Toegankelijkheid wordt vaak gezien als een technisch probleem. Voldoet het aan de normen? Is het ergonomisch? Is het veilig? Deze vragen zijn belangrijk, maar ze zijn onvolledig. Veel producten falen niet omdat ze niet werken, maar omdat ze de gebruiker een speciaal gevoel geven.
Schaamte is een van de krachtigste barrières voor productacceptatie en wordt zelden besproken in ontwerprecensies. Mensen stellen het gebruik van wandelstokken, krukken, gehoorapparaten of mobiliteitshulpmiddelen uit, zelfs als dit het dagelijks leven op betekenisvolle wijze zou verbeteren. Waarom? Omdat veel producten toch iets communiceren wil de gebruiker niet hardop zeggen: er is iets mis met mij.
Als we willen dat toegankelijk design slaagt en we willen dat mensen deze producten kunnen gebruiken, moeten we ontwerpen die verder gaan dan de functionaliteit. We moeten ontwerpen met het oog op waardigheid, en we moeten erkennen dat design de kracht heeft om stigma weg te nemen.
ADOPTIE IS EMOTIONEEL
Een product kan aan elke ergonomische norm voldoen en toch ongebruikt blijven liggen. Emotionele adoptie bepaalt echte adoptie.
Als design institutioneel, klinisch of stigmatiserend aanvoelt, maakt het niet uit hoe nuttig het is. De gebruiker ervaart kosten die niet in het prijskaartje zitten. De prijs is identiteit. Een goed ontwerp verlaagt deze kosten. Het normaliseert de ondersteuning. Het nodigt uit tot trots. Er staat: “Jij hoort hier”, niet “Je bent een uitzondering.”
Deze verschuiving hebben we eerder gezien. Vele jaren geleden werd een bril beschouwd als medische apparatuur. Kinderen werden geplaagd als “vier ogen”. Een bril gaf aan dat er iets mis was. Vervolgens ontwikkelden design en cultuur zich. Frames werden expressief en stijlvol. Tegenwoordig is een bril een modeaccessoire en veel mensen dragen ze zonder lenzen op sterkte, omdat ze er mooi uitzien. Een gestigmatiseerd object werd een vorm van zelfexpressie.
Hetzelfde patroon speelde zich af bij fietshelmen. Vroeger waren het onhandige ‘hersenemmers’ van piepschuim die alleen werden gedragen door de meest angstige ruiters, die vaak werden geplaagd vanwege hun uiterlijk. Na verloop van tijd verbeterde het ontwerp en ook de beleving. Helmen werden lichter, slanker en persoonlijker. De kleuren werden feller. Er ontstonden stijlen, waaronder speelse opties voor kinderen, zoals watermeloenthema’s, hanenkammen en opvallende graphics. Tegenwoordig zouden veel kinderen en jonge volwassenen nooit overwegen om zonder helm te gaan fietsen. Wat ooit gestigmatiseerd werd, werd normaal, zelfs een punt van trots.
Dat is wat design kan doen. Het kan de culturele betekenis van een object veranderen.
HOE SCHADE ER UITZIET IN DESIGN
Schaamte uit zich in beeldtaal en signalen:
- Producten die er medisch, koud of utilitair uitzien
- Esthetische keuzes die ‘apparatuur’ communiceren in plaats van ‘object’
- Formulieren die aanvoelen als waarschuwingen in plaats van uitnodigingen
- Branding die de gebruiker aanspreekt of teveel uitlegt
Het gaat niet om het verbergen van een handicap. Het gaat over het weigeren handicap gelijk te stellen aan lelijkheid, onhandigheid of compromissen. We hebben ervaren dat de meeste mensen steun niet afwijzen, maar velen verwerpen wat de steun over hen inhoudt.
ONTWERP VOOR TROTS
Schaamteverminderend ontwerp doet een aantal dingen consequent. Het respecteert het huis. Toegankelijke producten moeten het gevoel hebben dat ze thuishoren in een doordachte omgeving, en niet alsof ze geleend zijn van een ziekenhuis. Het respecteert de identiteit. Mensen willen hulpmiddelen die passen bij hun esthetiek, hun persoonlijkheid en hun zelfgevoel. Keuzes zijn belangrijk. En aangezien geen enkel merk ooit de perfecte widget voor ieder lichaam kan maken, worden echte opties alleen mogelijk als toegankelijk ontwerp ’toegangskosten’ voor alle categorieën wordt, en niet een speciale editie voor een klein publiek. Het respecteert gevoelens. De ervaring moet bevestigend aanvoelen. Een product moet iemand het gevoel geven dat hij capabel is, en niet gecorrigeerd.
Dit is de kern van emotionele beschikbaarheid. Als mensen zich goed voelen bij het gebruik van een product, gebruiken ze het eerder, vaker en langer. Het verbetert de onafhankelijkheid, veiligheid en kwaliteit van leven.
HET VERMINDEREN VAN SCHAAMTE IS EEN BEDRIJFSSTRATEGIE
Er is een direct zakelijk gevolg van stigmatisering. Als mensen de adoptie uitstellen, lopen ze niet alleen bevredigende levenservaringen mis en brengen ze zichzelf vaak in gevaar, maar merken merken ook de vraag. Als de producten met tegenzin worden gekocht, verslechtert de loyaliteit. Als de categorie zich in verlegenheid brengt, vertraagt de groei.
Ontwerp dat schaamte vermindert, breidt markten uit. Het maakt een vermeden aankoop tot een gewenste aankoop. Het verandert ‘ik heb dit nodig’ in ‘ik wil dit’. Die verschuiving verandert alles. Het creëert ook een nieuwe vorm van merkwaarde. Bedrijven die waardig ontwerpen verdienen vertrouwen, en vertrouwen is tegenwoordig de zeldzaamste valuta in de consumentenervaring.
HET NIEUWE DOEL VOOR TOEGANKELIJK DESIGN
De toekomst van toegankelijkheid is niet compliance. Het is cultureel. Het ontwerpt producten die de menselijke kwetsbaarheid ondersteunen zonder deze te versterken.
Design staat op het punt veroudering en handicaps in onze dagelijkse activiteiten te destigmatiseren. Als we het goed doen, doen we meer dan producten nuttig maken. Wij maken ze wenselijk. Wij maken ze typisch. Wij maken ze iets waar mensen trots op zijn om in hun leven te brengen.
De echte test is niet of een product kan worden gebruikt. Het gaat erom of mensen er openlijk, veilig en zonder schaamte gebruik van willen maken.
Ben Wintner is de CEO van Michael Graves Design.
