WASHINGTON — De herverdelingszaak in Texas die nu bij het Hooggerechtshof ligt, gaat over een vraag die vaak verdeeldheid zaait onder de rechters: zijn de kiesdistricten gekozen op basis van politiek of ras?
Het antwoord, dat waarschijnlijk binnen een paar dagen zal komen, zou vijf congreszetels kunnen verschuiven en de politieke controle over het Huis van Afgevaardigden na de tussentijdse verkiezingen van volgend jaar kunnen doen kantelen.
Rechter Samuel A. Alito, die toezicht houdt op de beroepen uit Texas, een tijdelijke bewaring instellen op een rechterlijke uitspraak die de onlangs getekende stemkaart van Texas bestempelde als een ‘racistische gerrymander’.
Advocaten van de staat vroegen maandag om een uitspraak en merkten op dat kandidaten een deadline van 8 december hebben om verkiezingen in te dienen.
Ze zeiden dat de scheidsrechters de zogenaamde Purcell-principe door grote wijzigingen aan te brengen in de verkiezingskaart ‘halverwege de periode voor het indienen van kandidaten’, en dat alleen al vraagt om blokkering ervan.
De Republikeinen in Texas hebben reden om erop te vertrouwen dat de conservatieve meerderheid van de rechtbank de kant van hen zal kiezen.
“We gaan uit van de veronderstelling dat de wetgevende macht te goeder trouw heeft gehandeld”, schreef Alito vorig jaar met een meerderheid van 6 tegen 3. een zaak uit South Carolina.
Republikeinse staatswetgevers hadden tienduizenden zwarte kiezers naar of uit nieuw gekozen congresdistricten verplaatst, waarbij ze zeiden dat ze dit niet deden vanwege hun ras, maar omdat ze waarschijnlijk Democratisch zouden stemmen.
In 2019 bevestigden conservatieven de partijdige gerrymandering met 5-4 stemmen, waarbij ze oordeelden dat het trekken van kiesdistricten een ‘politieke kwestie’ is die wordt overgelaten aan staten en hun wetgevende macht, en niet aan rechters.
Alle rechters – conservatief en liberaal – zeggen dat het opstellen van districten op basis van het ras van de kiezers in strijd is met de Grondwet en het verbod op rassendiscriminatie daarin. Maar conservatieven zeggen dat het moeilijk is om ras en politiek te scheiden.
Ze leken ook de reikwijdte van de Stemrechtwet te beperken lopende zaak uit Louisiana.
Decennia lang verplichtte de Civil Rights Act staten soms om een of meer districten aan te wijzen die zwarte of Latino-kiezers een eerlijke kans zouden geven om ‘vertegenwoordigers van hun keuze te kiezen’.
De regering-Trump sloot zich in oktober aan bij de steun van de Republikeinen in Louisiana, met het argument dat de Voting Rights Act “is ingezet als een vorm van op rassen gebaseerde positieve actie” die moet worden beëindigd.
Als dat het geval zou zijn, waarschuwden deskundigen op het gebied van de kieswetgeving dat door de Republikeinen geleide staten in het hele Zuiden de districten van meer dan een dozijn zwarte Democraten die in het Congres dienen, zouden kunnen wegvagen.
De herverdelingszaak in Texas uit het midden van het decennium leek niet tot een grote juridische botsing te leiden, omdat partijdige motieven zo duidelijk waren.
In juli riep president Trump de Republikeinen in Texas op om de 38 congresdistricten van de staat te hertekenen, vijf zetels om te draaien en de Democraten te verdrijven en te vervangen door Republikeinen.
Op het spel stond de controle over het sterk verdeelde Huis na de tussentijdse verkiezingen van 2026.
Gouverneur Greg Abbott was het daarmee eens, en eind augustus ondertekende hij een kaart waarop de districten in en rond Houston, Dallas, Fort Worth en San Antonio opnieuw werden getekend.
Maar vorige week hebben de federale rechters een 2-1 beslissing genomen, blokkeerde de nieuwe kaart van kracht werd en stelde vast dat het ongrondwettelijk leek.
‘De publieke perceptie van deze zaak is dat het om politiek gaat’ schreef de Amerikaanse districtsrechter Jeffrey V. Brown in de opening van een advies van 160 pagina’s. ‘Zeker, de politiek speelde een rol’, maar ‘substantieel bewijs toont aan dat Texas op racistische wijze de kaart van 2025 heeft verpest.’
Hij zei dat het sterkste bewijs vandaan kwam Moeder DhillonDe beste burgerrechtenadvocaat van de regering-Trump bij het ministerie van Justitie. Ze had Abbott op 7 juli een brief gestuurd waarin ze dreigde met juridische stappen als de staat vier ‘coalitiedistricten’ niet zou ontbinden.
Deze term, die voor velen onbekend was, verwees naar districten waar geen enkele raciale of etnische groep de meerderheid had. In een district in Houston dat het doelwit was, was 45% van de kiesgerechtigden zwart en 25% Latino. In een nabijgelegen district was 38% van de kiezers zwart en 30% Latino.
