij.
Vrede vanaf de basis
Richmond, de vredeswetenschapper, betoogde dat vredesopbouw in ieder geval succesvoller was als het werd geïnformeerd door dergelijke grassroots-praktijken en lokale gemeenschappen, dan gedreven door de inmenging van geopolitieke machten en instellingen.
“Slachtoffers worden rechtstreeks getroffen door het conflict en hebben doorgaans een beter begrip van wat een vreedzame oplossing zou kunnen vereisen”, zei hij.
In 2023 werd een door Rusland voorgesteld bestand voor orthodoxe Kerstmis verworpen door Oekraïne, dat vermoedde dat Moskou tijd zocht om zich te hergroeperen.
“Er was duidelijk niet genoeg vertrouwen om hierover overeenstemming te bereiken”, zei mevrouw Rustad. Rusland kondigde in mei van dit jaar een kort eenzijdig staakt-het-vuren af, maar Oekraïne bestempelde dit als een farce en zei dat de aanvallen doorgingen.
Oekraïense soldaten vieren orthodox Kerstmis in 2023. Afbeelding: Reuters
Uiteindelijk hangt het beëindigen van langdurige conflicten af van de politieke wil, aldus Richmond.
De instrumenten voor vrede zijn bekend: grote mogendheden kunnen zich verzetten tegen geweld en investeren in ‘werkelijk multilaterale instellingen zoals de Verenigde Naties, vredeshandhaving, vredesopbouw, bemiddeling en internationale mensenrechtenwetgeving’, voegde hij eraan toe.
‘Maar ze zijn niet bereid dat te doen, zelfs niet als de gemeenschap om vrede schreeuwt’, zei Richmond.
Een afnemende traditie?
Buiten het geopolitieke getouwtrek overleeft de kersttraditie van vrede op de Filippijnen nog steeds – rechtvaardig.
Dit jaar heeft de NPA, net als in 2023, een vierdaags staakt-het-vuren afgekondigd voor Kerstmis en Nieuwjaar, hoewel er geen wraak werd genomen door de regeringstroepen.
Leden van het Filippijnse Nieuwe Volksleger tonen hun wapens. Afbeelding: Reuters
Professor Abinales zei dat de opstand sterk verzwakt was en steeds irrelevanter werd – wat uiteindelijk een einde zou kunnen maken aan het decennialange conflict.
‘Als de huidige trend zich voortzet, zullen de kerstwapenstilstanden tot het verleden behoren’, zei hij.
