Vliegende drones die tijdens de oorlog in Oekraïne zijn gebruikt, hebben dat wel gedaan veranderde tactiek van het nationale team voor altijd. Nu lijkt het erop dat hetzelfde onder de zee gebeurt.
Marines over de hele wereld racen om autonome onderzeeërs toe te voegen. De Britse Royal Navy plant een vloot van onbemande onderwatervoertuigen (UUV’s) die voor het eerst een leidende rol zullen spelen bij het volgen van onderzeeërs en het beschermen van onderzeese kabels en pijpleidingen. Australië heeft zich ertoe verbonden 1,7 miljard dollar (1,3 miljard pond) uit te geven op “Ghost Shark”-onderzeeërs om Chinese onderzeeërs tegen te gaan. De enorme Amerikaanse marine geeft miljarden uit aan verschillende UUV-projecten, waaronder een project dat al in gebruik is en dat kan worden gelanceerd vanaf kernonderzeeërs.
Autonome onbemande onderzeeërs vertegenwoordigen “een echte stapsgewijze verandering in de onderzeese oorlogvoering”, zegt Scott Jamieson, directeur van maritieme en landverdedigingsoplossingen bij BAE Systems, het dominante wapenbedrijf van Groot-Brittannië en bouwer van zijn nucleaire onderzeeërs. De nieuwe drones die in ontwikkeling zijn, zouden marines in staat stellen “op te schalen op manieren die voorheen niet beschikbaar waren” tegen “een fractie van de kosten van bemande onderzeeërs”, zei hij.
De mogelijkheid voor een enorme nieuwe markt plaatst grote, ervaren defensiebedrijven, waaronder BAE Systems en het Amerikaanse General Dynamics en Boeing, tegenover startups op het gebied van wapentechnologie, zoals het Amerikaanse bedrijf Anduril – maker van de Ghost Shark – en het Duitse Helsing. Startups beweren dat ze sneller en goedkoper kunnen bewegen.
De strijd om de dominantie van onderzeeërs is in vredestijd en oorlog het grootste deel van de afgelopen eeuw vrijwel constant geweest.
De eerste nucleair aangedreven onderzeeër (de Amerikaanse Nautilus, genoemd naar het fictieve schip van Jules Verne) werd in 1954 te water gelaten, en nucleair bewapende schepen vormen nu het middelpunt van de strijdkrachten van zes landen – de VS, Rusland, Groot-Brittannië, Frankrijk, China en India – terwijl Noord-Korea onlangs een zevende is geworden. Dat ondanks de diepe controverse over de vraag of de wapens waarde vertegenwoordigen enorme bedragenen over zo’n destructief arsenaal werkt echt als een nuttig afschrikmiddel.
Deze strijdkrachten spelen voortdurend een spelletje verstoppertje op zee. Om detectie te voorkomen, komen de onderzeeërs zelden boven water: onderhoudsproblemen op andere schepen hebben onlangs enkele Britse onderzeeërs gedwongen om een record van negen maanden onder water door te brengenmet Trident-kernraketten die in theorie op elk moment kunnen toeslaan.
Het volgen van het Russische onderzeese nucleaire arsenaal – dat de afgelopen jaren stiller is geworden – is een belangrijk aandachtspunt voor de Royal Navy, met bijzondere aandacht voor de kloof tussen Groenland, IJsland en Groot-Brittannië (GIUK), een ‘knelpunt’ dat NAVO-bondgenoten in staat stelt Russische bewegingen in de Noord-Atlantische Oceaan te volgen. Een wapenchef zei dat de Zuid-Chinese Zee een andere veelbelovende markt is, aangezien China en zijn buurlanden te maken krijgen met een gespannen, langdurig territoriaal geschil.
Onderwaterdrones beloven het gemakkelijker te maken om rivaliserende onderzeeërs te volgen. Sommige sensoren zijn ontworpen om door andere UUV’s te worden gedropt en maandenlang op de zeebodem op de loer te liggen, aldus een directeur die hoopt ze aan Groot-Brittannië te kunnen verkopen.
De tweede impuls was het toenemende aantal schijnbare aanvallen op olie- en gaspijpleidingen, zoals de Nord Stream-aanval in 2022, waarvoor Duitsland hebben een Oekraïense verdachte geïdentificeerden schade in 2023 aan de Balticconnector-pijpleiding tussen Finland en Estland. Onderzeese stroom- en internetkabels zijn ook van cruciaal belang voor de wereldeconomie. Een onderwater stroomkabel tussen Finland en Estland werd afgelopen Kerstmis getroffen, twee maanden later twee telecommunicatiekabels in de Zweedse wateren in de Oostzee werd gesneden.
De Britse regering vorige week beschuldigde het Russische surveillanceschip Yantar om de Britse wateren binnen te gaan om onderzeese kabels in kaart te brengen. De gezegd Groot-Brittannië had de afgelopen twee jaar een toename van 30% gezien in het aantal Russische schepen dat de Britse wateren bedreigde.