Ze zei dat de regering-Trump deze als ‘ongrondwettelijke raciale gerrymanders’ beschouwt, daarbij verwijzend naar een recente uitspraak van de conservatieve 5th Circuit Court.
De gouverneur van Texas haalde vervolgens de ‘constitutionele zorgen van het Amerikaanse ministerie van Justitie’ aan toen hij opriep tot een speciale zitting van de wetgevende macht om de staatskaart opnieuw te tekenen.
Suffragettes zagen een overtreding.
“Ze zeiden dat het hun doel was om coalitiedistricten af te schaffen. En om dat te doen moesten ze nieuwe districten langs raciale lijnen trekken”, zegt Chad Dunn, een advocaat uit Texas en juridisch directeur van het Voting Rights Project van UCLA.
Brown, een door Trump aangestelde uit Galveston, schreef dat Dhillon “duidelijk ongelijk” had door te geloven dat die coalitiedistricten ongrondwettelijk waren, en hij zei dat de staat ongelijk had door op haar advies te vertrouwen als basis voor het hertekenen van zijn electorale kaart.
Hij werd vergezeld door een andere districtsrechter die de nieuwe kaart in de wacht zette en de staat eiste de kaart van 2021 te gebruiken, getekend door dezelfde Republikeinen uit Texas.
De derde rechter in het panel was Jerry Smith, een door Reagan aangesteld lid van de 5e Circuit Court, en hij bracht een boze dissidentie van 104 pagina’s uit. Een groot deel ervan was gewijd aan de aanval op Brown en liberalen zoals de 95-jarige investeerder en filantroop George Soros en de Californische gouverneur Gavin Newsom.
“In de 37 jaar dat ik federaal rechter ben, heb ik in honderden panels van drie rechters gezeten. Dit is de meest flagrante uitoefening van gerechtelijk activisme die ik ooit heb gezien”, schreef Smith. “De belangrijkste winnaars volgens de mening van rechter Brown zijn George Soros en Gavin Newsom. De voor de hand liggende verliezers zijn de inwoners van Texas.”
De “voor de hand liggende reden voor de herverdeling in 2025 is uiteraard partijdige winst”, schreef Smith, eraan toevoegend dat “rechter Brown zich ernstig vergist als hij concludeert dat de wetgevende macht van Texas meer onverdraagzaam dan politiek is.”
De meeste federale zaken worden voorgelegd aan een districtsrechter en er kan eerst beroep worden aangetekend bij een Amerikaans hof van beroep en vervolgens bij het Hooggerechtshof.
Verkiezingsgerelateerde gevallen zijn anders. Een panel van drie rechters weegt de feiten af en komt tot een uitspraak, die vervolgens rechtstreeks naar het Hooggerechtshof gaat om te worden bevestigd of vernietigd.
Vrijdag laat, advocaten uit Texas een dringende klacht ingediend en vroeg de rechters om de beslissing van Brown uit te stellen.
In het eerste deel van hun veertig pagina’s tellende oproep werd opgemerkt dat Texas niet de enige is die een politiek voordeel nastreeft door zijn electorale kaarten opnieuw te tekenen.
“Californië werkt eraan om meer Democratische zetels toe te voegen aan zijn congresdelegatie ter compensatie van de nieuwe districten in Texas, ondanks dat de Democraten al 43 van de 52 congreszetels in Californië in handen hebben”, zeiden ze.
Ze voerden aan dat “de verstoring op het laatste moment van de verkiezingsprocedures – en de daaruit voortvloeiende verwarring tussen kandidaten en kiezers – aantoont” dat het nodig is om de uitspraak van de lagere rechtbank te blokkeren.
Verkiezingsdeskundigen trekken die bewering in twijfel. “Dit is een probleem dat Texas heeft gecreëerd”, zegt Justin Levitt, professor aan de Loyola Law School in Los Angeles.
De staat koos halverwege het decennium voor een snelle herverdeling, op aandringen van Trump.
Maandag reageerde Dunn, de stemrechtadvocaat uit Texas, op het beroep van de staat en zei tegen de rechters dat ze het moesten ontkennen.
“De verkiezingen zijn nog ruim een jaar onderweg. Niemand zal in verwarring raken als hij de kaart gebruikt die de afgelopen vier jaar de congresverkiezingen in Texas heeft bepaald”, zei hij.
“De gouverneur van Texas riep een speciale zitting bijeen voor de undistricten vanwege hun raciale samenstelling,” zei hij, en de rechters hoorden duidelijk en gedetailleerd bewijs dat wetgevers precies dat deden.
In recente verkiezingsgeschillen hebben de conservatieven van het Hof echter vaak een beroep gedaan op het Purcell-principe om staten te bevrijden van nieuwe rechterlijke uitspraken die te dicht bij de verkiezingen kwamen.
Door een uitstel toe te staan, zou Texas zijn nieuwe GOP-vriendelijke kaart kunnen gebruiken voor de verkiezingen van 2026.
De rechters kunnen er dan voor kiezen om begin volgend jaar argumenten over de juridische kwesties te horen.
