Frankrijk richt zich op de jihadistische vijand die tien jaar na Bataclan nooit is verdwenen

Terwijl Frankrijk de tiende verjaardag van het bloedbad in Bataclan herdenkt, wordt opnieuw herinnerd aan de duurzaamheid van de jihadistische dreiging.

Een voormalige vriendin van de enige jihadist die de aanslagen van november 2015 heeft overleefd, is gearresteerd op verdenking van het plannen van zijn eigen gewelddaad.

De vrouw – een 27-jarige Franse bekeerling tot de islam genaamd Maëva B – begon een pen-op-briefrelatie met de 36-jarige Salah Abdeslam, die na zijn veroordeling in 2022 een levenslange gevangenisstraf uitzit in de gevangenis vlakbij de Belgische grens.

Toen gevangenispersoneel ontdekte dat Abdeslam een ​​USB-stick met jihadistische propaganda had gebruikt, herleidden ze de oorsprong ervan tot persoonlijke ontmoetingen die de gevangene had met Maëva B.

Rechercheurs onderzochten vervolgens Maëva B’s eigen computer en telefoon en vonden bewijs dat ze mogelijk een jihadistische aanval had gepland. Maandag werd ze samen met twee vermeende medewerkers onder gerechtelijk onderzoek geplaatst.

Nu het in Frankrijk tien jaar geleden is dat de ergste aanval in zijn moderne geschiedenis plaatsvond, heeft de arrestatie de aandacht gevestigd op de vijand die nooit is weggegaan.

Op de avond van 13 november 2015 voerden jihadistische schutters en zelfmoordterroristen een reeks gecoördineerde aanvallen uit die culmineerden in een bloedige aanval op de concertzaal Bataclan in het oosten van Parijs.

Daarvoor bliezen drie zelfmoordterroristen zichzelf op buiten het Stade de France, waar een nationale voetbalwedstrijd gaande was. Vervolgens openden anderen in de bende het vuur met kalasjnikovs op mensen die dronken in bars en cafés niet ver van de Bataclan.

Een optreden van de Amerikaanse groep The Eagles of Death Metal was net begonnen toen drie jihadisten binnenstormden en lukraak in de zaal schoten. Ze namen gijzelaars en bliezen zichzelf op toen de politie binnenkwam.

In totaal kwamen 130 mensen om het leven, waarvan 90 in de Bataclan, en ruim 400 werden in het ziekenhuis behandeld. Talloze anderen leden aan een psychologisch trauma.

Het woord Bataclan is sindsdien in Frankrijk een synoniem geworden voor extreem-islamistische aanvallen, net zoals 11 september dat in de VS deed.

Hoewel er sindsdien nog meer aanslagen hebben plaatsgevonden, zoals het bloedbad met vrachtwagens in Nice in juli 2016 en de onthoofding van leraar Samuel Paty in oktober 2020, onderscheiden de omvang en de organisatie van 13 november 2015 zich.

Tien jaar later is er veel veranderd. De verdwijning van de groep Islamitische Staat (IS) als belangrijke kracht in Syrië en Irak betekent dat de middelen om complexe terroristische projecten te bedenken, plannen en uitvoeren sterk zijn afgenomen.

De Bataclan-aanvallers waren jonge mannen van voornamelijk Noord-Afrikaanse afkomst, gerekruteerd in België en Frankrijk, opgeleid op IS-gebied in het Midden-Oosten, die vervolgens verscholen tussen een grote stroom migranten naar Europa terugkeerden.

Overal konden ze putten uit een netwerk van supporters die onderdak, vervoer en geld aanboden.

Volgens de vooraanstaande Midden-Oostendeskundige Gilles Kepel zijn inlichtingendiensten ook zeer effectief geworden in het beheersen van online radicalisering.

“Ze hebben nu toegang tot IT-bronnen… waardoor ze veel individuele initiatieven kunnen detecteren, vaak niet erg geavanceerd… en ze kunnen tegenhouden voordat ze uitkomen”, zei hij in een interview met Le Figaro.

Maar volgens de heer Kepel komt het gevaar nu voort uit wat hij ‘ambient jihadisme’ noemt.

“De dreiging is nu van eigen bodem en veel jonger. Ze voedt zich met vriendschappen en sociale netwerken van gelijkgestemde mensen, zonder ooit noodzakelijkerwijs mensen te hebben die bevelen geven en gehoorzamen”, zei hij.

De dreiging is des te zorgwekkender, meent hij, omdat ze zo poreus is: de gebeurtenissen in Gaza en Israël hebben een “traumatisch effect” op de hoofden van veel burgers en worden “uitgebuit door de ondernemers van woede”.

De huidige politieke crisis in Frankrijk wakkert volgens hem ook het gevaar aan dat een machteloos presidentschap plaats moet maken voor een partijdig parlement waarin linkse en rechtse extremisten steeds invloedrijker worden.

“Als wat ons verdeelt belangrijker wordt dan wat ons als Fransen verenigt en de nationale consensus verbreekt, zal er een kloof onder onze voeten ontstaan ​​en zal het geweld steeds minder grenzen kennen”, zei hij.

De herdenkingen van donderdag zullen de hele dag plaatsvinden op de verschillende aanvalslocaties, met als hoogtepunt de opening van een tuin op 13 november nabij het stadhuis van Parijs.

Als de avond valt, baadt de Eiffeltoren in het rood, wit en blauw van de Franse vlag.

De Franse media staan ​​vol met verslagen en herinneringen, waarbij overlevenden beschrijven hoe hun leven is veranderd.

In een onverwachte ontwikkeling heeft Salah Abdeslam via zijn advocaat laten weten bereid te zijn mee te werken aan elke inspanning voor ‘herstelrecht’ – een procedure waarbij slachtoffers en daders elkaar ontmoeten om de impact van een misdrijf te bespreken.

Het idee is door sommige families naar voren gebracht, maar anderen zijn er sterk tegen.

Volgens Laurent Sourisseau, een cartoonist ook bekend als Riss, die werd neergeschoten en gewond bij de aanslag op Charlie Hebdo een paar maanden vóór de bloedbaden in Bataclan, is het aanbod van Abdeslam “pervers”.

“Er bestaat herstelrecht voor andere vormen van misdaad – gewone misdaden”, zei hij.

“Maar terrorisme is geen gewone misdaad. Salah Abdeslam wil ons laten geloven dat zijn misdaad net als alle andere was. Maar dat was het niet.”