De parlementaire commissie voor defensie heeft haar zorgen geuit over de kwetsbaarheid van Groot-Brittannië voor sabotage van onderzeeërs, bekend als “grijze zone”-acties die grote ontwrichting kunnen veroorzaken, maar waarschijnlijk niet tot oorlogsdaden zullen leiden. Schade aan de zestig onderzeese data- en stroomkabels rond de Britse eilanden “zou verwoestende gevolgen kunnen hebben voor Groot-Brittannië”, aldus de commissie.
Andy Thomis, CEO van Cohort, een Britse maker van militaire technologie, waaronder sonarsensoren, zei dat de bemande schepen, vliegtuigen en onderzeeërs die tot nu toe werden gebruikt om nucleair bewapende onderzeeërs te volgen of schepen te saboteren “zeer, zeer capabel en zeer, zeer duur” waren. Maar, zei hij, “door ze te combineren met onbemande voertuigen krijg je de besluitvormingsmogelijkheden die mensen je kunnen geven zonder ze in een zeer gevaarlijke nabijheid te brengen”.
Cohort hoopt dat sommige van zijn gesleepte sensoren (genaamd Krait, naar een zeeslang) kunnen worden gebruikt op kleinere autonome schepen.
De nieuwste schepen bevatten maar liefst vijf keer meer sonarsensoren dan onderzeeërs in dienst. Een lagere energiebehoefte is vooral van belang voor kleinere, onbemande schepen die niet de luxe hebben van een kernreactor aan boord. Passieve sensoren – die geen sonarping uitzenden – maken het moeilijker om te detecteren en te vernietigen.
De Royal Navy, en de strijdkrachten in het algemeen, staan er niet om bekend dat ze de nieuwste technologie snel in gebruik nemen. De Oekraïense strijdkrachten hebben echter geleerd dat snelheid en lage kosten essentieel zijn als het gaat om het bouwen van drones voor de lucht en op zee. Voor de onderzeese drones probeert het ministerie van Defensie die les te leren en roept het op tot een snelle ontwikkeling van technologiedemonstranten in het kader van ‘Project Cabot’.
na nieuwsbriefpromotie
BAE heeft al een mogelijke kandidaat getest, genaamd Herne. Helsing bouwt een fabriek in Portsmouth, de thuisbasis van de Royal Navy, om onderwaterdrones te produceren. Anduril, dat wordt gerund door Donald Trump-fondsenwerver Palmer Luckey, houdt Britse productielocaties in de gaten.
Dit jaar worden de eerste contracttoekenningen verwacht, gevolgd door testen, waarschijnlijk in het noordwesten van Schotland door defensiebedrijf QinetiQ, en een volledige opdracht aan een of twee bedrijven, Atlantic Net genaamd, om het GIUK-gat met sensoren op te vullen.
De Royal Navy heeft het project omschreven als ‘anti-submarine warfare as a service’, waarbij ze zich baseert op de veel gebruikelijkere ‘software as a service’, aldus een onderzoeker. Aankondiging van een bod van £ 24 miljoen gepubliceerd in mei.
Sidharth Kaushal, een senior onderzoeker op het gebied van zeemacht bij de denktank van het Royal United Services Institute, zei dat de anti-onderzeeërstrategie van de afgelopen decennia “niet schaalt in een conflict” omdat er een dure mix van grote “uitstekende activa” voor nodig is.
Oorlogsschepen slepen kabels van meer dan 100 meter lang voort, die reeksen sonarsensoren bevatten om de zwakste en laagste geluiden op te vangen. Vliegtuigen zoals de Britse Boeing P-8-vloot laten wegwerpbare geluidsboeien vallen om onderzeeërs door de diepten van de oceaan te detecteren, satellieten scannen het oppervlak op tekenen van het zog achtergelaten door een onderzeese communicatiemast, en een wildgroei aan jager-moordenaaronderzeeërs patrouilleert onder de golven.
Het idee dat goedkope drones een deel van dit werk op zich nemen is aantrekkelijk. Toch waarschuwde Kaushal dat het prijsvoordeel ‘nog te bezien is’. Industrital waarschuwt dat een grote vloot UUV’s nog steeds aanzienlijke onderhoudskosten met zich mee zal brengen.
Ook voor de bescherming van onderzeese kabels zou het een tweesnijdend zwaard kunnen zijn: sabotage zal ook goedkoper en gemakkelijker worden. Het vooruitzicht dat drones onder water op elkaar schieten is “absoluut realistisch”, zei een directeur.
Het Ministerie van Defensie omschreef het als “eigendom van een aannemer, beheerd door een aannemer, toezicht van de marine” – wat betekent dat particuliere schepen voor het eerst zullen worden belast met onderzeebootbestrijding, waardoor ze mogelijk militaire doelen worden.
“Het eerste wat de Russen willen doen is dit gaan testen en pushen”, zegt Ian McFarlane, directeur verkoop onderwatersystemen bij Thales UK, dat de Royal Navy al voorziet van sonararrays die worden gesleept door onderzeebootjagers, onbemande oppervlakteboten en vliegende drones. Hij hoopt een rol te kunnen spelen in de integratie van die gegevens door Cabot.
Maar de aantrekkingskracht van het aan boord krijgen van bedrijven, zei McFarlane, was dat de Royal Navy en haar bondgenoten op zoek waren naar ‘nu massa en doorzettingsvermogen’ om ‘een agressor die in opkomst is’ tegen te gaan.
