Toen e-commercebedrijf Jumia in 2019 naar de beurs wilde, stond de meest gevierde start-up van Afrika niet op de beurs in Lagos, Nairobi, Kigali of Johannesburg. In plaats daarvan ging het naar New York. Dat zegt alles over het Afrikaanse start-upprobleem: het is geen geldprobleem; het is een exit-probleem.
Afrikaanse ondernemers kunnen bedrijven van wereldklasse opbouwen, maar investeerders aarzelen omdat ze niet kunnen zien hoe en wanneer ze hun geld terug zullen krijgen. Initial public offers (IPO’s) blijven uiterst zeldzaam, en de meeste exits nemen de vorm aan van handelsverkopen – vaak onvoorspelbaar en langzaam op te lossen. Ook onze beurzen bieden weinig soelaas, aangezien de liquiditeit buiten de grootste bedrijven nog steeds beperkt is.
Startups hier kunnen tientallen jaren ‘startups’ blijven zonder duidelijk pad naar volwassenheid.
Silicon Valley daarentegen neuriet mee omdat iedereen het draaiboek kent: snel bouwen, opschalen en binnen vijf tot zeven jaar op een beurs genoteerd worden of overgenomen worden. Beleggers weten dat ze niet voor altijd vast zullen zitten. Die zekerheid, en niet alleen het kapitaal, drijft de miljardenstroom aan.
Als Afrika wil dat zijn technologische ecosystemen floreren, hebben we een parallel spel nodig naast eventuele nieuwe fondsen. Ja, laten we soevereine rijkdommen, pensioenen, banken en garanties mobiliseren. Maar laten we ook de spelregels veranderen. Laten we een raamwerk voor exit-duidelijkheid bouwen dat investeerders vertrouwen geeft.
Dat betekent snelle “groei-IPO-lansen” op onze beurzen met lagere kosten en eenvoudigere openbaarmakingen. Het betekent gestandaardiseerde fusiesjablonen die toezichthoudende beoordelingen binnen duidelijke tijdslimieten garanderen.
Het betekent gereguleerde secundaire markten waar vroege investeerders en werknemers aandelen kunnen verkopen vóór een beursintroductie.
Het betekent dat de regels voor het aandelenbezit van werknemers moeten worden gemoderniseerd, zodat talent ook rijkdom kan opbouwen.
En het betekent het creëren van anker-exit-faciliteiten waar grote binnenlandse spelers zoals de Zuid-Afrikaanse Public Investments Corporation of IDC zich ertoe verbinden IPO’s te kopen met risicodeling door ontwikkelingspartners.
Het bewijsmateriaal laat zien waarom deze ertoe doen. Ruim 80 procent van de financiering voor startups in Afrika komt uit het buitenland. Afrikaanse eenhoorns worden voor het overgrote deel gefinancierd door buitenlands durfkapitaal, waarbij verschillende buitenlandse medeoprichters hebben of buiten het continent zijn opgericht. Dit betekent dat exits en welvaartscreatie grotendeels offshore plaatsvinden. Wanneer mondiale schokken toeslaan, of het nu gaat om renteverhogingen in Washington of politieke onrust in Europa, wankelen onze ondernemingen.
Op de Johannesburg Stock Exchange vertegenwoordigen small-cap boards slechts een klein deel van de dagelijkse handelsactiviteit, wat onderstreept hoe beperkt de liquiditeit buiten de blue chips is.
In Kenia heeft het Growth Enterprise Market Segment, opgezet om snelgroeiende bedrijven te bedienen, moeite om grip te krijgen; er zijn momenteel slechts vijf bedrijven genoteerd in 2024 – meer dan tien jaar na de lancering in 2013.
Zeker, er zijn mensen die zullen beweren dat er al exits bestaan: er vinden handelsverkopen plaats, de holdingperiodes in Afrika zijn korter dan op veel markten en het kapitaal druppelt hoe dan ook binnen.
Dat is waar, maar gedeeltelijk. Handelsverkopen kunnen een optie zijn, maar zijn vaak onvoorspelbaar. Goedkeuring door toezichthouders kost tijd, en de voorwaarden van deals zijn niet altijd transparant genoeg voor beleggers om deze met vertrouwen in hun modellen in te bouwen.
Dit is geen systeem dat vertrouwen wekt bij onze eigen pensioenfondsen of staatsvermogensbeheerders.
De reactie is dus niet simpelweg wachten tot er meer geld arriveert, maar het herstellen van de structuren die de beweging ervan beheersen. Als we investeerdersbijeenkomsten zouden kunnen binnenlopen en zeggen: “Hier is de pijplijn van bedrijven. Hier is het kapitaalvehikel, en hier is een duidelijk vijfjarig exit-traject”, zouden we het gesprek volledig kunnen veranderen.
We zouden Afrikaanse innovatie niet alleen aantrekkelijk kunnen maken voor buitenlandse investeerders, maar ook betaalbaar maken voor Afrikaanse investeerders. Zuid-Afrika bevindt zich in een unieke positie om deze verandering te leiden. Het land beschikt over diepe kapitaalmarkten, capabele toezichthouders en institutionele kapitaalpools die op zoek zijn naar nieuwe groeimogelijkheden.
De vraag is niet alleen om te investeren in start-ups, maar ook om te investeren in een nieuw rulebook dat exits werkelijkheid maakt. Als we daarin slagen, hebben we meer dan alleen maar een fonds opgebouwd. We zullen een systeem hebben gebouwd dat Afrikaans spaargeld recycleert in Afrikaanse innovatie, waardoor Afrikaanse welvaart ontstaat.
Het debat is te lang geframed rond de schaarste aan geld. Maar de waarheid gaat minder over schaarste en meer over zekerheid. Beleggers jagen niet alleen op rendement. Ze jagen op voorspelbare uitgangen. Zonder exits aarzelen fondsen. Door exits vermenigvuldigen de fondsen zich.
Dus ja, laten we kapitaal mobiliseren en nieuwe fondsen lanceren. Maar laten we ook het moeilijkere en moedigere doen: de regels veranderen, niet alleen het geld. Zo zorgen we ervoor dat onze eenhoorns niet alleen op buitenlands kapitaal zijn gebouwd. Zo geven we onze eigen spaarders en gepensioneerden een aandeel in de groei van Afrika.
En zo schrijven we eindelijk een nieuw draaiboek waarin Afrikaanse innovatie, Afrikaans kapitaal en Afrikaans eigendom allemaal op één lijn lopen, want uiteindelijk is de echte les van Jumia niet dat Afrika geen start-ups van miljarden dollars kan voortbrengen. Het is zo dat totdat we de exitregels veranderen, we het risico lopen de rijkdom te exporteren die we in eigen land zouden moeten bezitten en laten groeien.
De in dit artikel geuite standpunten zijn die van de auteur en weerspiegelen niet noodzakelijkerwijs het redactionele beleid van Al Jazeera.
