Ruim 457.000 Europese burgers hebben een petitie ondertekend waarin wordt opgeroepen tot volledige opschorting van de partnerschapsovereenkomst van de EU met Israël binnen de eerste maand van het initiatief.
De petitie, die op 13 januari werd gelanceerd als een formeel geregistreerd Europees burgerinitiatief, moet tegen 13 januari volgend jaar 1 miljoen handtekeningen bereiken uit ten minste zeven EU-lidstaten voordat de Europese Commissie formeel in overweging kan nemen. Het is geen symbolische oproep. Het is een mechanisme dat is ingebed in het democratische raamwerk van de EU en is ontworpen om de publieke wil te vertalen in institutionele herziening.
De snelheid en geografische spreiding van deze mobilisatie zijn van belang. De eis om de associatieovereenkomst tussen de EU en Israël op te schorten beperkt zich niet langer tot straatdemonstraties of activistische kringen. Het is opgenomen in de formele democratische architectuur van de EU.
De petitie roept op tot opschorting op grond van het feit dat Israël artikel 2 van de Associatieovereenkomst schendt, dat het partnerschap afhankelijk stelt van respect voor de mensenrechten en het internationaal recht. Zoals het initiatief stelt: “EU-burgers kunnen niet tolereren dat de EU een overeenkomst handhaaft die helpt bij het legitimeren en financieren van een staat die misdaden tegen de menselijkheid en oorlogsmisdaden begaat.” De tekst haalt verder grootschalige burgermoorden, ontheemding, vernietiging van ziekenhuizen en medische infrastructuur in Gaza, de blokkade van humanitaire hulp en het niet naleven van bevelen van het Internationale Gerechtshof aan.
Maandag had het initiatief 457.950 handtekeningen verzameld, ruim 45 procent van het vereiste totaal in slechts één maand. Ondertekenaars komen zonder uitzondering uit alle 27 EU-lidstaten. Het gaat niet om een regionale stijging. Het is continentaal.
De verdeling van handtekeningen onthult meer dan alleen ruwe cijfers. Frankrijk alleen al heeft 203.182 ondertekenaars, bijna 45 procent van het totaal. Dat aantal weerspiegelt de lange traditie van solidariteitsmobilisatie in het land, aanhoudende massademonstraties tijdens de genocidale oorlog tegen Gaza, en de duidelijke positionering van grote politieke actoren zoals La France Insoumise. Frankrijk is naar voren gekomen als de belangrijkste motor van deze institutionele impuls.
Spanje volgt met 60.087 handtekeningen, terwijl Italië op 54.821 staat, een bijzonder opvallend aantal gezien de aanwezigheid van een rechtse regering die Israël openlijk steunt. België heeft 20.330 handtekeningen geregistreerd op een bevolking van ongeveer 12 miljoen, wat een hoge relatieve betrokkenheid weerspiegelt. In de Scandinavische landen tonen Finland met 12.649 handtekeningen, Zweden met 15.267 en Denemarken met 8.295 aanhoudende deelname. Ierland heeft 11.281 handtekeningen verzameld op een bevolking van iets meer dan vijf miljoen.
Verschillende van deze landen hebben hun nationale drempelwaarden volgens de EU-regels al overschreden. Frankrijk, Spanje, België, Finland, Ierland, Italië en Zweden hebben allemaal het minimumaantal overschreden dat nodig is om hun handtekeningen mee te laten tellen voor de eis van zeven lidstaten. Dit is een cruciale ontwikkeling. Dit betekent dat het initiatief niet alleen volume opbouwt, maar ook al voldoet aan de geografische legitimiteitscriteria die zijn ingebouwd in het mechanisme van het Europese burgerinitiatief.
Nederland nadert met 20.304 handtekeningen de nationale drempel. Polen, met 22.308 handtekeningen, weerspiegelt een engagement dat verder reikt dan West-Europa. Zelfs in kleinere staten als Slovenië met 1.703 handtekeningen, Luxemburg met 900 en Portugal met 4.945 is deelname zichtbaar en meetbaar.
Duitsland biedt een onthullend contrast. Ondanks dat het de meest bevolkte lidstaat van de EU is en de locatie van enkele van de grootste demonstraties tegen de Israëlische genocidale campagne in Gaza, heeft de petitie 11.461 Duitse handtekeningen verzameld, slechts 17 procent van de Duitse nationale drempel van 69.120. Deze kloof tussen zichtbare straatmobilisatie en formele institutionele participatie benadrukt het bijzondere politieke en juridische klimaat in Duitsland, waar pro-Palestijnse uitingen aan beperkingen zijn onderworpen en waar opeenvolgende regeringen vrijwel onvoorwaardelijke steun aan Israël hebben gehandhaafd als een kwestie van staatsbeleid. Het relatief lage percentage duidt niet op een afwezigheid van afwijkende meningen. Het illustreert eerder de structurele beperkingen waarbinnen afwijkende meningen opereren. Het feit dat ruim 11.000 burgers niettemin formeel hun steun hebben geregistreerd, geeft aan dat institutionele betrokkenheid zelfs onder omstandigheden van politieke druk plaatsvindt.
Alles bij elkaar onthullen deze patronen iets diepers dan het momentum van een petitie. Gedurende ruim twee jaar van genocidale oorlog, etnische zuivering en systematische vernietiging van het burgerleven in Gaza is de solidariteit in heel Europa niet verdwenen. Het is geëvolueerd van protestslogans en straatmobilisatie naar een formeel democratisch instrument dat institutionele respons vereist.
Verzoekschriften veranderen niet automatisch het beleid. De Europese Commissie is wettelijk niet verplicht om de associatieovereenkomst op te schorten, ook al bereikt het initiatief uiteindelijk 1 miljoen handtekeningen. Maar de politieke gevolgen zijn aanzienlijk. Een succesvol initiatief zou de commissie formeel dwingen te reageren op een claim gebaseerd op de mensenrechtenclausule van de EU zelf. Het zou aantonen dat de roep om opschorting geworteld is in brede en meetbare publieke steun in meerdere lidstaten.
De Europese Unie heeft zichzelf lange tijd gepresenteerd als een normatieve macht die zich inzet voor het internationaal recht en de mensenrechten. Artikel 2 van de partnerschapsovereenkomsten is van fundamenteel belang. Als honderdduizenden en potentieel meer dan een miljoen Europese burgers erop aandringen dat dit beginsel consequent wordt toegepast, zullen de EU-instellingen aan een geloofwaardigheidstest worden onderworpen.
Deze petitie is niet alleen een telling van handtekeningen. Het is een index van politieke wil. Het laat zien dat burgers in Frankrijk, Spanje, België, Italië, Ierland, de Scandinavische staten en daarbuiten een beroep doen op de eigen democratische mechanismen van de EU om verantwoording af te dwingen.
Of het initiatief nu wel of niet uiteindelijk 1 miljoen bereikt, één realiteit is al vastgesteld. De eis om het partnerschap tussen de EU en Israël op te schorten is in de institutionele bloedbaan van Europa terechtgekomen. Het kan niet langer worden afgedaan als marginale retoriek. Het is ingebed in het formele democratische proces van de unie en markeert een belangrijke ontwikkeling in de Europese reactie op de genocide in Gaza.
De standpunten in dit artikel zijn die van de auteur en weerspiegelen niet noodzakelijkerwijs de redactionele positie van Al Jazeera.
